Νέο μέτωπο για το αναπτυξιακό μέλλον της Λέσβου και του Βορείου Αιγαίου ανοίγει μετά την έγκριση του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό. Το ΤΕΕ – Τμήμα Βορειοανατολικού Αιγαίου παρεμβαίνει εκ νέου, προειδοποιώντας ότι τα νησιά της περιοχής μας αντιμετωπίζονται με τους ίδιους κανόνες με ιδιαίτερα ανεπτυγμένους τουριστικούς προορισμούς, παρά τις μεγάλες διαφορές στις πραγματικές συνθήκες.
Το ζήτημα έχει ήδη αναδειχθεί δημόσια από τα Νέα της Λέσβου τη Δευτέρα, ενώ πλέον αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα μετά την ηχηρή παρέμβαση του Τεχνικού Επιμελητηρίου, το οποίο έχει καταθέσει παρατηρήσεις ήδη από τη διαδικασία διαβούλευσης του 2024 και έχει επανέλθει μέχρι και τον Μάιο του 2026.
Μαζί με Ρόδο και Κέρκυρα
Στο επίκεντρο της κριτικής βρίσκεται η κατάταξη των νησιών του Βορείου Αιγαίου στην ίδια Ομάδα Ι με τη Ρόδο και την Κέρκυρα.
Για το ΤΕΕ, η συγκεκριμένη ομαδοποίηση δεν αντανακλά την πραγματικότητα. Πρόκειται για νησιά με διαφορετικό επίπεδο τουριστικής ανάπτυξης, διαφορετικές υποδομές, διαφορετική προσβασιμότητα, αλλά και διαφορετική δομή ιδιοκτησίας.
Το γεγονός μάλιστα ότι η ίδια η Κοινή Υπουργική Απόφαση προβλέπει ειδική εξαίρεση για τη Ρόδο και την Κέρκυρα ως προς τους Οργανωμένους Υποδοχείς Τουριστικών Δραστηριοτήτων, χωρίς αντίστοιχη πρόβλεψη για τα νησιά του Βορείου Αιγαίου, ενισχύει τον προβληματισμό.
Μπορεί ένα νησί όπως η Λέσβος που ακόμη προσπαθεί να αυξήσει την τουριστική του δραστηριότητα να αντιμετωπίζεται με τους ίδιους χωροταξικούς κανόνες με έναν ώριμο και κορεσμένο σε πολλές περιπτώσεις τουριστικό προορισμό; Το ΤΕΕ απαντά ουσιαστικά «όχι».
Τα 8 στρέμματα
Ιδιαίτερη σημασία έχει το ζήτημα της αρτιότητας των εκτάσεων για νέες τουριστικές επενδύσεις.
Το ΤΕΕ Βορειοανατολικού Αιγαίου είχε ζητήσει ειδικά για την περιοχή μικρότερα όρια, από 4 έως 8 στρέμματα, ανάλογα με την περιοχή, αλλά και τη δυνατότητα προσαρμογής των ορίων μέσω των Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων.
Η τελική ρύθμιση, ωστόσο, διατηρεί αυξημένα όρια αρτιότητας, μεταξύ των οποίων και τα 8 στρέμματα σε συγκεκριμένες κατηγορίες περιοχών.
Για τη Λέσβο και τα υπόλοιπα νησιά του Βορείου Αιγαίου, το θέμα δεν είναι θεωρητικό.
Η ιδιοκτησία είναι σε μεγάλο βαθμό κατακερματισμένη, ενώ σημαντικό κομμάτι της τουριστικής δραστηριότητας στηρίζεται σε μικρές και οικογενειακές επιχειρήσεις.
Έτσι, η απαίτηση για μεγάλες ενιαίες εκτάσεις μπορεί στην πράξη να αποκλείσει μεγάλο μέρος των μικρών ιδιοκτητών από τη δυνατότητα αξιοποίησης της περιουσίας τους και να περιορίσει τη δημιουργία μικρών τουριστικών επιχειρήσεων.
Και αυτό δημιουργεί μια σημαντική αντίφαση: ενώ όλοι μιλούν για την ανάγκη τουριστικής ανάπτυξης του Βορείου Αιγαίου, οι χωροταξικοί κανόνες μπορεί να δυσκολεύουν ακριβώς εκείνους τους μικρούς επενδυτές που θα μπορούσαν να στηρίξουν αυτή την ανάπτυξη.
Οι μικρές επιχειρήσεις
Το ΤΕΕ θέτει παράλληλα ζήτημα προστασίας των μικρών μη κύριων τουριστικών καταλυμάτων και των ενοικιαζόμενων δωματίων.
Πρόκειται για έναν κλάδο που έχει ιδιαίτερη σημασία για τα νησιά, καθώς δεν αποτελεί απλώς συμπληρωματική τουριστική δραστηριότητα, αλλά μέρος του ίδιου του παραγωγικού και κοινωνικού ιστού τους.
Οι κανόνες που σχεδιάζονται με βάση μεγάλες ξενοδοχειακές επενδύσεις δεν μπορούν, σύμφωνα με το ΤΕΕ, να εφαρμόζονται χωρίς προσαρμογή σε μια περιοχή όπου η τουριστική οικονομία βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στη μικρή και οικογενειακή επιχειρηματικότητα.
Το δεύτερο μεγάλο ζήτημα αφορά τις υποδομές. Το Βόρειο Αιγαίο δεν μπορεί να σχεδιάσει την τουριστική του ανάπτυξη ανεξάρτητα από τις ακτοπλοϊκές και αεροπορικές συνδέσεις, τα λιμάνια και τα αεροδρόμια, αλλά και από την επάρκεια σε ύδρευση, ενέργεια και διαχείριση λυμάτων.
Το ΤΕΕ είχε ζητήσει συγκεκριμένο προγραμματισμό των απαιτούμενων έργων και σαφή χρονική δέσμευση.
Το νέο Πλαίσιο περιλαμβάνει κατευθύνσεις για τις υποδομές, όμως, σύμφωνα με το Επιμελητήριο, δεν παρέχει την απαιτούμενη συγκεκριμένη δέσμευση.
Και εδώ βρίσκεται μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για το Βόρειο Αιγαίο:
Δεν αρκεί να αποφασίζεται πού και με ποιους όρους θα αναπτυχθεί ο τουρισμός. Πρέπει πρώτα ή ταυτόχρονα να εξασφαλίζονται οι υποδομές που θα μπορούν να υποστηρίξουν αυτή την ανάπτυξη.
Μια θετική εξέλιξη για τις μικρές νησίδες
Το ΤΕΕ, πάντως, αναγνωρίζει ότι υπήρξε και μία θετική εξέλιξη.
Στο αρχικό σχέδιο υπήρχε οριζόντια απαγόρευση τουριστικής ανάπτυξης σε συγκεκριμένες μικρές νησίδες και βραχονησίδες παραμεθόριων περιοχών.
Η συγκεκριμένη απαγόρευση δεν διατηρήθηκε στην αρχική της μορφή στην τελική ΚΥΑ, γεγονός που το Επιμελητήριο θεωρεί θετικό αποτέλεσμα των παρεμβάσεων που έγιναν κατά τη διαβούλευση. Στην πραγματικότητα, όταν αυτό το θέμα τέθηκε, ο πρόεδρος του ΤΕΕ Στρατής Μανωλακέλλης να θυμίσουμε ότι το είχε αναδείξει σε θέμα πρώτου μεγέθους λαμβάνοντας Πανελλαδικές διαστάσεις και προκαλώντας ακόμα και την παρέμβαση του τότε Υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη, ο οποίος είχε ζητήσει την απόσυρση αυτής της διάταξης. Κρίσιμος ήταν ο ρόλος των Νέων της Λέσβου καθώς από τα πρωτοσέλιδα της εφημερίδας μας για το τι επιφύλαξε η κυβέρνηση για τα νησάκια και τις βραχονησίδες, το θέμα έγινε γνωστό σε όλη την Ελλάδα και ακολούθησε και πρωτοσέλιδο της εφημερίδας Εστία τότε.
Το ΤΕΕ παρατηρεί όμως ότι παραμένει, η ανάγκη αποσαφήνισης του τρόπου εφαρμογής της ρύθμισης για τα νησιά κάτω των 1.000 στρεμμάτων.
Η παρέμβαση του ΤΕΕ αποκτά ιδιαίτερο πολιτικό ενδιαφέρον στο σημείο όπου αναφέρεται στην Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου.
Το Τεχνικό Επιμελητήριο κάνει λόγο για απουσία ουσιαστικής και δημόσιας θεσμικής παρέμβασης κατά τη διάρκεια της μακράς διαδικασίας διαμόρφωσης του νέου Χωροταξικού.
Η αιχμή είναι σαφής: όταν ένα πλαίσιο πρόκειται να επηρεάσει για πολλά χρόνια το πού και με ποιους όρους θα αναπτυχθεί ο τουρισμός στη Λέσβο, τη Χίο, τη Σάμο, την Ικαρία και τη Λήμνο, η Περιφέρεια θα έπρεπε, κατά το ΤΕΕ, να έχει διεκδικήσει πιο δυναμικά την προσαρμογή των κανόνων στις πραγματικές ανάγκες των νησιών.
Και εδώ η συζήτηση ξεφεύγει πλέον από το στενό πολεοδομικό και τεχνικό πεδίο.
Γιατί το ερώτημα δεν είναι εάν το Βόρειο Αιγαίο ζητά «χαριστικές» ρυθμίσεις.
Το αίτημα που διατυπώνει το ΤΕΕ είναι διαφορετικό: να σχεδιαστούν κανόνες που να λαμβάνουν υπόψη τις πραγματικές συνθήκες κάθε τόπου.
Το Βόρειο Αιγαίο δεν ζητά προνόμια – ζητά διαφορετικούς κανόνες εκεί όπου υπάρχουν διαφορετικές ανάγκες
Η ουσία της παρέμβασης του ΤΕΕ συνοψίζεται σε μία θέση που αφορά συνολικά το αναπτυξιακό μοντέλο των νησιών.
Η προστασία του περιβάλλοντος και η βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη δεν είναι αντίπαλοι στόχοι. Το ζητούμενο είναι να υπάρξει χωροταξικός σχεδιασμός που να επιτρέπει επενδύσεις χωρίς να αποκλείει τη μικρή ιδιοκτησία, να στηρίζει την τοπική επιχειρηματικότητα και ταυτόχρονα να προστατεύει το φυσικό περιβάλλον.
Για τη Λέσβο, το θέμα είναι ακόμη πιο σημαντικό καθώς το νησί μας χρειάζεται επενδύσεις, νέες τουριστικές υποδομές και διαφοροποίηση του τουριστικού προϊόντος. Χρειάζεται όμως και κανόνες που να ανταποκρίνονται στη δική του πραγματικότητα και όχι σε εκείνη ενός νησιού με πολλαπλάσια τουριστική ανάπτυξη.
Η παρέμβαση του ΤΕΕ, επομένως, ανοίγει ένα ευρύτερο ερώτημα που πλέον δεν μπορεί να μείνει αναπάντητο:
Θέλει πραγματικά η πολιτεία να ενισχύσει την τουριστική ανάπτυξη του Βορείου Αιγαίου ή επιλέγει ένα ενιαίο χωροταξικό μοντέλο που στην πράξη μπορεί να λειτουργήσει ανασταλτικά για τις επενδύσεις στα νησιά μας;
Και μαζί με αυτό, τίθεται και ένα δεύτερο ερώτημα προς τους τοπικούς θεσμικούς φορείς: Ποιος θα υπερασπιστεί τις ιδιαιτερότητες της Λέσβου και του Βορείου Αιγαίου όταν διαμορφώνονται οι κανόνες που θα καθορίσουν το αναπτυξιακό τους μέλλον;
Γιατί, όπως εύστοχα επισημαίνει το ΤΕΕ Βορειοανατολικού Αιγαίου, «η σιωπή, όταν αποφασίζεται το αναπτυξιακό μέλλον των νησιών μας, δεν μπορεί να είναι επιλογή». Και δεν έχει άδικο δεδομένου ότι μέχρι τώρα εκτός από την Αντιδήμαρχο τουρισμού του Δήμου Δυτικής Λέσβου Αφροδίτη Βατή, ουδείς άλλος φορέας έχει τοποθετηθεί πάνω στο νέο χωροταξικό για τον τουρισμό από τη Δευτέρα.
