Σημείο αναφοράς για τη βιώσιμη δόμηση στο Βόρειο Αιγαίο φιλοδοξεί να αποτελέσει η Στύψη, καθώς εκεί κατασκευάζεται το πρώτο κτίριο μηδενικών εκπομπών (Zero Emission Building – ZeB) στη Λέσβο, μέσα από τη συμμετοχή του δήμου Δυτικής Λέσβου στο ευρωπαϊκό ερευνητικό πρόγραμμα GreeNest. Το έργο παρουσιάστηκε στο πλαίσιο της ετήσιας συνάντησης των εταίρων του προγράμματος «GreeNest – NEST In Grained ecosystem foR zEro EmissioN buildings», που πραγματοποιήθηκε το διήμερο 25 και 26 Ιουνίου στο Πολιτιστικό Κέντρο Πέτρας, με οικοδεσπότη τον δήμο Δυτικής Λέσβου.
Το GreeNest, με επικεφαλής το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, αποτελεί ένα φιλόδοξο ερευνητικό πρόγραμμα που στοχεύει στην ανάπτυξη νέων προτύπων κατασκευής κτιρίων μηδενικών εκπομπών, αξιοποιώντας φυσικά υλικά με ουδέτερο ισοζύγιο διοξειδίου του άνθρακα, ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και κυκλικές πρακτικές δόμησης. Στόχος είναι η ουσιαστική μείωση τόσο των εκπομπών κατά την κατασκευή όσο και κατά τη λειτουργία των κτιρίων.
Ο δήμος Δυτικής Λέσβου συμμετέχει στο πρόγραμμα ως ένας από τους 20 εταίρους, διαθέτοντας τμήμα του παλιού ελαιοτριβείου της Στύψης, το οποίο αναστηλώνεται ώστε να μετατραπεί σε ένα σύγχρονο πολυχρηστικό Κέντρο Νεότητας. Η παρέμβαση συνδυάζει τον σεβασμό στην τοπική αρχιτεκτονική παράδοση με τις πλέον σύγχρονες ενεργειακές προδιαγραφές, δημιουργώντας το πρώτο κτίριο μηδενικών εκπομπών στη Λέσβο.
Τον συντονισμό της κατασκευής έχει αναλάβει, για λογαριασμό της εταιρείας Advanced Management Solutions Ltd, η αρχιτέκτων μηχανικός Μαρία Σαχίνη, με καταγωγή από τη Στύψη, η οποία συνεργάζεται με τοπικούς τεχνίτες όλων των ειδικοτήτων. Όπως εξηγεί, «ο φέρων οργανισμός του κτιρίου είναι από οπλισμένο σκυρόδεμα, ενώ η τοιχοποιία κατασκευάστηκε αποκλειστικά με ανακυκλωμένη πέτρα της περιοχής, ξύλο και μόνωση από μαλλί προβάτου». Η ξύλινη κεραμοσκεπή ακολουθεί πιστά την παραδοσιακή τοπική τεχνική, ενώ το κτίριο θα εξοπλιστεί με σύγχρονα συστήματα θέρμανσης και ψύξης, φωτοβολταϊκά πάνελ και αυτοματισμούς που θα διαχειρίζονται το σύνολο των ενεργειακών του λειτουργιών, εξασφαλίζοντας υψηλό επίπεδο άνεσης και ελάχιστο περιβαλλοντικό αποτύπωμα.
Παράλληλα, ο σχεδιασμός διατηρεί τα χαρακτηριστικά της τοπικής αρχιτεκτονικής, αξιοποιώντας φυσικά υλικά που αναδεικνύουν την ταυτότητα της περιοχής, αποδεικνύοντας ότι η παραδοσιακή δόμηση μπορεί να συνυπάρξει με τις πλέον σύγχρονες περιβαλλοντικές απαιτήσεις.
Στην έναρξη της συνάντησης, η αντιδήμαρχος Ανάπτυξης, Περιβάλλοντος και Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων, Αφροδίτη Βατή υπογράμμισε ότι «για τον δήμο Δυτικής Λέσβου το GreeNest δεν αποτελεί ένα ακόμη ερευνητικό πρόγραμμα, αλλά ένα πρότυπο που μπορεί να αποτελέσει οδηγό για τον μετασχηματισμό δεκάδων δημοτικών κτιρίων». Όπως ανέφερε, η εμπειρία αυτή μπορεί να εμπνεύσει κατοίκους, μηχανικούς, αρχιτέκτονες και τις επόμενες γενιές, ενώ η δυνατότητα εφαρμογής του ίδιου μοντέλου και σε άλλες δημόσιες υποδομές αποκτά ιδιαίτερη σημασία για ένα νησί όπου η προστασία του περιβάλλοντος, η ενεργειακή ασφάλεια και η βιώσιμη ανάπτυξη αποτελούν στρατηγικές προτεραιότητες.
Το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο του προγράμματος Horizon Europe (2021-2027) και χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή με προϋπολογισμό 4.996.642,01 ευρώ, επιβεβαιώνοντας ότι η Λέσβος συμμετέχει ενεργά στις ευρωπαϊκές προσπάθειες για τη μετάβαση σε ένα νέο μοντέλο ενεργειακά ουδέτερων και περιβαλλοντικά βιώσιμων κτιρίων.
