Όσα συνέβησαν στην Καλλονή με την πρόσφατη υπερχείλιση και το σπάσιμο των αναχωμάτων του Τσικνιά και του παραπόταμου Αχερώνα δεν μπορεί και δεν πρέπει να θεωρηθούν ως ένα ακόμη «ακραίο καιρικό φαινόμενο», που θα ξεχαστεί μόλις κλείσουν οι πληγές και στεγνώσουν τα νερά. Δεν αποτελεί φυσική καταστροφή-έκπληξη. Αποτελεί έναν καθρέφτη δεκαετιών αδράνειας, υποβάθμισης της πρόληψης, καθυστερήσεων και υποτίμησης ενός προβλήματος που όλοι γνώριζαν, αλλά κανείς δεν αντιμετώπισε με τη σοβαρότητα που απαιτείται. Οι εικόνες από πλημμυρισμένα σπίτια, κατεστραμμένες περιουσίες και ανθρώπους σε απόγνωση δεν πρέπει να επαναληφθούν, γιατί πλέον καμία κοινωνία δεν έχει αντοχές για πολλοστή φορά.
Η αντιπλημμυρική θωράκιση είναι μία σύνθετη διαδικασία που προβλέπεται συγκεκριμένα και υποχρεωτικά από την Ευρωπαϊκή Ένωση και η οποία, στη χώρα μας, θα έπρεπε να είχε ολοκληρωθεί εδώ και χρόνια. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με την Οδηγία 2007/60/ΕΚ για την αξιολόγηση και τη διαχείριση κινδύνων πλημμύρας, υποχρεώνει όλα τα κράτη-μέλη να λάβουν μέτρα πρόληψης με στόχο τη μείωση των αρνητικών συνεπειών στις ανθρώπινες ζωές, στο περιβάλλον, στην πολιτιστική κληρονομιά και στην οικονομία. Η Ευρώπη αναγνωρίζει πως οι πλημμύρες δεν μπορούν να εξαλειφθούν, όμως μπορούν να αντιμετωπιστούν και να περιοριστούν εφόσον υπάρχει οργανωμένος σχεδιασμός και επένδυση στην πρόληψη, στην προστασία και στην ετοιμότητα.
Η Οδηγία επιβάλλει τρία επίπεδα σχεδιασμού: Την προκαταρκτική αξιολόγηση κινδύνων πλημμύρας, τους χάρτες επικινδυνότητας και χάρτες κινδύνου και, τέλος, τα σχέδια διαχείρισης κινδύνων πλημμύρας. Στους χάρτες αυτούς αποτυπώνονται ο αριθμός των κατοίκων που μπορεί να πληγούν, οι οικονομικές δραστηριότητες που κινδυνεύουν, οι εγκαταστάσεις που μπορεί να προκαλέσουν ρύπανση, και οι περιοχές που πρέπει επειγόντως να προστατευθούν. Με βάση αυτούς, τα σχέδια διαχείρισης καθορίζουν δράσεις ανά περιοχή, που συντονίζονται σε επίπεδο κάθε υδατικού διαμερίσματος. Είναι το εργαλείο που μπορεί να αποτρέψει την καταστροφή πριν συμβεί.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η πρόσφατη πορεία διαδικασιών για το μεγάλο αντιπλημμυρικό έργο της Καλλονής, για το οποίο ο δήμαρχος Δυτικής Λέσβου, Ταξιάρχης Βέρρος, είχε σημειώσει χαρακτηριστικά πως «από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου, το μεγαλύτερο πρόβλημα της ευρύτερης περιοχής ήταν τα πλημμυρικά φαινόμενα». Είχε τονίσει, δε, ότι επί δεκαετίες η λύση παρουσιαζόταν ως κάτι «κοντά», αλλά ποτέ δεν υλοποιήθηκε. Σήμερα, ωστόσο, έχει υπογραφεί η σύμβαση για την εκπόνηση της μελέτης και έχει εξασφαλιστεί πίστωση ύψους 10 εκατομμυρίων ευρώ για την υλοποίηση του έργου. Αυτό είναι ένα πρώτο βήμα, αλλά σίγουρα όχι το τέλος της διαδρομής. Γιατί έργα χωρίς σωστό σχεδιασμό και επίβλεψη ή έργα αποσπασματικά χωρίς να εντάσσονται στο ευρύτερο πλαίσιο της αντιπλημμυρικής προστασίας, αποτυγχάνουν.
Η αντιπλημμυρική μελέτη που ξεκίνησε προβλέπει δύο ολοκληρωμένα στάδια εργασιών: Το πρώτο αφορά στην κατάρτιση χαρτών επικινδυνότητας και κινδύνων πλημμύρας, με ανάλυση χαρακτηριστικών της περιοχής, παραγωγή πλημμυρικών υδρογραφημάτων και διόδευση πλημμυρών, ώστε να προκύψουν τεκμηριωμένα στοιχεία για τις αδυναμίες και τις ευάλωτες ζώνες. Το δεύτερο περιλαμβάνει τον σχεδιασμό διαχείρισης κινδύνων πλημμύρας, την εκπόνηση στρατηγικών μελετών περιβαλλοντικών επιπτώσεων και τη δημόσια διαβούλευση, ώστε να έχουν λόγο οι κάτοικοι και οι φορείς. Είναι μια υποχρεωτική διαδικασία, χωρίς την οποία κανένα έργο δεν μπορεί να είναι ολοκληρωμένο και αποτελεσματικό.
Ωστόσο, το κρίσιμο ερώτημα σήμερα δεν είναι τι έγινε, αλλά τι πρέπει οπωσδήποτε να γίνει από εδώ και πέρα. Η Καλλονή και η Σκάλα Καλλονής δεν αντέχουν άλλη καταστροφή. Χρειάζεται άμεσα ολοκλήρωση της μελέτης, θεσμική συνεργασία σε όλα τα επίπεδα και υπευθυνότητα χωρίς μικροπολιτικές σκοπιμότητες. Χρειάζεται επίσης διαρκής συντήρηση των αναχωμάτων, καθαρισμός της κοίτης, έλεγχος αυθαιρεσιών, χαρτογράφηση περιοχών που θα πρέπει να προστατευθούν από νέα δόμηση και σαφές χρονοδιάγραμμα υλοποίησης. Οι πολίτες δεν χρειάζονται διαβεβαιώσεις, αλλά χρειάζονται έργο.
Η λύση δεν μπορεί να είναι αποσπασματική ή τοπική. Οι πλημμύρες δεν γνωρίζουν διοικητικά όρια. Το κράτος, η περιφέρεια, ο δήμος, οι τεχνικές υπηρεσίες, οι επιστήμονες και οι κάτοικοι, πρέπει να λειτουργήσουν ως ενιαίος μηχανισμός. Χωρίς πρόληψη, καμία διάσωση δεν επαρκεί. Χωρίς συντονισμό, κανένα έργο δεν προστατεύει.
Η πρόσφατη πλημμύρα πρέπει να λειτουργήσει ως ορόσημο. Με πλήρη διαφάνεια, με χρονοδιαγράμματα που τηρούνται, με ενημέρωση των πολιτών και με σεβασμό στη ζωή και την περιουσία τους. Όχι με λόγια, αλλά με πράξεις. Γιατί τίποτε δεν είναι πιο ακριβό από την αδιαφορία και τίποτε πιο πολύτιμο από την ασφάλεια μιας κοινωνίας που θέλει να ζήσει χωρίς τον φόβο της επόμενης βροχής.
Αν κάτι χρωστάνε οι αρμόδιοι στους ανθρώπους που αυτές τις μέρες έβλεπαν το σπίτι και τον κόπο μιας ζωής να πνίγεται μέσα σε λίγα λεπτά, είναι το ποτέ ξανά. Μόνο έτσι η λέξη «πρόληψη» θα αποκτήσει το πραγματικό της νόημα. Και μόνο τότε θα μπορούν να ισχυρίζονται ότι μάθανε από την καταστροφή και δεν την άφησαν να χαθεί μέσα στο επόμενο πλημμυρικό κύμα λήθης.
