Μια μεγάλη δημοσιογραφική δικαίωση καταγράφεται για τα Νέα της Λέσβου, καθώς το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό, όπως τέθηκε σε διαβούλευση, αποσύρει τελικά την ακραία και επικίνδυνη πρόβλεψη που ουσιαστικά «γκρίζαρε» εκατοντάδες μικρά νησιά και βραχονησίδες του Αιγαίου, απαγορεύοντας κάθε τουριστική δραστηριότητα σε περιοχές που βρίσκονται κοντά στα θαλάσσια σύνορα της χώρας.
Πρόκειται για το ίδιο θέμα που αποκάλυψαν πρώτα, πανελλαδικά, τα Νέα της Λέσβου, μέσα από το αποκαλυπτικό ρεπορτάζ της Μαρίας Παπαπαναγιώτου, όταν σχεδόν κανείς στην Ελλάδα δεν είχε αντιληφθεί τι ακριβώς προωθούνταν μέσω του νέου χωροταξικού σχεδιασμού.
Τότε, μέσα από τις σελίδες της εφημερίδας μας, αναδείχθηκε ότι το υπό διαβούλευση σχέδιο προέβλεπε πως νησιά, νησίδες και βραχονησίδες σε απόσταση μικρότερη των 10 ναυτικών μιλίων από τα θαλάσσια σύνορα θα αποκλείονταν πλήρως από κάθε μορφή τουριστικής ανάπτυξης. Όχι μόνο από μεγάλες επενδύσεις, αλλά ακόμα και από δραστηριότητες, όπως ο καταδυτικός τουρισμός, ο περιπατητικός τουρισμός, η προσέγγιση σκαφών αναψυχής ή ακόμη και η απλή τουριστική επίσκεψη.
Η αποκάλυψη προκάλεσε πολιτικό σεισμό. Για πρώτη φορά τέθηκε δημόσια το ερώτημα αν, πίσω από μια φαινομενικά «τεχνική» χωροταξική ρύθμιση, κρυβόταν μια εξαιρετικά επικίνδυνη εθνική διάσταση, καθώς η αποκοπή μικρών νησιών από κάθε οικονομική και τουριστική δραστηριότητα θα μπορούσε να δημιουργήσει ακόμα και ζητήματα ερμηνείας σε σχέση με το Δίκαιο της Θάλασσας, την ΑΟΖ και την υφαλοκρηπίδα.
Τα Νέα της Λέσβου και η εφημερίδα Εστία έφεραν στο φως το επίμαχο άρθρο 6 του σχεδίου, αποκαλύπτοντας ότι δεκάδες νησιά του Αιγαίου οδηγούνταν ουσιαστικά σε θεσμική απομόνωση. Από τα Τοκμάκια της Λέσβου μέχρι μικρές νησίδες σε όλο το Ανατολικό Αιγαίο, η πρόβλεψη δημιουργούσε εικόνα εγκατάλειψης και «γκριζαρίσματος» ευαίσθητων ακριτικών περιοχών.
Καθοριστικός ο ρόλος του ΤΕΕ
Καθοριστικός σε αυτή τη μάχη υπήρξε ο ρόλος του προέδρου του ΤΕΕ Βορειοανατολικού Αιγαίου, Στρατή Μανωλακέλλη, ο οποίος ήταν από τους πρώτους που αντιλήφθηκαν τη σοβαρότητα των προβλέψεων και ενημέρωσαν τεκμηριωμένα την εφημερίδα μας. Το ΤΕΕ ΒΑ Αιγαίου αντέδρασε άμεσα και δυναμικά, καταγγέλλοντας επίσημα ως απαράδεκτη την πρόβλεψη που απαγόρευε οποιαδήποτε τουριστική ανάπτυξη σε ακριτικά νησιά και βραχονησίδες.
Η επιστολή του ΤΕΕ προς το Υπουργείο Περιβάλλοντος αποτέλεσε κομβικό στοιχείο της αποκάλυψης. Με σαφείς αναφορές, το Τεχνικό Επιμελητήριο προειδοποιούσε ότι η ρύθμιση ήταν αναιτιολόγητη, επικίνδυνη και αντίθετη στα συμφέροντα των ακριτικών περιοχών. Η παρέμβαση Μανωλακέλλη έδωσε ουσιαστική τεχνική και θεσμική βαρύτητα στο δημοσιογραφικό ρεπορτάζ των Νέων της Λέσβου, που εκείνη τη στιγμή έμελλε να εξελιχθεί σε ζήτημα πανελλαδικής εμβέλειας.
Οι αποκαλύψεις της εφημερίδας μας αναπαρήχθησαν από μεγάλα αθηναϊκά Μέσα Ενημέρωσης, προκαλώντας σφοδρή πολιτική αντιπαράθεση. Το θέμα έφτασε μέχρι τη Βουλή, με ερώτηση που κατέθεσε τότε ο βουλευτής του ΠΑΣΟΚ, Παναγιώτης Παρασκευαΐδης, ενώ ακόμη και ο ίδιος ο Υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, παρενέβη και ζήτησε διορθωτικές κινήσεις, εκφράζοντας τη διαφωνία του με τους αρχικούς σχεδιασμούς.
Υπό το βάρος των αντιδράσεων, το επίμαχο σχέδιο ουσιαστικά «πάγωσε» και οδηγήθηκε σε επανεξέταση. Σήμερα, το νέο κείμενο της διαβούλευσης αφαιρεί την αρχική απαγόρευση που απέκλειε κάθε τουριστική δραστηριότητα από νησιά και βραχονησίδες κοντά στα σύνορα. Πρόκειται για μια ξεκάθαρη αναδίπλωση σε σχέση με το αρχικό σχέδιο που είχε αποκαλύψει η εφημερίδα μας.
Ωστόσο, όπως επισημαίνει εκ νέου το ΤΕΕ ΒΑ Αιγαίου, τα προβλήματα δεν έχουν εξαλειφθεί πλήρως. Η νέα διατύπωση εξακολουθεί να δημιουργεί σοβαρά ερωτήματα, καθώς προβλέπει ότι σε νησιά κάτω των 1.000 στρεμμάτων μπορεί να επιτρέπεται μόνο μία τουριστική κατοικία ή μία οργανωμένη μονάδα glamping έως 50 ατόμων.
Και εδώ ακριβώς εντοπίζεται η νέα «γκρίζα ζώνη». Ποιος θα αποκτά το δικαίωμα αυτής της μοναδικής τουριστικής αξιοποίησης; Με ποια διαδικασία; Με ποιο θεσμικό πλαίσιο; Με διαγωνισμό; Με σειρά προτεραιότητας; Με ειδική αδειοδότηση;
Όπως υπογραμμίζει το ΤΕΕ ΒΑ Αιγαίου, δεν υπάρχει καμία πρόβλεψη που να διασφαλίζει διαφάνεια και ισονομία. Αντίθετα, δημιουργείται ο κίνδυνος τα μικρά νησιά και οι βραχονησίδες να περάσουν στην πράξη σε χέρια οικονομικά ισχυρών επενδυτών ή παραγόντων του διεθνούς jet set, οι οποίοι θα αποκτούν αποκλειστική πρόσβαση σε ολόκληρες νησίδες για ιδιωτική παραθεριστική χρήση.
Το Τεχνικό Επιμελητήριο ζητά σαφείς κανόνες, θεσμική θωράκιση και προστασία της νησιωτικής ιδιοκτησίας, ώστε να μην δημιουργηθεί ένα νέο πεδίο αδιαφάνειας και ιδιωτικοποίησης ακριτικών περιοχών.
Σε κάθε περίπτωση η νέα παρέμβαση του Τεχνικού Επιμελητηρίου σχεδόν 2 χρόνια μετά, έρχεται να θέσει τον κάθε τοπικό εκπρόσωπο μπροστά στις ιστορικές του ευθύνες, καθώς και τώρα υπάρχει το περιθώριο να βελτιωθεί το πλαίσιο που προβλέπει την τουριστική ανάπτυξη στα νησάκια και τις βραχονησίδες. Κι αυτό καθώς μπορεί το νέο πλαίσιο να μην προβλέπει άμεσα το γκριζάρισμα, το προβλέπει όμως έμμεσα, καθώς δεν είναι μόνο τα νησιά του Βορείου Αιγαίου, είναι όλα τα νησιά του Αιγαίου, στα οποία κανείς δεν απαγορεύει να περάσουν στα χέρια επενδυτών, μεγιστάνων του εξωτερικού και, γιατί όχι, και Τούρκων. Να γιατί θα πρέπει η τοπική κοινωνία να διεκδικήσει άμεσα νέα τροποποίηση στο ήδη τροποποιημένο άρθρο και υπάρχουν τα περιθώρια, όπως και το 2024, όταν τα Νέα της Λέσβου ανέδειξαν το θέμα με την τεκμηριωμένη παρέμβαση του ΤΕΕ, κάτι που αν δεν συνέβαινε, σήμερα το Αιγαίο θα βρισκόταν μπροστά σε μια εξαιρετικά επικίνδυνη θεσμική εξέλιξη με σοβαρές εθνικές προεκτάσεις.
Η υπόθεση αυτή αποτελεί, δε, ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς η περιφερειακή δημοσιογραφία, όταν λειτουργεί με επιμονή, τεκμηρίωση και αίσθημα ευθύνης, μπορεί να επηρεάσει κρίσιμες πολιτικές αποφάσεις και να αναδείξει ζητήματα που αγγίζουν τον πυρήνα των εθνικών συμφερόντων.
