Οι τρούλοι του Αγίου Θεράποντα Μυτιλήνης, οι οποίοι εγκαινιάστηκαν πρόσφατα από την υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, κατά την επίσκεψή της στη Λέσβο και η αποκάλυψή τους σε κοινή θέα, έχουν ξεσηκώσει θύελλα αντιδράσεων σε μερίδα κατοίκων αλλά και ανθρώπων που επισκέπτονται ή έχουν επισκεφθεί το νησί στο παρελθόν, όσον αφορά την αλλοίωση της όψης της προκυμαίας.
Ο Άγιος Θεράποντας, ο εμβληματικός ναός-κόσμημα για το νησί της Λέσβου αυτή τη στιγμή παρουσιάζει μια διαφορετική εικόνα, που απέχει κατά πολύ από αυτό που όλοι ξέραμε εδώ και 100 και πλέον χρόνια από τότε που τον εμπνεύστηκε και τον έχτισε ο μεγάλος αρχιτέκτονας Αδαλής.
Επειδή γνώσεις ιστορίας της αρχιτεκτονικής και της αποκατάστασης των παλαιών κτιρίων δεν έχουμε, απευθυνθήκαμε σε έναν αρχιτέκτονα με εμπειρία τουλάχιστον 50 ετών στην αρχιτεκτονική, γόνο οικογένειας με καταγωγή από τη Νάξο, που έβγαλε μάστορες και ανθρώπους που ασχολήθηκαν ενεργά με την κατασκευή τέτοιων οικοδομημάτων, αλλά και που ο ίδιος έχει μελετήσει την ιστορία και την αρχιτεκτονική λόγω των σπουδών του στο αντικείμενο. Ο λόγος για τον Δημήτρη Αξιώτη, Γεραγώτη στην καταγωγή, ο οποίος με αναρτήσεις και δημόσιες τοποθετήσεις του από την πρώτη στιγμή εξέφρασε τις σοβαρές και εμπεριστατωμένες ενστάσεις του σχετικά με την αποκατάσταση του κτιρίου. Σε τηλεφωνική μας επικοινωνία ο ίδιος μας αποκάλυψε στοιχεία σημαντικά, τα οποία, όπως τόνισε, διαφοροποιούν το αρχικό έργο και κυρίως την τελική εικόνα του εμβληματικού ναού που αποτελεί το σήμα κατατεθέν της πόλης.
Όπως μας εξήγησε «ο Αδαλής ακολουθώντας μια αρχιτεκτονική με βάσεις κλασικές όπως της Ρώμης και της Φλωρεντίας, έχτισε τον ναό αυτό χρησιμοποιώντας μια κλίμακα διπλάσια από τα υπόλοιπα κτίρια της πόλης προκειμένου να αναδείξει το μεγαλείο της ακολουθώντας μια τεχνική κάτι ανάμεσα στην γοτθική και την μεσαιωνική. Το υλικό που χρησιμοποίησε για τους τρούλους ήταν ψευδάργυρος (τσίγκος), ένα υλικό φτηνό που λόγω του χρώματός του, το οποίο με το πέρασμα του χρόνου γίνεται σχεδόν σαν γαλάζιο – ασημένιο, δείχνει μεγαλύτερος και φωτίζει το ναό σαν να είναι στεφανωμένος με το φως από τον ουρανό. Με τον τρόπο αυτό ο τρούλος δείχνει πιο ψηλός και πιο μεγάλος σε μέγεθος (δηλαδή το χρώμα του υλικού δημιουργεί μια αυταπάτη). Με την σημερινή αποκατάσταση το υλικό που χρησιμοποιήθηκε είναι τιτανιούχο. Πρόκειται για ένα πολύ βαρύ υλικό, το οποίο δεν άντεχε να μπει και παράλληλα να συμπληρωθούν οι μαρμάρινες πλάκες που καλύπτουν τα πλαϊνά των τρούλων. Για να μην φορτώσουν τους τρούλους με επιπλέον βάρος αφαίρεσαν τα μάρμαρα ώστε στατικά να είναι άρτιο. Το χρώμα όμως αυτό, το μολυβί, αφενός δεν αλλάζει με την πάροδο του χρόνου και αφετέρου έκανε τους τρούλους να φαίνονται μικρότεροι και πιο κοντοί και έτσι το κτίριο έχασε την αίγλη του».
Συνεχίζοντας ο κος Αξιώτης μας εξήγησε πως «έτσι όπως βλέπω τις δύο φωτογραφίες οι νέοι τρούλοι έχουν μια απόκλιση μικρότερη κατά 20% στον όγκο τους από τους παλαιότερους. Αυτά όλα και το υπουργείο αλλά και αυτοί που έκαναν την επίβλεψη έπρεπε να τα έχουν προβλέψει και να μην έχουν γίνει αυτά τα λάθη, τα οποία δεν γνωρίζω τώρα αν και πώς μπορούν να διορθωθούν. Για μένα αυτό που έγινε στον Άγιο Θεράποντα είναι εγκληματικό. Η αποκατάσταση αυτή είναι σαν χτύπημα στον Ναό. Χάθηκε το μεγαλείο της πόλης. Στην αρχιτεκτονική το πρώτο πράγμα που μαθαίνεις από τους καθηγητές σου είναι ότι το κάθε έργο πρέπει να έχει την αντικειμενικότητα και την αμεσότητα γνώσης του έργου που αναλαμβάνεις».
Όταν ακούς από έναν επιστήμονα αυτά τα λόγια και αυτή την περιγραφή που έρχεται να επιβεβαιώσει και άλλες παρόμοιες φωνές αντίδρασης, αναρωτιέσαι πώς όλα αυτά τα στοιχεία δεν τα κατέγραψε κάποιος εδώ στη Λέσβο. Το ΤΕΕ, ο Σύλλογος Αρχιτεκτόνων Λέσβου, όλοι αυτοί κατά τη διάρκεια των εργασιών αποκατάστασης του ναού κάθε μέρα περνούσαν από κάτω και έβλεπαν τις εργασίες. Κανείς δεν αναρωτήθηκε αν όλα αυτά που γίνονται είναι αυτά που πρέπει; Εδώ απλοί άνθρωποι, μη γνώστες του αντικειμένου και κουβέντιαζαν στα διάφορα πηγαδάκια ότι κάτι έχει αλλάξει στον Άγιο Θεράποντα. Οι ειδικοί που έχουν ως πρωταρχικό ρόλο την προστασία της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς, παρεμβαίνοντας για την διάσωση και ανάδειξη των παραδοσιακών κτιρίων, πού ήταν όλο αυτό το διάστημα; Εδώ το σπίτι σου πας να βάψεις άλλο χρώμα ή να αλλάξεις σχήμα στα παράθυρα και έρχονται να ελέγξουν μήπως δεν είναι όλα σύννομα και στην αποκατάσταση ενός τέτοιου έργου δεν παρατήρησαν κάποιο παράδοξο; Τα ερωτήματα αυτά, που δεν είναι μόνο των ΝΕΩΝ της Λέσβου αλλά και πλήθους συμπολιτών μας, ζητούν απάντηση.
Θα.Β.
