Σημαντικές αλλαγές στην καθημερινότητα των πολιτών αλλά και στη λειτουργία των δήμων φέρνει ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, που ετοιμάζεται να τεθεί σε δημόσια διαβούλευση και να πάρει τον δρόμο προς τη Βουλή, μέσα στις επόμενες εβδομάδες. Το νέο πλαίσιο δεν περιορίζεται μόνο σε διοικητικές παρεμβάσεις, αλλά επεκτείνει ουσιαστικά τον ρόλο των δήμων και των περιφερειών σε ζητήματα που αγγίζουν άμεσα την τοπική οικονομία, την αγορά, την αγροτική παραγωγή, την πολιτική προστασία και την καθημερινότητα των πολιτών.
Το βασικό στοιχείο του νέου Κώδικα είναι ότι επιχειρεί για πρώτη φορά να συγκεντρώσει και να αποσαφηνίσει όλες τις αρμοδιότητες δήμων και περιφερειών σε ένα ενιαίο πλαίσιο. Μέχρι σήμερα πολλές αρμοδιότητες ήταν διάσπαρτες σε διαφορετικούς νόμους, γεγονός που συχνά δημιουργούσε καθυστερήσεις, αλληλοεπικαλύψεις και προβλήματα στη λειτουργία των υπηρεσιών.
Για τον πολίτη, οι αλλαγές αυτές αναμένεται να έχουν άμεσο αντίκτυπο στην καθημερινότητά του. Οι δήμοι αποκτούν πλέον πιο ενεργό ρόλο στη διαχείριση τοπικών αγορών, υπαίθριων δραστηριοτήτων, παιδότοπων, δημοτικών χώρων, αλλά και σε ζητήματα που σχετίζονται με την τοπική παραγωγή και την κοινωνική πολιτική.
Μία από τις σημαντικότερες νέες δυνατότητες είναι η δημιουργία δημοτικών λαχανόκηπων, η διαχείριση βοσκοτόπων και η αξιοποίηση δημοτικών καλλιεργητικών εκτάσεων. Στόχος είναι η ενίσχυση της τοπικής παραγωγής αλλά και η στήριξη κοινωνικών ομάδων, μέσα από προγράμματα που θα μπορούν να οργανώνουν οι δήμοι σε τοπικό επίπεδο. Παράλληλα, δίνεται η δυνατότητα καλύτερης αξιοποίησης δημοτικής περιουσίας, που σε πολλές περιπτώσεις παρέμενε αναξιοποίητη.
Ιδιαίτερο βάρος δίνεται και στον τουρισμό. Οι δήμοι θα μπορούν πλέον να σχεδιάζουν και να υλοποιούν προγράμματα για την ανάπτυξη εναλλακτικών μορφών τουρισμού και πολιτιστικών δράσεων, προσαρμοσμένων στις ανάγκες και τα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής. Πρόκειται για μια αλλαγή που, σύμφωνα με αυτοδιοικητικά στελέχη, μπορεί να βοηθήσει κυρίως μικρότερους δήμους να αναδείξουν τοπικά προϊόντα, πολιτιστικές διαδρομές και φυσικές ομορφιές που μέχρι σήμερα έμεναν εκτός οργανωμένης προβολής.
Οι δήμοι θα παρεμβαίνουν στη λειτουργία της αγοράς
Αλλαγές έρχονται και στο κομμάτι της αγοράς και των αδειοδοτήσεων. Οι δήμοι αναλαμβάνουν πλέον περισσότερες ευθύνες σε ζητήματα λειτουργίας λαϊκών αγορών εκτός Αττικής και Θεσσαλονίκης, διοργάνωσης εμποροπανηγύρεων, αδειών για υπαίθριες ψυχαγωγικές δραστηριότητες κι εποπτείας καταστημάτων υγειονομικού ενδιαφέροντος. Αυτό σημαίνει ότι οι δημοτικές αρχές θα έχουν μεγαλύτερη παρέμβαση στον τρόπο λειτουργίας της τοπικής αγοράς και στη ρύθμιση δραστηριοτήτων που επηρεάζουν άμεσα την καθημερινότητα των κατοίκων.
Παράλληλα, ενισχύεται ο ρόλος της Δημοτικής Αστυνομίας. Το νέο σχέδιο επανακαθορίζει τις αρμοδιότητές της, δίνοντας έμφαση σε ζητήματα υπαίθριου εμπορίου, καταστημάτων, δημόσιων χώρων, αλλά και θεμάτων που σχετίζονται με τα ζώα συντροφιάς και τη δημόσια τάξη. Ενισχυμένος προβλέπεται και ο ρόλος των δήμων στην πολιτική προστασία, καθώς αποκτούν μεγαλύτερη συμμετοχή στον μηχανισμό διαχείρισης κρίσεων και στην εφαρμογή μέτρων πυροπροστασίας σε δάση, άλση και περιοχές Natura.
Το νέο πλαίσιο συνοδεύεται όμως και από αυξημένες απαιτήσεις για τις δημοτικές αρχές. Δήμαρχοι και περιφερειάρχες εμφανίζονται σε γενικές γραμμές θετικοί απέναντι στις αλλαγές, εκτιμώντας ότι πολλά από τα αιτήματα της αυτοδιοίκησης έχουν ενσωματωθεί στο νέο σχέδιο. Ωστόσο, τονίζουν ότι οι νέες αρμοδιότητες δεν μπορούν να εφαρμοστούν χωρίς επιπλέον προσωπικό και χρηματοδότηση.
Κομβικό σημείο θεωρείται η επαναφορά του άρθρου 259 του νόμου 3852/2010 που αφορά στους Κεντρικούς Αυτοτελείς Πόρους των δήμων. Σύμφωνα με το προσχέδιο, αν οι νέες αρμοδιότητες που μεταφέρονται στους δήμους κοστίζουν περισσότερο από τα προβλεπόμενα έσοδα, τότε θα πρέπει να αυξάνονται αντίστοιχα και οι κρατικοί πόροι προς την αυτοδιοίκηση. Πρόκειται για πάγιο αίτημα της ΚΕΔΕ, καθώς οι δήμαρχοι υποστηρίζουν εδώ και χρόνια ότι πολλές αρμοδιότητες μεταφέρονται χωρίς την αντίστοιχη οικονομική στήριξη.
Καταργείται ο β’ γύρος των εκλογών
Μεγάλες αλλαγές προβλέπονται και στον τρόπο εκλογής δημάρχων και περιφερειαρχών. Ο δεύτερος γύρος των αυτοδιοικητικών εκλογών καταργείται και δήμαρχος θα εκλέγεται από την πρώτη Κυριακή με ποσοστό 42% συν μία ψήφο. Σε περίπτωση που κανένας συνδυασμός δεν πετυχαίνει το όριο αυτό, θα ενεργοποιείται σύστημα εναλλακτικής ψήφου με δεύτερη προτίμηση συνδυασμού. Παράλληλα, ανοίγει πλέον και η συζήτηση για αξιοποίηση ηλεκτρονικών μέσων στην εκλογική διαδικασία. Το επόμενο διάστημα αναμένεται να ξεκινήσει έντονος διάλογος στην αυτοδιοίκηση για τις τελικές διατάξεις του νέου Κώδικα. Το βέβαιο είναι ότι δήμοι και περιφέρειες μπαίνουν σε μια νέα εποχή με περισσότερες αρμοδιότητες, μεγαλύτερες ευθύνες, αλλά και αυξημένες απαιτήσεις από τους πολίτες.
