Σαφές μήνυμα προς την Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου και το Περιφερειακό Συμβούλιο στέλνει το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης, με αφορμή την απόφαση που ελήφθη στη συνεδρίαση της 27ης και 28ης Αυγούστου για τη διαχείριση της επιζωοτίας του αφθώδους πυρετού στη Λέσβο.
Με έγγραφο-καταπέλτη προς την Αποκεντρωμένη Διοίκηση Αιγαίου, η Γενική Διευθύντρια Κτηνιατρικής Κατερίνα Μαρίνου ζητά επί της ουσίας την παρέμβασή της, ξεκαθαρίζοντας ότι οι αποφάσεις των αιρετών οργάνων της Περιφέρειας δεν μπορούν να αναστείλουν ή να τροποποιήσουν μονομερώς τα υποχρεωτικά μέτρα που προβλέπονται από την ευρωπαϊκή και την εθνική νομοθεσία.
Η παρέμβαση του Υπουργείου έρχεται μετά την υπ’ αριθμ. 75/28.8.2026 απόφαση του Περιφερειακού Συμβουλίου Βορείου Αιγαίου και βάζει στο επίκεντρο το κρίσιμο ζήτημα της αρμοδιότητας για τη διαχείριση της ζωονόσου.
Η Γενική Διευθύντρια Κτηνιατρικής επικαλείται σειρά διατάξεων της ευρωπαϊκής νομοθεσίας και ειδικότερα τους Κανονισμούς (ΕΕ) 2016/429 και 2020/687, οι οποίοι προβλέπουν συγκεκριμένα μέτρα πρόληψης, ελέγχου και εκρίζωσης για τις νόσους κατηγορίας Α, στις οποίες περιλαμβάνεται ο αφθώδης πυρετός. Ωστόσο για τα όσα συμβαίνουν τις τελευταίες μέρες στη Λέσβο, το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης όχι μόνο δεν είναι άμοιρο ευθυνών, αλλά έχει τεράστια και εγκληματική ευθύνη, καθώς έπρεπε από την πρώτη στιγμή να είχε αναλάβει τον πλήρη συντονισμό της κατάστασης, βλέποντας ότι η Περιφερειακή Αρχή του Κώστα Μουτζούρη δεν ήθελε σε καμία περίπτωση να έρθει σε αντιπαράθεση με τους κτηνοτρόφους. Τώρα τα όσα αναφέρει το Υπουργείο είναι κατόπιν εορτής, καθώς στη Λέσβο επικρατεί το χάος με τον αφθώδη και την παραπληροφόρηση να καλπάζουν σε βάρος της κτηνοτροφίας του τόπου
Όπως επισημαίνεται στο έγγραφο, σε περίπτωση επίσημης επιβεβαίωσης εστίας, η αρμόδια αρχή οφείλει να λαμβάνει άμεσα τα προβλεπόμενα μέτρα ελέγχου, με στόχο την αποτροπή περαιτέρω εξάπλωσης της νόσου.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στις ζώνες προστασίας και επιτήρησης, καθώς και στις προϋποθέσεις υπό τις οποίες μπορούν να αρθούν τα συγκεκριμένα μέτρα. Το Υπουργείο υπογραμμίζει ότι η άρση τους δεν μπορεί να γίνει κατά βούληση, αλλά μόνο όταν έχουν παρέλθει οι προβλεπόμενες χρονικές περίοδοι και πληρούνται οι προϋποθέσεις που θέτει η ευρωπαϊκή νομοθεσία.
«Οι Κανονισμοί της Ε.Ε. είναι άμεσα εφαρμοστέοι»
Στο έγγραφο γίνεται ιδιαίτερη επίκληση του άρθρου 288 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με το Υπουργείο να υπενθυμίζει ότι οι ευρωπαϊκοί Κανονισμοί έχουν γενική ισχύ και είναι δεσμευτικοί σε όλα τα κράτη-μέλη.
Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται: «Ως εκ τούτου, οι διατάξεις των ανωτέρω Κανονισμών είναι άμεσα εφαρμοστέες και δεσμευτικές για τις αρμόδιες εθνικές αρχές, χωρίς να απαιτείται η μεταφορά τους στην εθνική έννομη τάξη με πράξη εσωτερικού δικαίου.»
Το Υπουργείο ξεκαθαρίζει παράλληλα ότι, παρά το γεγονός ότι οι κτηνιατρικές υπηρεσίες υπάγονται διοικητικά στην Περιφέρεια, αυτό δεν σημαίνει ότι μπορούν να παρεκκλίνουν από τις υποχρεώσεις που απορρέουν από το ευρωπαϊκό και εθνικό θεσμικό πλαίσιο.
«Δεν έχουν καμία αρμοδιότητα να αποφασίζουν την εφαρμογή ή μη της νομοθεσίας»
Το πλέον αιχμηρό σημείο του εγγράφου αφορά ευθέως το Περιφερειακό Συμβούλιο και τον Περιφερειάρχη. Η Γενική Διευθύντρια Κτηνιατρικής αναφέρει χαρακτηριστικά: «Κατά συνέπεια, το Περιφερειακό Συμβούλιο Βορείου Αιγαίου και ο Περιφερειάρχης δεν έχουν καμία αρμοδιότητα να λαμβάνουν αποφάσεις για την τήρηση και εφαρμογή ή μη της εθνικής και ενωσιακής νομοθεσίας και οφείλουν να συμμορφώνονται προς την εν λόγω διάταξη και τις οδηγίες του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων.»
Με τον τρόπο αυτό το Υπουργείο αμφισβητεί ευθέως τη δυνατότητα του Περιφερειακού Συμβουλίου να αναστείλει τα προβλεπόμενα μέτρα για την αντιμετώπιση του αφθώδους πυρετού. Μάλιστα, διευκρινίζει ότι η διοικητική υπαγωγή των κτηνιατρικών υπηρεσιών στην Περιφέρεια δεν μπορεί να αποτελέσει βάση για μονομερή διακοπή ή τροποποίηση των μέτρων.
«Η διοικητική υπαγωγή των κτηνιατρικών υπηρεσιών στην Περιφέρεια δεν δύναται, αφ’ εαυτής, να αποτελέσει έρεισμα για τη μονομερή διακοπή, αναστολή ή τροποποίηση των υποχρεωτικών μέτρων πρόληψης, ελέγχου και εκρίζωσης του Αφθώδους Πυρετού».
Προειδοποίηση για κυρώσεις
Το Υπουργείο δεν περιορίζεται, ωστόσο, στο ζήτημα των αρμοδιοτήτων. Στο έγγραφο γίνεται σαφής προειδοποίηση για τις συνέπειες που θα μπορούσε να έχει η μη εφαρμογή του ευρωπαϊκού πλαισίου.
Όπως σημειώνεται: «Τυχόν ενέργειες, όπως αυτές που περιγράφονται παραπάνω, έχουν αρνητικές επιπτώσεις στη διεθνή εικόνα της Χώρας και μπορούν να την οδηγήσουν στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για παράβαση της ενωσιακής νομοθεσίας με την επιβολή κυρώσεων, όπως για παράδειγμα, διακοπή κοινοτικών ενισχύσεων.»
Πρόκειται για ιδιαίτερα βαριά επισήμανση, καθώς το Υπουργείο συνδέει τη μη εφαρμογή των προβλεπόμενων μέτρων όχι μόνο με τη διαχείριση της ζωονόσου, αλλά και με πιθανές συνέπειες σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Στο τέλος του εγγράφου η θέση της Γενικής Διεύθυνσης Κτηνιατρικής υπογραμμίζει ότι οι αρμόδιες κτηνιατρικές υπηρεσίες, όπως αναφέρεται, οφείλουν να συνεχίσουν την εφαρμογή των μέτρων πρόληψης, ελέγχου και εκρίζωσης του αφθώδους πυρετού μέχρι να συντρέξουν οι νόμιμες προϋποθέσεις για την τροποποίηση ή την άρση τους. Παράλληλα, το Υπουργείο ζητά να προχωρήσει άμεσα και η ενίσχυση του μηχανισμού με προσωπικό. «Κατά συνέπεια όλοι οφείλουν να συμμορφώνονται προς την εν λόγω διάταξη και τις οδηγίες του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων και να μεριμνήσει άμεσα για την πρόσληψη έκτακτου προσωπικού για κάλυψη απρόβλεπτων και επειγουσών αναγκών, ήτοι για την αντιμετώπιση της επιζωοτίας αφθώδους πυρετού».
Πολιτική σύγκρουση με φόντο τις θανατώσεις
Η εξέλιξη αυτή έρχεται σε μια ήδη φορτισμένη κατάσταση στη Λέσβο, όπου η εφαρμογή των μέτρων για τον αφθώδη πυρετό έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από κτηνοτρόφους.
Η απόφαση του Περιφερειακού Συμβουλίου, η οποία υπερψηφίστηκε από την παράταξη του Περιφερειάρχη Κώστα Μουτζούρη και την παράταξη της Βάσως Χοχλάκα, κινήθηκε στην κατεύθυνση της διακοπής των ιχνηλατήσεων και των θανατώσεων των ζώων που συνδέονται με την αντιμετώπιση της νόσου. Η γραμμή που είχε ακολουθηθεί από την Κτηνιατρική Υπηρεσία της Περιφέρειας από την έναρξη της κρίσης ήταν διαφορετική, καθώς βασιζόταν στην εφαρμογή των προβλεπόμενων κτηνιατρικών μέτρων. Η σύγκρουση γύρω από το ζήτημα είχε, μάλιστα, ως αποτέλεσμα τον αποκεφαλισμό του διευθυντή της Κτηνιατρικής Υπηρεσίας Στρατή Τσομπανέλλη, μετά τις έντονες αντιδράσεις κτηνοτρόφων που ζητούσαν να μην προχωρούν θανατώσεις και έλεγχοι των ζώων.
Το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης παρεμβαίνει με τον πλέον επίσημο τρόπο και διαμηνύει ότι το ευρωπαϊκό και εθνικό θεσμικό πλαίσιο για την αντιμετώπιση του αφθώδους πυρετού δεν μπορεί να ανασταλεί με απόφαση ενός Περιφερειακού Συμβουλίου.
Το επόμενο βήμα βρίσκεται πλέον στην Αποκεντρωμένη Διοίκηση Αιγαίου, προς την οποία απευθύνεται το έγγραφο της Γενικής Διεύθυνσης Κτηνιατρικής, ενώ το ενδιαφέρον στρέφεται στο πώς θα αντιμετωπιστεί διοικητικά η επίμαχη απόφαση του Περιφερειακού Συμβουλίου και, κυρίως, αν θα συνεχιστούν απρόσκοπτα τα μέτρα που προβλέπει η ισχύουσα νομοθεσία για την εκρίζωση της νόσου.
