- Η μελέτη εισάγει δύο βασικές αλλαγές. Την εγκατάσταση ενός ανεξάρτητου Φωτοβολταϊκού Σταθμού με σύστημα αποθήκευσης ενέργειας, και τη βελτίωση της βατότητας της δευτερεύουσας δασικής οδού που συνδέει τη δομή με το υπόλοιπο οδικό δίκτυο.
- Η δομή θα εξασφαλίζει την υδροδότησή της μέσω νέας υδρογεώτρησης βάθους 280 μέτρων και δυναμικότητας έως 141.465 κυβικών μέτρων νερού ετησίως.
Η κυβέρνηση επανέρχεται με νέα Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) για τη Δομή Προσωρινής Φιλοξενίας στη Βάστρια, επιχειρώντας να ξεπεράσει τον νομικό και κοινωνικό σκόπελο που δημιούργησε η απόφαση του Ε’ Τμήματος του Συμβουλίου της Επικρατείας, καθώς και τις έντονες αντιδράσεις των κατοίκων που εξακολουθούν να αντιτίθενται στην ύπαρξη και λειτουργία της δομής.
Η νέα ΜΠΕ, που συνοδεύεται από αίτημα τροποποίησης των υφιστάμενων περιβαλλοντικών όρων, εστιάζει σε τεχνικές και ενεργειακές βελτιώσεις, χωρίς να μεταβάλλει τη συνολική φυσιογνωμία του έργου. Μέσα από την προσθήκη φωτοβολταϊκού σταθμού, αναβάθμιση της οδικής πρόσβασης και προσαρμογές σε ζητήματα ύδρευσης και διαχείρισης αποβλήτων, το Υπουργείο Περιβάλλοντος επιδιώκει να δείξει συμμόρφωση προς τις αποφάσεις της Δικαιοσύνης και παράλληλα να διαμορφώσει ένα νέο πλαίσιο περιβαλλοντικής αποδοχής, σε μια προσπάθεια να περιορίσει τις κοινωνικές αντιδράσεις που εξακολουθούν να δυναμιτίζουν το κλίμα γύρω από το έργο της Βάστριας.
Έτσι, προχωρά σε μια τροποποίηση στην ήδη εγκεκριμένη περιβαλλοντική αδειοδότηση της Δομής Προσωρινής Φιλοξενίας που προβλέπεται από το άρθρο 8 του Ν. 4375/2016. Η απόφαση αφορά αλλαγές που δεν επηρεάζουν τον χαρακτήρα του έργου, αλλά ενισχύουν την ενεργειακή του αυτονομία, τη λειτουργική του ασφάλεια και τη συμβατότητά του με τις αρχές της περιβαλλοντικής προστασίας. Πρόκειται για μια απόφαση που ενσωματώνει στοιχεία τεχνολογικής και οικολογικής εξέλιξης, επιδιώκοντας να μειώσει το περιβαλλοντικό αποτύπωμα ενός έργου με ευρεία κοινωνική σημασία.
Η τροποποίηση της Απόφασης Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων, που είχε εκδοθεί στις 19 Απριλίου 2023, και στη συνέχεια τροποποιήθηκε εκ νέου μέσα στο 2024, εισάγει δύο βασικές αλλαγές. Την εγκατάσταση ενός ανεξάρτητου Φωτοβολταϊκού Σταθμού με σύστημα αποθήκευσης ενέργειας, και τη βελτίωση της βατότητας της δευτερεύουσας δασικής οδού που συνδέει τη δομή με το υπόλοιπο οδικό δίκτυο.
Ενεργειακή αυτονομία με μηδενικό αποτύπωμα
Η πρώτη και πιο ουσιαστική τροποποίηση αφορά στην εγκατάσταση και λειτουργία ενός Φωτοβολταϊκού Σταθμού ισχύος 2.520,5 KW. Το σύστημα, με μηδενική έγχυση στο δίκτυο (Zero Feed-In), θα καλύπτει εσωτερικά τις ανάγκες της Δομής, χωρίς να διοχετεύει ενέργεια στο δημόσιο δίκτυο. Παράλληλα, θα περιλαμβάνει σύστημα αποθήκευσης ενέργειας 5 MWh με υγρόψυκτο μηχανισμό Sungrow PowerTitan, σύγχρονους μετατροπείς, συστήματα τηλεελέγχου και μετρητές ενεργειακής απόδοσης. Με τον τρόπο αυτό, η Δομή Φιλοξενίας στη Βάστρια θα διαθέτει πλήρη ενεργειακή αυτάρκεια, μειώνοντας δραστικά την κατανάλωση συμβατικών καυσίμων και τις εκπομπές ρύπων. Η εγκατάσταση θα επιτρέπει τη λειτουργία της δομής ακόμα και σε συνθήκες διακοπής ηλεκτροδότησης, συμβάλλοντας παράλληλα στη μείωση της ενεργειακής εξάρτησης του έργου από τη ΔΕΗ.
Η προτεινόμενη λύση χαρακτηρίζεται από θετικό περιβαλλοντικό αντίκτυπο, καθώς αποφεύγεται η εκπομπή διοξειδίου του άνθρακα (CO₂), οξειδίων του αζώτου (NOx) και άλλων ρύπων που προέρχονται από την καύση συμβατικών καυσίμων. Η εναλλακτική επιλογή, να μην υλοποιηθεί ο φωτοβολταϊκός σταθμός, θα σήμαινε συνέχιση της ενεργειακής εξάρτησης από ρυπογόνες πηγές. Η τελική απόφαση υπέρ της ανανεώσιμης ενέργειας ευθυγραμμίζεται με τις αρχές της ενεργειακής μετάβασης και της κλιματικής ουδετερότητας, επιβεβαιώνοντας ότι ακόμη και σύνθετα έργα δημόσιας υποδομής μπορούν να λειτουργήσουν με οικολογική ευθύνη.
Υποδομές ασφάλειας και πρόσβασης
Η δεύτερη σημαντική τροποποίηση αφορά στη βελτίωση και τεχνική αναβάθμιση της δευτερεύουσας δασικής οδού που συνδέει τη δομή με το οδικό δίκτυο. Πρόκειται για μια οδό μήκους 4.696 μέτρων, η οποία λειτουργεί ως έξοδος διαφυγής και οδός πρόσβασης οχημάτων έκτακτης ανάγκης. Οι εργασίες περιλαμβάνουν διάνοιξη νέου τμήματος 80 μέτρων, εξομάλυνση του οδοστρώματος με θραυστό υλικό, καθώς και την κατασκευή και ανακατασκευή τεχνικών έργων απορροής, όπως κιβωτοειδών και σωληνωτών οχετών, αλλά και Ιρλανδικών διαβάσεων. Στόχος είναι η ασφαλής διέλευση οχημάτων, ειδικά σε συνθήκες έντονων βροχοπτώσεων ή έκτακτης ανάγκης. Η οδός αυτή δεν αποτελεί την κύρια πρόσβαση, αλλά ένα κρίσιμο δευτερεύον δίκτυο ασφάλειας, στοιχείο που διαφοροποιεί τη λειτουργία της από το έργο της κύριας οδού, στο οποίο είχε αναφερθεί και το Συμβούλιο της Επικρατείας σε προγενέστερη απόφασή του. Σύμφωνα με τα νεότερα δεδομένα, η οδός θεωρείται προϋπάρχουσα ήδη από το 1950, γεγονός που αλλάζει τον περιβαλλοντικό της χαρακτηρισμό, χωρίς να μεταβάλει τη συνολική κατηγορία αδειοδότησης του έργου.
Η τεχνική αναβάθμιση της οδού εξασφαλίζει καλύτερη πρόσβαση για οχήματα πυρόσβεσης, ασθενοφόρα και προσωπικό, μειώνει τη διάβρωση του εδάφους, ελέγχει τη ροή των επιφανειακών υδάτων και περιορίζει τη διασπορά σκόνης. Η παρέμβαση αυτή συνδυάζει δηλαδή τη λειτουργική βελτίωση με την περιβαλλοντική προστασία, προσφέροντας ασφάλεια χωρίς πρόσθετη επιβάρυνση στο φυσικό περιβάλλον.
Ύδρευση και περιβαλλοντική διαχείριση
Η δομή θα εξασφαλίζει την υδροδότησή της μέσω νέας υδρογεώτρησης βάθους 280 μέτρων και δυναμικότητας έως 141.465 κυβικών μέτρων νερού ετησίως. Το νερό θα διοχετεύεται σε δύο δεξαμενές πόσιμου νερού, όπου θα υφίσταται απολύμανση με χλώριο, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα πρότυπα υγιεινής.
Στον ίδιο χώρο υπάρχουν δύο προγενέστερες γεωτρήσεις. Η μία, γνωστή ως «πρώην Ψύλλου», θα σφραγιστεί ως ανενεργή, ενώ η «πρώην Ελευθεράκου» θα λειτουργεί ως εφεδρική πηγή υδροδότησης. Παράλληλα, διερευνάται η δυνατότητα λειτουργίας μονάδας αφαλάτωσης σε παραθαλάσσια περιοχή βορειοανατολικά της δομής, ώστε να διασφαλιστεί μακροπρόθεσμα η αυτάρκεια του έργου σε νερό. Εφόσον απαιτηθεί, η αδειοδοτούσα αρχή θα ενημερωθεί με νέο φάκελο τροποποίησης ή τεχνικής συμμόρφωσης, γεγονός που δείχνει τη συνεχή εποπτεία και προσαρμοστικότητα του έργου στις ανάγκες και στις περιβαλλοντικές προδιαγραφές.
Μια δομή με οργανωμένη υποδομή
Η Δομή Προσωρινής Φιλοξενίας στη Βάστρια προβλέπεται να αναπτυχθεί σε έκταση 298 στρεμμάτων, εκ των οποίων περίπου 240 στρέμματα θα περιβάλλονται από περίφραξη και περιμετρική ασφαλτοστρωμένη οδό πλάτους 6 έως 8 μέτρων.
Στο εσωτερικό της περιλαμβάνει κτίρια συνολικής δόμησης 41.250 m², 12 μεταλλικά στέγαστρα 300 m² έκαστο, επιπλέον στεγασμένους χώρους, τέσσερα γήπεδα, τέσσερις παιδικές χαρές, καθώς και έργα πυρασφάλειας, αποχέτευσης και διαχείρισης ομβρίων. Εντός της δομής προβλέπεται και μονάδα επεξεργασίας υγρών αποβλήτων, της οποίας τα επεξεργασμένα ύδατα θα επαναχρησιμοποιούνται για άρδευση, καθαρισμό και στα δοχεία πλύσης των λεκανών WC, μειώνοντας τη συνολική κατανάλωση νερού.
Ιδιαίτερη μέριμνα λαμβάνεται για την αντιπυρική θωράκιση της ευρύτερης δασικής περιοχής της Βάστριας, με έργα πυρανίχνευσης, περιμετρικές αντιπυρικές ζώνες και ασφαλείς διαδρομές πρόσβασης. Παράλληλα, η κατασκευή της νέας περιμετρικής οδού, πλήρως ασφαλτοστρωμένης και με ελεγχόμενη είσοδο, εξασφαλίζει την ασφάλεια προσωπικού και φιλοξενουμένων.
Η περιβαλλοντική κατάταξη και το θεσμικό πλαίσιο
Με βάση το άρθρο 1 του Ν. 4014/2011, κάθε έργο που περιλαμβάνει περισσότερες επιμέρους δραστηριότητες κατατάσσεται στην υψηλότερη περιβαλλοντική υποκατηγορία. Έτσι, η δομή στη Βάστρια ανήκει πλέον στην Κατηγορία Α2, ενώ τα συνοδά έργα, όπως η οδική πρόσβαση και η γεώτρηση, κατατάσσονται στην Κατηγορία Β. Η τροποποίηση θεωρείται μη ουσιώδης, σύμφωνα με το άρθρο 4 του Ν. 4685/2020, καθώς δεν προκαλεί πρόσθετες επιβαρύνσεις στο περιβάλλον. Αντίθετα, μειώνει τις εκπομπές ρύπων, βελτιώνει την ενεργειακή απόδοση και ενισχύει τη διαχείριση των υδάτων. Για το λόγο αυτό, εγκρίνεται χωρίς νέες χρονοβόρες διαδικασίες, με δυνατότητα προσθήκης μόνο πρόσθετων όρων που αφορούν τα τροποποιούμενα φυσικά αντικείμενα.
Η εξέλιξη της Δομής στη Βάστρια αποτυπώνει μια διαφορετική προσέγγιση στα έργα φιλοξενίας και δημόσιας υποδομής. Από την πρώτη στιγμή, το έργο έχει αποτελέσει σημείο δημόσιου ενδιαφέροντος και διαλόγου, όμως η συγκεκριμένη τροποποίηση δεν αφορά στη χωροθέτηση, αλλά στην περιβαλλοντική του βελτίωση. Η προσθήκη του φωτοβολταϊκού συστήματος, η αναβάθμιση της οδικής πρόσβασης και οι λύσεις για τη διαχείριση του νερού και των αποβλήτων συνθέτουν μια δομή με χαμηλό ενεργειακό και περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Η υλοποίηση αυτών των αλλαγών αποδεικνύει πως, ακόμη και σε απαιτητικά έργα φιλοξενίας, η σύγχρονη τεχνολογία μπορεί να αποτελέσει εργαλείο για πιο καθαρή, ασφαλή και βιώσιμη λειτουργία.
