- Από την αγωνία των κτηνοτρόφων στο χάος, τις παραιτήσεις και την παράλυση του ελέγχου
- Η κρίσιμη σύσκεψη κατέληξε σε σύγκρουση, την ώρα που η νόσος απειλεί να περάσει στις καθαρές περιοχές του νησιού
Τέλος εποχής για την κτηνοτροφία της Λέσβου και αν μέχρι σήμερα η κτηνοτροφική κοινωνία του νησιού μας πίστευε ότι είχε ήδη ζήσει τα χειρότερα από την επέλαση του αφθώδη πυρετού, η χθεσινή μέρα έδειξε ότι το πραγματικό αδιέξοδο μπορεί να βρίσκεται ακόμη μπροστά.
Η σύσκεψη που συγκάλεσε ο Περιφερειάρχης Κώστας Μουτζούρης, ύστερα από αίτημα της μείζονος αντιπολίτευσης του Θόδωρου Βαλσαμίδη, θα μπορούσε να αποτελέσει μια κρίσιμη ευκαιρία για να τεθούν επί τάπητος οι ευθύνες, οι καθυστερήσεις, οι αποζημιώσεις, η ενίσχυση των κτηνιατρικών υπηρεσιών και, κυρίως, ένα συγκεκριμένο σχέδιο για να σωθεί η κτηνοτροφία. Αντί γι’ αυτό όμως, η σύσκεψη μετατράπηκε σε σκηνικό πρωτοφανούς έντασης.
Μαγκούρες πάνω στα τραπέζια, φωνές, ύβρεις, απειλές, εισβολή στην αίθουσα, σπασμένα τζάμια και πόρτες, ένας κτηνίατρος υπό ασφυκτική πίεση, μια κτηνίατρος τραυματισμένη και, τελικά, δύο παραιτήσεις. Κι όλα αυτά την ώρα που η πραγματική μάχη δεν δίνεται για δύο πρόσωπα, αλλά για το αν θα επιβιώσει ή όχι η κτηνοτροφία της Λέσβου.
Από τη διεκδίκηση στη… «μαγκούρα»
Η συγκέντρωση ξεκίνησε το μεσημέρι έξω από το κτίριο της Περιφέρειας. Δεν επρόκειτο για μια μαζική κινητοποίηση εκατοντάδων ανθρώπων. Ο κόσμος ήταν περιορισμένος, όμως η ένταση ήταν μεγάλη.
Ο νεοσύστατος φορέας Πρωτογενούς Τομέα είχε καλέσει σε συλλαλητήριο, ενώ στη συνέχεια συμμετοχή ανακοίνωσε και η Ομοσπονδία Αγροτικών Συλλόγων, μαζί με εκπροσώπους του τυροκομικού κλάδου.
Η οικονομική ασφυξία, οι θανατώσεις ζώων, η δραματική συρρίκνωση της παραγωγής, η ανάγκη να ανοίξουν τα σφαγεία και να επιτραπούν οι εξαγωγές κρέατος εκτός Λέσβου, οι καθυστερήσεις στις αποζημιώσεις, η ανάγκη ενίσχυσης της Κτηνιατρικής Υπηρεσίας και η δωρεάν χορήγηση ζωοτροφών για όσο διαρκεί η κρίση είναι ζητήματα που αφορούν πλέον την ίδια την επιβίωση ενός ολόκληρου παραγωγικού κλάδου.
Συμφωνήθηκε οι διαδηλωτές να μείνουν έξω από το κτίριο της Περιφέρειας, να μπουν μέσα οι εκπρόσωποί τους και να τοποθετηθούν και στη συνέχεια να τους ενημερώσουν. Στη συζήτηση συμμετείχαν εκτός από τον Περιφερειάρχη Κώστα Μουτζούρη, οι τρεις βουλευτές, Χαράλαμπος Αθανασίου, Μαρία Κομνηνάκα και Παναγιώτης Παρασκευαΐδης, οι εκπρόσωποι των παρατάξεων της αντιπολίτευσης, ο Θεόδωρος Βαλσαμίδης, η Αγλαΐα Κυρίτση και η Βάσω Χοχλάκα, η αρμόδια Αντιπεριφερειάρχης Αναστασία Αντωνέλλη, οι Δήμαρχοι της Λέσβου, Παναγιώτης Χριστόφας και Ταξιάρχης Βέρρος, οι Αντιδήμαρχοι Μυτιλήνης, Νίκος Καρασάββας και Χρήστος Τσιβγούλης και Γιώργος Κατζανός, οι αντιδήμαρχοι Δυτικής Λέσβου, Ανδρέας Αξής και Χαράλαμπος Δερεδίνης και η δημοτική Σύμβουλος Μυτιλήνης, Νίκη Τσιριγώτη, η Περιφερειακοί σύμβουλοι Καλλιόπη Γόμου και Ελένη Μακρή, και οι Αντιπεριφερειάρχες Δημήτρης Καλλίας, Στρατής Κυρατζής, Μιχάλης Δήσσος και Τόμμυς Χατζηκυριαζής. Συμμετείχαν επίσης εκπρόσωποι Συνεταιρισμών, κτηνοτρόφοι και εκπρόσωποι της Ομοσπονδίας Αγροτικών Συλλόγων Λέσβου, του νεοσύστατου Φορέα Πρωτογενή τομέα, καθώς και των τυροκόμων, όπως επίσης και ο πρόεδρος του Εργατικού Κέντρου Γιάννης Ζαφειρίου και ο Κώστας Σωτηράκης από το Επιμελητήριο.
Από την Αθήνα συνδεδεμένος ήταν ο υφυπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης Θανάσης Καβαθάς, μαζί με τη Γενική Διευθύντρια του τομέα ζωικής παραγωγής, Κατερίνα Μαρίνου και άλλα υπηρεσιακά στελέχη που παρακολουθούσαν και τοποθετούνταν.
Στη σύσκεψη ξεκίνησε ένας κύκλος τοποθετήσεων, όπου κτηνοτρόφοι, συνεταιριστές και εκπρόσωποι των κτηνοτρόφων περιέγραφαν την οικτρή οικονομική κατάσταση στον κλάδο και την έλλειψη στήριξης. Από τις τοποθετήσεις που ξεχώρισαν ήταν των εκπροσώπων των συνεταιρισμών Κάπης, Στύψης και Μεσοτόπου, ενώ ο Παναγιώτης Σελάχας, που συμμετείχε ως επιχειρηματίας από τον τομέα του κρέατος, ζήτησε να ανοίξουν τα σφαγεία και οι εξαγωγές κρέατος. Γενικά τέθηκαν κρίσιμα ζητήματα και για την ενίσχυση με ζωοτροφές. Από τις τοποθετήσεις των άλλων παρευρισκόμενων συμμετεχόντων ξεχώρισαν αυτή του Γραμματέα της Ομοσπονδίας Αγροτικών Συλλογών Λέσβου, Στρατή Κόμβου, ο οποίος συνόψισε τα κρίσιμα αιτήματα του κλάδου προς το Υπουργείο, καθώς και του προέδρου των τυροκόμων, Αντώνη Καλδέλη. Ο κ. Καλδέλης ευθέως στράφηκε κατά του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης, στο οποίο απέδωσε την πλήρη ευθύνη για τους μέχρι τώρα χειρισμούς, απαριθμώντας ότι δεν ενισχύθηκε η κτηνιατρική υπηρεσία με το προσωπικό που θα έπρεπε, υπήρξαν καθυστερήσεις, υπήρξαν ολιγωρίες, δεν υπήρξε σχεδιασμός, δεν υπήρξαν χρονοδιαγράμματα. «Εγώ είμαι πολιτικός μηχανικός», είπε ο κ. Καλδέλης και συνέχισε: «Αυτό που συμβαίνει με τον αφθώδη δεν μπορώ να το φανταστώ στο δικό μας τον κλάδο (σ.σ. εννοούσε τις κατασκευές), παντού δουλεύουν με χρονοδιαγράμματα και με συγκεκριμένους στόχους. Εδώ κάτι τέτοιο δεν υπάρχει», είπε.
Και τότε χάθηκε ο έλεγχος
Στο στάδιο που ολοκληρωνόταν ένας πρώτος κύκλος ελέγχου και εκεί πήγαινε να ζητήσει το λόγο ο Θεόδωρος Βαλσαμίδης, υπενθυμίζοντας ότι η συνεδρίαση γίνεται για να ενημερωθεί το περιφερειακό συμβούλιο, δέχθηκε επίθεση φραστική από τους παρευρισκόμενους κτηνοτρόφους, με συνέπεια να χαθεί ο έλεγχος. Μέρος των συγκεντρωμένων που βρίσκονταν έξω από το κτίριο δεν περίμενε άλλο. Ακολούθησε ένταση με τους αστυνομικούς, έσπασαν την πόρτα και τζάμια και οι διαδηλωτές εισέβαλαν στην αίθουσα, κρατώντας μαγκούρες και απαιτώντας την παραίτηση της Αντιπεριφερειάρχη κ. Αντωνέλλη και του διευθυντή Κτηνιατρικής Στρατή Τσομπανέλλη.
Το σύνθημα είχε ήδη δοθεί από την αρχή της συγκέντρωσης, οι δύο παραιτήσεις παρουσιάστηκαν ως το κεντρικό ζητούμενο. Το αίτημα αυτό μέσα στην αίθουσα στηρίχθηκε από συγκεκριμένους εκπροσώπους συνεταιρισμών. Ο Συνεταιρισμός Κάπης, ο Συνεταιρισμός Μεσοτόπου και ο Φορέας πρωτογενούς τομέα ζητούσαν επίμονα τις δύο παραιτήσεις. Και κάπου εκεί χάθηκε η ουσία καθώς οι δυο παραιτήσεις δεν σταματούν τον αφθώδη.
Οι ευθύνες για τη διαχείριση μιας τέτοιας κρίσης δεν μπορούν να φορτωθούν σε δύο πρόσωπα της Περιφέρειας, την ώρα που η κεντρική διοίκηση έχει την ευθύνη του σχεδιασμού, του συντονισμού και της εφαρμογής της εθνικής και ευρωπαϊκής πολιτικής για την αντιμετώπιση των ζωονόσων. Άλλωστε η τοποθέτηση του προέδρου των τυροκόμων ήταν καταλυτική και ξεκάθαρη καταλογίζοντας στο Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης καθυστερήσεις, ολιγωρίες, απουσία σχεδιασμού και έλλειψη συγκεκριμένου χρονοδιαγράμματος.
Η τοποθέτηση αυτή συμπύκνωσε το βασικό πρόβλημα ότι η Λέσβος δεν χρειάζεται εξιλαστήρια θύματα. Χρειάζεται σχέδιο.
Η εικόνα στο Υπουργείο
Ενώ λοιπόν στην άλλη άκρη της οθόνης ήταν η πολιτική και υπηρεσιακή ηγεσία του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης που έπρεπε να βρει απέναντί της όλους τους φορείς και τους κτηνοτρόφους, ενωμένους να διεκδικούν τη στήριξη της κτηνοτροφίας εδώ και τώρα, βρέθηκε σε ένα θέαμα αρένας, τριτοκοσμικών καταστάσεων, με ύβρεις, απειλές, σφυρίγματα, ενώ κάποιοι καλούσαν τον υφυπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης να πάει για σουβλάκια και κάποιοι άλλοι χοροπηδούσαν πάνω στα έδρανα χτυπώντας τις μαγκούρες.
Εκεί που θα έπρεπε να φτάσει με καθαρότητα η κραυγή αγωνίας των κτηνοτρόφων, αυτό που φάνηκε τελικά στην Αθήνα ήταν μια οχλαγωγία, ένα ξεκαθάρισμα λογαριασμών, ένας όχλος που δεν ήξερε τι ήθελε. Γιατί και για τα εμβόλια, όταν αναφέρθηκε να γίνουν, κάποιοι φώναζαν όχι γιατί θα πέσουν οι τιμές του γάλακτος. Κάτι δηλαδή που προφανώς διεκδικούσαν οι ίδιοι τόσο καιρό, αλλά τώρα που αντιλαμβάνονται τι θα συμβεί πραγματικά, έχουν αλλάξει πορεία!
Αντί να ζητηθεί επιτάχυνση των αποζημιώσεων, να ενισχυθεί άμεσα και μόνιμα, όσο διαρκεί η κρίση, η Κτηνιατρική Υπηρεσία με προσωπικό, να εξασφαλιστούν ζωοτροφές για τα κοπάδια που πρέπει να παραμείνουν περιορισμένα, να υπάρξει συγκεκριμένο σχέδιο για τα σφαγεία και τις εξαγωγές, οι κτηνοτρόφοι είπαν «θέλουμε τις παραιτήσεις του Τσομπανέλλη και της Αντωνέλλη και φεύγουμε»!
Υπάρχουν παραγωγοί που έχουν ήδη χάσει τα ζώα τους και μαζί με αυτά έχασαν και το εισόδημά τους. Έχει καταβληθεί κατά προτεραιότητα σημαντικό μέρος των αποζημιώσεων για ζώα που θανατώθηκαν μέχρι τον Μάιο, ενώ έχει δοθεί και το 50% της ενίσχυσης για την απώλεια εισοδήματος, δηλαδή 35 ευρώ από τα 70 ευρώ ανά θανατωμένο ζώο.
Όμως δεν έχουν ακόμη πληρωθεί όλοι όσοι έχασαν τα κοπάδια τους, ενώ οι θανατώσεις συνεχίστηκαν μέχρι και τον Αύγουστο. Αυτό σημαίνει ότι υπάρχουν οικογένειες χωρίς κοπάδι και χωρίς παραγωγή, που περιμένουν τα χρήματα με τα οποία θα μπορέσουν να ξανασταθούν στα πόδια τους. Κι όμως, η χθεσινή ημέρα δεν κατέληξε σε μια νέα δέσμη μέτρων. Κατέληξε σε παραιτήσεις. Και μόλις οι παραιτήσεις υποβλήθηκαν, οι συγκεντρωμένοι είπαν: «Θέλουμε να σταματήσουν και τα μέτρα βιοασφάλειας για να φύγουμε».
Οι φωνές σκέπασαν τον διάλογο. Οι ύβρεις και οι απειλές κυριάρχησαν. Η αντιπεριφερειάρχης Αναστασία Αντωνέλλη επιχείρησε να μιλήσει, αλλά δεν της δόθηκε ουσιαστικά η δυνατότητα. Έκανε πρώτη το βήμα ανακοινώνοντας την παραίτησή της για να εκτονωθεί η κατάσταση και ακολούθησε και ο διευθυντής κτηνιατρικής. Η κ. Αντωνέλλη επιχείρησε να βγει από την αίθουσα μην μπορώντας πια να αντέξει την ψυχολογική πίεση και εκεί όμως, αν και γυναίκα, δεν υπήρξε από τους διαδηλωτές κανένας σεβασμός. Ύβρεις, απειλές, γιουχαΐσματα, κάποιοι κτηνοτρόφοι πήγαν να της πετάξουν μέχρι και μπουκάλια με εμφιαλωμένο νερό.
Το ίδιο σκηνικό επαναλήφθηκε και κατά την έξοδο του κ. Τσομπανέλλη ο οποίος βγήκε έντρομος και βουρκωμένος από το χώρο της συνεδρίασης.
Κατά τη διάρκεια των επεισοδίων μέσα στην αίθουσα του Περιφερειακού Συμβουλίου τραυματίστηκε στο χέρι γυναίκα κτηνίατρος, η οποία ποδοπατήθηκε και απευθύνθηκε στο νοσοκομείο ζητώντας ιατρική βοήθεια. Αυτή η εικόνα, ίσως είναι η πιο σκληρή αποτύπωση της χθεσινής ημέρας, όχι επειδή αποτυπώνει την αγανάκτηση των κτηνοτρόφων, η αγανάκτησή τους είναι απολύτως κατανοητή. Αλλά επειδή δείχνει ότι ένας κλάδος που χρειάζεται επειγόντως σχέδιο, ψυχραιμία και συντονισμό έφτασε να αναζητά τη λύση μέσα από τη σύγκρουση.
Η Λέσβος κινδυνεύει να χάσει και τις καθαρές περιοχές από τον αφθώδη και αυτό είναι το πραγματικά τρομακτικό.
Η Περιφέρεια απέναντι στη βιοασφάλεια
Ιδιαίτερα σοβαρή είναι και η στάση που υιοθέτησε ο ίδιος ο Περιφερειάρχης. Στην έναρξη της συνεδρίασης ανακοίνωσε ότι η Περιφερειακή Αρχή τάσσεται κατά των θανατώσεων και κατά της διαδικασίας ελέγχου και ιχνηλάτησης των κοπαδιών.
Πρόκειται για θέση που δημιουργεί ένα τεράστιο θεσμικό και υγειονομικό ερώτημα. Η βιοασφάλεια, οι έλεγχοι, η ιχνηλάτηση και η θανάτωση των μολυσμένων ζώων αποτελούν βασικά εργαλεία αντιμετώπισης των ζωονόσων και εφαρμόζονται στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών κανόνων.
Δεν είναι μέτρα που μπορούν να ακυρώνονται μέσα σε μια αίθουσα συνεδριάσεων επειδή η κοινωνία βρίσκεται σε απόγνωση. Όμως άλλο η αγανάκτηση και άλλο η εγκατάλειψη των κανόνων που υποτίθεται ότι προστατεύουν το σύνολο της κτηνοτροφίας. Και μάλιστα κατά την τοποθέτηση πάνω σε αυτό το ζήτημα που έθεσε ο Περιφερειάρχης, διαφοροποιήθηκε με σαφήνεια η κ. Αντωνέλλη στην αρχή των τοποθετήσεων όταν ενημέρωσε για την εξέλιξη του προγράμματος εκρίζωσης, σημειώνοντας ότι χωρίς να στρέφεται κατά του Περιφερειάρχη, θεωρεί ότι δεν μπορεί μια τέτοια πρόταση να γίνει αποδεκτή όταν η Περιφέρεια καλείται να εφαρμόσει τα μέτρα του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ωστόσο αυτό δεν άλλαξε τη ροή των πραγμάτων. Ο κύριος Μουτζούρης ανακοίνωσε ότι σταματούν οι θανατώσεις των μολυσμένων ζώων και οι έλεγχοι στα κοπάδια, μέχρι να έρθουν στη Μυτιλήνη ο Υπουργός ή ο Υφυπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης.
Ο αφθώδης δεν έχει τελειώσει
Μπροστά βρίσκεται το φθινόπωρο και ο χειμώνας, περίοδοι που δημιουργούν ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία για την εξάπλωση των ζωονόσων. Οι καθαρές μέχρι σήμερα περιοχές της νότιας Λέσβου – Γέρα, Πλωμάρι, Αγιάσος και Πολιχνίτος – βρίσκονται μπροστά σε έναν κίνδυνο που δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με συνθήματα και παραιτήσεις.
Εάν ο έλεγχος χαθεί, εάν δεν εφαρμοστούν αποτελεσματικά τα μέτρα βιοασφάλειας και εάν η νόσος περάσει στις καθαρές περιοχές, τότε η ζημιά δεν θα αφορά μόνο όσους έχουν ήδη χάσει τα κοπάδια τους. Αυτό θα αφορά ολόκληρη τη Λέσβο και τότε ο κίνδυνος δεν θα είναι μόνο να χαθούν ζώα, αλλά θα χαθεί η ίδια η δυνατότητα λειτουργίας της κτηνοτροφικής οικονομίας του νησιού μας.
Υπάρχει ένα σενάριο που κανείς δεν θέλει να προφέρει δυνατά. Να επεκταθεί η νόσος. Να χαθεί ο έλεγχος. Να τεθεί η Λέσβος σε αυστηρό καθεστώς περιορισμών. Να μπλοκαριστούν ακόμη περισσότερο οι μετακινήσεις και οι εμπορικές δραστηριότητες και να υπάρξουν συνέπειες ακόμη και για την έξοδο των προϊόντων του νησιού μας. Τότε η κτηνοτροφία δεν θα “πεθάνει” από μία ασθένεια, αλλά από την αδυναμία του συστήματος να διαχειριστεί την κρίση.
Και η Αθήνα θα μπορεί να επικαλεστεί ως άλλοθι κάτι ακόμη πιο οδυνηρό, ότι δεν υπήρχε πλέον πεδίο συνεννόησης και εφαρμογής των μέτρων. Σε μια τέτοια περίπτωση οι κτηνοτρόφοι που θα έχουν ζωντανά τα κοπάδια τους θα θεωρούν ευτυχισμένους αυτούς που τα έχασαν, που θανατώθηκαν λόγω αφθώδη, γιατί πρόλαβαν να αποζημιωθούν.
Η μεγάλη χαμένη ευκαιρία
Στη χθεσινή συνεδρίαση υπήρχε ένα μοναδικό πολιτικό τραπέζι. Υπήρχε απέναντι μια κυβέρνηση που μπορούσε να ακούσει απευθείας την κατάσταση στο πεδίο, υπήρχαν άνθρωποι της παραγωγής που μπορούσαν να εξηγήσουν τι συμβαίνει, υπήρχαν συγκεκριμένα αιτήματα και η δυνατότητα να ζητηθεί ένα έκτακτο, ειδικό πρόγραμμα για τη Λέσβο.
Αντ’ αυτού, το σκηνικό κατέληξε σε χάος. Ο Υφυπουργός αποχώρησε από τη διαδικασία, καθώς δεν υπήρχε πλέον ουσιαστικό πεδίο διαλόγου και η Λέσβος έχασε ίσως μία από τις σημαντικότερες ευκαιρίες να πιέσει συντεταγμένα για μια συνολική λύση.
Το συμπέρασμα είναι σκληρό, αλλά δεν μπορεί πλέον να κρυφτεί πίσω από πολιτικές αντιπαραθέσεις. Η κτηνοτροφία της Λέσβου βρίσκεται στο χείλος του γκρεμού, δεν κινδυνεύει μόνο από τον αφθώδη πυρετό. Κινδυνεύει από τις καθυστερήσεις, την έλλειψη σχεδιασμού, την οικονομική ασφυξία, την εξάντληση των παραγωγών και τώρα από την κατάρρευση του ίδιου του διαλόγου.
Οι κτηνοτρόφοι έχουν κάθε λόγο να είναι οργισμένοι. Έχουν χάσει ζώα, εισόδημα και την αίσθηση ότι υπάρχει ένα κράτος που δεν μπορεί να τους προστατεύσει. Αλλά η οργή δεν μπορεί να γίνει υποκατάστατο πολιτικής, οι μαγκούρες δεν μπορούν να αντικαταστήσουν το σχέδιο, οι παραιτήσεις δύο ανθρώπων δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τις ευθύνες μιας ολόκληρης διοίκησης.
Και τέλος οι κάμερες μιας τηλεδιάσκεψης δεν μπορούν να σώσουν έναν τόπο που χρειάζεται επειγόντως ανθρώπους, κτηνιάτρους, χρήματα, ζωοτροφές, ελέγχους, συντονισμό και καθαρές αποφάσεις.
Η χθεσινή σύσκεψη έδειξε κάτι πολύ πιο ανησυχητικό: Ότι η Λέσβος κινδυνεύει να χάσει και τη μάχη με τον αφθώδη και τη μάχη της συνεννόησης. Και αν συμβούν και τα δύο, τότε πράγματι θα μιλάμε για το τέλος εποχής της κτηνοτροφίας στο νησί μας.
