Αλλαγές που βάζουν τέλος σε δεκαετίες ταλαιπωρίας και καθυστερήσεων φέρνει η 1η Νοεμβρίου 2025, καθώς τίθεται σε εφαρμογή το νέο πλαίσιο για τη δημοσίευση των διαθηκών. Από την ημερομηνία αυτή, η διαδικασία παύει να διεκπεραιώνεται από τα Πρωτοδικεία και περνά πλέον αποκλειστικά στα χέρια των συμβολαιογράφων, οι οποίοι θα αναλαμβάνουν τη δημοσίευση μέσω ειδικής ηλεκτρονικής πλατφόρμας.
Με τη μεταρρύθμιση αυτή, το υπουργείο Δικαιοσύνης επιχειρεί να εξαλείψει τις πολύμηνες, ακόμη και ετήσιες, καθυστερήσεις που ταλαιπωρούσαν τους κληρονόμους, οι οποίοι περίμεναν για μήνες τη δικαστική απόφαση που θα τους επέτρεπε να τακτοποιήσουν τα κληρονομικά τους ζητήματα. Πλέον, η διαδικασία θα ολοκληρώνεται μέσα σε λίγες ημέρες, με διαφάνεια κι ασφάλεια, χάρη στη χρήση σύγχρονων ψηφιακών εργαλείων και τη θεσμική εποπτεία των συμβολαιογράφων.
Από τα δικαστήρια στους συμβολαιογράφους
Όπως εξηγεί ο συμβολαιογράφος, Κώστας Γιαννακός, η βασική αλλαγή αφορά στη μεταφορά της αρμοδιότητας δημοσίευσης από τα δικαστήρια στους συμβολαιογράφους. Η αρμοδιότητα των δικαστηρίων για δημοσίευση, θα μεταφέρεται στους συμβολαιογράφους. «Ο συμβολαιογράφος που συνέταξε ή έλαβε γνώση της διαθήκης θα συντάσσει πρακτικό δημοσίευσης, θα το φυλάσσει στο αρχείο του και θα το ανεβάζει ηλεκτρονικά στο μητρώο διαθηκών με κωδικούς που θα δοθούν από τον συμβολαιογραφικό σύλλογο σε κάθε συμβολαιογράφο», αναφέρει.
Επίσης, όπως τόνισε ο κ. Γιαννακός «θα ισχύουν οι ιδιόγραφες διαθήκες, όπως και τώρα, όταν ο κληρονόμος είναι εντός του κύκλου της διαδοχής. Διάβασα, όχι επίσημα, ότι εξετάζεται να υπάρξει συγκεκριμένο χρονικό διάστημα από τον θάνατο του διαθέτη που θα μπορεί να εμφανίζεται η διαθήκη για δημοσίευση και το κληρονομικό ποσοστό συζύγου από 1/4 που είναι τώρα, θα πάει στο 1/3».
Η νέα ηλεκτρονική πλατφόρμα θα λειτουργεί ως επίσημο μητρώο, όπου θα αναρτώνται οι δημοσιευμένες διαθήκες, εξασφαλίζοντας πλήρη διαφάνεια και ασφάλεια δεδομένων. Οι πολίτες θα μπορούν να ενημερώνονται γρήγορα και αξιόπιστα για την ύπαρξη και το περιεχόμενο μιας διαθήκης, χωρίς να χρειάζεται να απευθυνθούν στα Πρωτοδικεία.
Στο νέο πλαίσιο, συνεχίζουν να ισχύουν και οι ιδιόγραφες διαθήκες, όπως ισχύει και σήμερα, όταν οι κληρονόμοι βρίσκονται εντός του κύκλου διαδοχής. Παράλληλα, εξετάζεται το ενδεχόμενο να οριστεί συγκεκριμένο χρονικό διάστημα από τον θάνατο του διαθέτη, μέσα στο οποίο θα πρέπει να εμφανίζεται η διαθήκη για δημοσίευση.
Επιπλέον, σύμφωνα με πληροφορίες που κυκλοφορούν στους νομικούς κύκλους κι επιβεβαιώνουν τα λεχθέντα του κ. Γιαννακού, «αναμένεται να τροποποιηθεί και το ποσοστό κληρονομικού μεριδίου του συζύγου, το οποίο από το σημερινό 1/4 προβλέπεται να αυξηθεί στο 1/3», μια αλλαγή που εντάσσεται στις ευρύτερες αναμορφώσεις του κληρονομικού δικαίου.
Σημαντική μείωση καθυστερήσεων
Η νέα διαδικασία εκτιμάται ότι θα επιφέρει ουσιαστική επιτάχυνση στη διεκπεραίωση των υποθέσεων. Από τις πολύμηνες αναμονές στα Πρωτοδικεία, που σε αρκετές περιπτώσεις ξεπερνούσαν τον έναν χρόνο, οι πολίτες θα μπορούν πλέον να ολοκληρώνουν τη δημοσίευση της διαθήκης μέσα σε λίγες μόλις ημέρες, απευθυνόμενοι στον συμβολαιογράφο της επιλογής τους. Η ψηφιακή ανάρτηση εξασφαλίζει, επιπλέον, τη διατήρηση όλων των απαραίτητων εχέγγυων ασφαλείας, ενώ η παρουσία των συμβολαιογράφων λειτουργεί ως εγγύηση για την ορθότητα και τη νομιμότητα της διαδικασίας.
Μετάβαση στην ψηφιακή εποχή
Η μεταρρύθμιση αυτή αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας του υπουργείου Δικαιοσύνης για την εκσυγχρονισμό του κληρονομικού δικαίου, το οποίο παρέμενε σχεδόν αμετάβλητο επί οκτώ δεκαετίες. Η Επιτροπή που έχει αναλάβει την προετοιμασία του σχεδίου νόμου βρίσκεται στο τελικό στάδιο των εργασιών της, με στόχο να παραδώσει το πλήρες σχέδιο ως το τέλος Οκτωβρίου, ώστε να προωθηθεί άμεσα στη Βουλή. Σύμφωνα με τα όσα έχουν γίνει γνωστά, η μετάβαση στη νέα ψηφιακή διαδικασία θα υποστηριχθεί από πιλοτικό πρόγραμμα, με στόχο την ομαλή εφαρμογή του συστήματος. Στο πλαίσιο αυτό, θα δοθούν υποδείγματα αποφάσεων και πρακτικών δημοσίευσης σε όλους τους συμβολαιογράφους, ώστε να διασφαλιστεί η ενιαία και ασφαλής εφαρμογή του νέου καθεστώτος.
Η πρόεδρος του Συμβολαιογραφικού Συλλόγου Αθηνών, Πειραιώς, Αιγαίου και Δωδεκανήσου, Ελένη Κοντογιώργη, έχει ήδη επισημάνει ότι «η μετάβαση αυτή συνιστά ένα μεγάλο βήμα προς τη διαφάνεια και την ταχύτητα στην απονομή δικαιοσύνης, ενώ παράλληλα προστατεύει το δημόσιο συμφέρον και τη νομική ασφάλεια των πολιτών».
Με τη νέα αυτή μεταρρύθμιση, το ελληνικό σύστημα δημοσίευσης διαθηκών περνά για πρώτη φορά πλήρως στην ψηφιακή εποχή. Η αρμοδιότητα των συμβολαιογράφων, σε συνδυασμό με τη λειτουργία της ηλεκτρονικής πλατφόρμας, υπόσχεται ταχύτερη, ασφαλέστερη και πιο αποτελεσματική διαδικασία για όλους τους πολίτες που έρχονται αντιμέτωποι με ζητήματα κληρονομιάς. Η 1η Νοεμβρίου 2025 σηματοδοτεί έτσι μια νέα εποχή για το κληρονομικό δίκαιο της χώρας, μια εποχή όπου η τεχνολογία και η θεσμική αξιοπιστία ενώνονται, βάζοντας οριστικό τέλος στις καθυστερήσεις και ανοίγοντας τον δρόμο για μια δικαιότερη και πιο διαφανή διαδικασία δημοσίευσης διαθηκών.
