Την ώρα που η Λέσβος δίνει τη δυσκολότερη μάχη των τελευταίων δεκαετιών απέναντι στον αφθώδη πυρετό και οι κτηνοτρόφοι μετρούν απώλειες, ο Γενικός Γραμματέας Αγροτικής Ανάπτυξης, Σπύρος Πρωτοψάλτης επέλεξε να εμφανιστεί δημόσια όχι για να δώσει εξηγήσεις για τις αστοχίες και τις καθυστερήσεις του κρατικού μηχανισμού, αλλά για να υποδείξει πιθανούς ενόχους στο νησί.
Από τις 15 Μαρτίου, όταν επιβεβαιώθηκε το πρώτο κρούσμα, η Λέσβος βρέθηκε ουσιαστικά μόνη της απέναντι σε μια εξαιρετικά επικίνδυνη ζωονόσο. Μια υποστελεχωμένη Διεύθυνση Κτηνιατρικής, με μόλις εννέα στελέχη και πέντε έως επτά κτηνιάτρους να επιχειρούν καθημερινά στο πεδίο, κλήθηκε να σηκώσει το βάρος της επιτήρησης, των ελέγχων, της ιχνηλάτησης και της διαχείρισης μιας κρίσης εθνικής σημασίας.
Τα επικοινωνιακά ταξίδια
Την ίδια περίοδο, υπουργοί, υφυπουργοί και κυβερνητικά στελέχη πέρασαν από το νησί, φωτογραφήθηκαν, έκαναν δηλώσεις συμπαράστασης και αποχώρησαν. Αυτό που δεν ήρθε ποτέ εγκαίρως ήταν η ουσιαστική ενίσχυση. Δεν εγκαταστάθηκε από την πρώτη στιγμή επιχειρησιακό κέντρο διαχείρισης κρίσης. Δεν υπήρξε κεντρικός συντονισμός. Δεν συγκροτήθηκε ένα ισχυρό κλιμάκιο από την Αθήνα που να αναλάβει την πλήρη διαχείριση των κρίσιμων ζητημάτων, που προέκυπταν καθημερινά.
Χρειάστηκε μάλιστα να αλλάξει η πολιτική ηγεσία του υπουργείου για να γίνει το αυτονόητο: Να σταλούν επιπλέον κτηνίατροι στη Λέσβο. Μέχρι τότε, το νησί μας πάλευε σχεδόν μόνο του να περιορίσει τη διασπορά της νόσου.
Και ενώ θα περίμενε κανείς από τον Γενικό Γραμματέα να δώσει απαντήσεις γι’ αυτή την εικόνα αδράνειας και καθυστέρησης, ο κ. Πρωτοψάλτης επέλεξε έναν διαφορετικό δρόμο. Σε τηλεοπτική του εμφάνιση υποστήριξε ότι η νόσος πιθανότατα βρισκόταν στηΛέσβο πριν από την επιβεβαίωση του πρώτου κρούσματος, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο παράνομων μετακινήσεων ζώων ή ζωοτροφών και μιλώντας για ευθύνη όλων των κρίκων της αλυσίδας.
Η δήλωση Πρωτοψάλτη
Ο Γενικός Γραμματέας ανέφερε μεταξύ άλλων στην εκπομπή Καλημέρα» του ΣΚΑΪ με την Φαίη Μαυραγάνη: «Οι πληροφορίες που έχω από τους κτηνιάτρους είναι ότι υπήρχε νόσος στο νησί αρκετό διάστημα πριν επιβεβαιωθεί το πρώτο κρούσμα. Φαίνεται, δηλαδή, ότι υπήρχε. Είναι πολύ δύσκολο να κάνεις αυτή την ιχνηλάτηση διότι ακριβώς το διάστημα πριν δεν υπήρχε μία κλινική επιτήρηση. Μου ακούγεται αρκετά πιθανό, να υπήρχε μία παράνομη μετακίνηση ζώου, ζωοτροφών. Μέσα σε αυτή την εποχή που ζούμε με το παγκόσμιο εμπόριο με την οικονομική δραστηριότητα, με τις μετακινήσεις των ζώων, των ζωοτροφών κλπ., είναι πάρα πολύ δύσκολο να ελέγχεις τα πάντα γι’ αυτό έχουμε δει προβλήματα με επιζωοτίες και σε άλλες χώρες. Είναι πάρα πολύ εύκολο να γίνει η μετάδοση της νόσου. Το κράτος δεν μπορεί να είναι κάπου 24 ώρες το 24ωρο, 7 ημέρες την εβδομάδα. Έχει να κάνει με όλους τους κρίκους της αλυσίδας: Κτηνοτρόφοι, έμποροι, τυροκομεία, Περιφέρεια, Υπουργείο, κτηνίατροι. Όλοι είμαστε υπεύθυνοι». Τα ερωτήματα από τις δηλώσεις του είναι πολλά, καθώς επικαλείται πληροφορίες από κτηνιάτρους. Ποιους κτηνιάτρους όμως; Ποιοι είναι οι πληροφοριοδότες του Γενικού Γραμματέα;
Έχουν καταγραφεί περιστατικά παράνομης διακίνησης ζώων ή ζωοτροφών; Υπάρχουν αποδείξεις ή πρόκειται για εκτιμήσεις που εκτοξεύονται δημόσια χωρίς να συνοδεύονται από συγκεκριμένα δεδομένα;
Ακόμη σοβαρότερο είναι το γεγονός ότι οι αιχμές αυτές στρέφονται εμμέσως κατά των ανθρώπων που επί μήνες δίνουν μάχη στην πρώτη γραμμή. Κατά των τοπικών κτηνιατρικών υπηρεσιών που εργάζονται με οριακό προσωπικό. Κατά των παραγωγών που βλέπουν τα κοπάδια τους να χάνονται. Κατά μιας κοινωνίας που βιώνει τις συνέπειες μιας πρωτοφανούς κρίσης.
Η Ομοσπονδία
Η αντίδραση της Ομοσπονδίας Αγροτικών Συλλόγων Λέσβου ήταν άμεση και οργισμένη. Οι κτηνοτρόφοι κατηγορούν τον Γενικό Γραμματέα ότι επιχειρεί να μεταθέσει τις ευθύνες στους παραγωγούς αντί να αναλάβει το υπουργείο το μερίδιο που του αναλογεί. Την ίδια στιγμή, δεκάδες πληγέντες παραμένουν χωρίς αποζημιώσεις και χιλιάδες παραγωγοί εξακολουθούν να βλέπουν το εισόδημά τους να καταρρέει εξαιτίας των συνεπειών της επιζωοτίας.
Η Περιφέρεια
Ακόμη πιο αποκαλυπτική ήταν η απάντηση της Περιφέρειας μέσω της Διεύθυνσης Κτηνιατρικής. Με αριθμούς και στοιχεία κατέρριψε τους υπαινιγμούς περί ανεπαρκών ελέγχων. Εκατοντάδες δειγματοληψίες, εκατοντάδες επιτόπιοι έλεγχοι και περισσότερες από 750 παρεμβάσεις παθητικής επιτήρησης πραγματοποιήθηκαν πριν την εμφάνιση του πρώτου κρούσματος. Όλα αυτά από μια υπηρεσία που εδώ και χρόνια προειδοποιεί εγγράφως για τις τεράστιες ελλείψεις προσωπικού και ζητά ενίσχυση από το κεντρικό κράτος.
Η πραγματικότητα είναι αμείλικτη. Επτά μόνιμοι κτηνίατροι καλούνται να καλύψουν περίπου 468.000 ζώα στη Λέσβο. Στη Λήμνο, μέχρι σήμερα, δεν υπάρχει καν κτηνίατρος επιφορτισμένος με την επιτήρηση ζωονόσων. Αυτά είναι τα πραγματικά δεδομένα. Αυτές είναι οι πραγματικές αδυναμίες του συστήματος.
Γι’ αυτό και οι δηλώσεις του κ. Πρωτοψάλτη δεν έδωσαν απαντήσεις. Αντίθετα, δημιούργησαν την εντύπωση ενός κρατικού μηχανισμού που, αντί να κάνει αυτοκριτική για τις καθυστερήσεις, την υποστελέχωση και την έλλειψη συντονισμού, αναζητά εξηγήσεις και ευθύνες αλλού.
Τρεις μήνες μετά το ξέσπασμα της κρίσης, το ερώτημα παραμένει αμείλικτο: Πώς είναι δυνατόν μια περιοχή με τεράστιο ζωικό κεφάλαιο να αφέθηκε να διαχειριστεί σχεδόν μόνη της μια τόσο σοβαρή επιζωοτία; Μέχρι να δοθεί πειστική απάντηση, κάθε προσπάθεια μετατόπισης της συζήτησης προς τους κτηνοτρόφους, τις τοπικές υπηρεσίες ή αόριστες «παράνομες μετακινήσεις» θα μοιάζει περισσότερο με πολιτική υπεκφυγή παρά με ουσιαστική ανάληψη ευθύνης.
Αντί να δώσει απαντήσεις για τα σοβαρά κενά στη διαχείριση της κρίσης του αφθώδους πυρετού στο νησί μας, ο Γενικός Γραμματέας Αγροτικής Ανάπτυξης κουνά και το δάχτυλο στη Λέσβο.
