Η επικείμενη ψήφιση του νέου Κώδικα της Αυτοδιοίκησης από τη Βουλή, η οποία τοποθετείται χρονικά στις 24 Ιουνίου, εισάγει μια σειρά από σημαντικές θεσμικές μεταβολές που αναμένεται να επηρεάσουν τον τρόπο λειτουργίας των δήμων και των Περιφερειών τα επόμενα χρόνια. Ανάμεσα στις διατάξεις που έχουν ήδη προκαλέσει συζήτηση ξεχωρίζει η δυνατότητα εκλογής δημοτικών και περιφερειακών συμβούλων χωρίς σταυρό προτίμησης, κατά το πρότυπο των βουλευτών Επικρατείας.
Η συγκεκριμένη πρόβλεψη δίνει τη δυνατότητα στους επικεφαλής των συνδυασμών να συμπεριλαμβάνουν στα ψηφοδέλτιά τους πρόσωπα τα οποία δεν θα χρειάζεται να αναζητήσουν την ψήφο των πολιτών, μέσω σταυροδοσίας, αλλά θα εκλέγονται βάσει της σειράς που θα καθορίζεται από τον συνδυασμό. Σύμφωνα με την κυβερνητική επιχειρηματολογία, η ρύθμιση αποσκοπεί στην προσέλκυση προσωπικοτήτων με επιστημονικό, κοινωνικό ή αυτοδιοικητικό κύρος, οι οποίες θα μπορούσαν να προσφέρουν ουσιαστικά στη διοίκηση του δήμου ή της Περιφέρειας. Η συζήτηση που ανοίγει αποτελεί την κορωνίδα της αντιπροσωπευτικότητας και της σχέσης αιρετών και κοινωνίας.
Ο Μουτζούρης κρατά τον σταυρό
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η τοποθέτηση του περιφερειάρχη, Κώστα Μουτζούρη, ο οποίος κλήθηκε να σχολιάσει τη νέα δυνατότητα που παρέχει ο Κώδικας.
Με μια σύντομη αλλά ιδιαίτερα ουσιαστική δήλωση στα Νέα της Λέσβου ο κ. Μουτζούρης ξεκαθάρισε ότι η προσωπική του προτίμηση παραμένει η απευθείας λαϊκή ετυμηγορία. «Θα προτιμούσα να υπάρχει η λαϊκή βούληση όσον αφορά στην εκλογή περιφερειακών συμβούλων, καθώς αντικατοπτρίζει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τις επιθυμίες των πολιτών», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Η θέση αυτή μπορεί να θεωρηθεί ως μια έμμεση, αλλά σαφής αποτύπωση των προθέσεών του για τις επόμενες εκλογικές αναμετρήσεις. Παρότι ο νέος νόμος θα του δίνει τη δυνατότητα να αξιοποιήσει υποψηφίους χωρίς σταυρό προτίμησης, όλα δείχνουν ότι ο περιφερειάρχης προσανατολίζεται στη διατήρηση της άμεσης σχέσης εκλογέα και υποψηφίου, θεωρώντας ότι η κοινωνική νομιμοποίηση των συμβούλων απορρέει πρωτίστως από τη λαϊκή ψήφο.
Πρόκειται για μια τοποθέτηση που βρίσκει απήχηση σε μεγάλο μέρος της αυτοδιοικητικής κοινότητας, καθώς η αυτοδιοίκηση παραδοσιακά στηρίζεται στην προσωπική επαφή και στη διαρκή λογοδοσία των αιρετών προς τις τοπικές κοινωνίες.
Οι αλλαγές που αφορούν άμεσα τους πολίτες
Πέρα από το ζήτημα των υποψηφίων χωρίς σταυρό, ο νέος Κώδικας περιλαμβάνει ρυθμίσεις που ενδέχεται να επηρεάσουν θετικά την καθημερινή σχέση πολιτών και αυτοδιοίκησης. Αρχικά, καθιερώνεται η υποχρεωτική ανάρτηση, στις ιστοσελίδες των Δήμων, των ζητημάτων της ημερήσιας διάταξης και των πρακτικών των συνεδριάσεων. Πρόκειται για ένα μέτρο που ενισχύει σημαντικά τη διαφάνεια, καθώς κάθε δημότης θα μπορεί να γνωρίζει όχι μόνο ποια θέματα συζητούνται αλλά και ποια στάση τηρούν οι αιρετοί εκπρόσωποί του. Επιπλέον, οι συνεδριάσεις λογοδοσίας αποκτούν πιο ουσιαστικό και τακτικό χαρακτήρα. Θα πραγματοποιούνται υποχρεωτικά ανά τετράμηνο και θα περιλαμβάνουν συγκεκριμένο αριθμό θεμάτων, δημιουργώντας ένα θεσμοθετημένο πλαίσιο ελέγχου των δημοτικών και περιφερειακών αρχών.
Για τους πολίτες αυτό σημαίνει περισσότερες ευκαιρίες ενημέρωσης κι αυξημένη πίεση προς τις διοικήσεις να απαντούν δημόσια για τις αποφάσεις και τις πολιτικές τους.
Νέοι, δημοψηφίσματα και συμμετοχή
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στη συμμετοχή των νέων. Η θεσμοθέτηση συμβουλίων νέων για ηλικίες από 17 έως 28 ετών φιλοδοξεί να δημιουργήσει ένα νέο κανάλι επικοινωνίας ανάμεσα στη νεότερη γενιά και την τοπική αυτοδιοίκηση. Παράλληλα, η δυνατότητα διεξαγωγής τοπικών δημοψηφισμάτων ανοίγει τον δρόμο για πιο άμεσες μορφές συμμετοχής των πολιτών σε ζητήματα που επηρεάζουν την καθημερινότητά τους. Αν εφαρμοστεί ουσιαστικά, η συγκεκριμένη πρόβλεψη μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο ενίσχυσης της δημοκρατικής νομιμοποίησης σημαντικών τοπικών αποφάσεων.
Την ίδια στιγμή, η κατάργηση του δεύτερου γύρου των αυτοδιοικητικών εκλογών επιχειρεί να αντιμετωπίσει το πρόβλημα της χαμηλής συμμετοχής και να περιορίσει ένα δημοσιονομικό κόστος που υπολογίζεται σε δεκάδες εκατομμύρια ευρώ.
Το βέβαιο είναι ότι ο νέος Αυτοδιοικητικός Κώδικας δεν φέρνει μόνο αλλαγές στον τρόπο εκλογής των αιρετών. Επανακαθορίζει τη σχέση διοίκησης, συμβουλίων και πολιτών. Μέσα σ΄ αυτό το νέο θεσμικό περιβάλλον, η τοποθέτηση του Κώστα Μουτζούρη αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς υπενθυμίζει ότι, πέρα από τα εργαλεία που προσφέρει ένας νόμος, η ουσία της Αυτοδιοίκησης εξακολουθεί να βρίσκεται στην άμεση έκφραση της λαϊκής βούλησης και στη διατήρηση του δεσμού ανάμεσα στους πολίτες και τους εκπροσώπους τους.
