Βραβευμένη από το Ίδρυμα Μπότση και κάτοχος μεταπτυχιακού διπλώματος στη Σύγχρονη Δημοσιογραφία η Μαρίνα Ριζογιάννη είναι αρχισυντάκτρια στην εφημερίδα Πελοπόννησος, έχοντας μια διαδρομή 35 ετών προσφοράς στη δημοσιογραφία, μέλος του Ευρωπαϊκού Δικτύου Ελληνίδων Δημοσιογράφων.
Είναι η πρώτη γυναίκα δημοσιογράφος που εκλέχτηκε πρόεδρος του Μουσείου Τύπου της Ένωσης Συντακτών στην Πάτρα, που όπως και η ίδια τονίζει είναι το μοναδικό Μουσείο Τύπου σε όλη την Ελλάδα.
Με αφορμή την παρουσία της στη Λέσβο για την επέτειο των 100 ετών από την ίδρυση της ΕΣΗΕΠΗΝ, συζητάμε μαζί της για τη δημοσιογραφία, το μουσείο Τύπου και το σπάνιο υλικό, έναν πραγματικό θησαυρό, που φυλάσσει το μουσείο, ένα μέρος του οποίου θα έχει τη μοναδική ευκαιρία να δει από κοντά το κοινό της Μυτιλήνης στο φουαγιέ του Δημοτικού Θεάτρου, μεταξύ των οποίων το πρωτότυπο χειρόγραφο της Γ’ Εθνοσυνέλευσης του 1827 στην Τροιζήνα και χειρόγραφη επιστολή του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη.
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΟΝ ΣΤΡΑΤΗ ΣΑΜΙΩΤΗ
-Κυρία Ριζογιάννη, είναι η πρώτη φορά που επισκέπτεστε τη Λέσβο; Ποιες είναι οι εντυπώσεις σας από το νησί μας; Τι είναι αυτό που σας έχει κινήσει περισσότερο το ενδιαφέρον μέχρι στιγμής και ποια εικόνα σχηματίσατε για τον τόπο, την ιστορία και τους ανθρώπους του;
«Είναι η πρώτη φορά και χαίρομαι ιδιαίτερα που βρίσκομαι εδώ, με αφορμή ένα σπουδαίο γεγονός για τη δημοσιογραφική μας οικογένεια: Τον εορτασμό των 100 χρόνων από την ίδρυση της Ένωσης Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Πελοποννήσου – Ηπείρου – Νήσων (ΕΣΗΕΠΗΝ) και των 70 χρόνων λειτουργίας του Μουσείου Τύπου της ΕΣΗΕΠΗΝ. Αν και βρίσκομαι μόλις λίγες ώρες στον πανέμορφο τόπο σας, οφείλω να ομολογήσω ότι με έχει ήδη κερδίσει η αρμονία, η ηρεμία και η αρχοντιά που εκπέμπει».
-Η Λέσβος έχει μια μακρά και ιδιαίτερα σημαντική παράδοση στον περιφερειακό Τύπο, με ιστορικές εφημερίδες και ανθρώπους που υπηρέτησαν τη δημοσιογραφία σε διαφορετικές εποχές. Πόσο σημαντικό θεωρείτε να διασώζεται η ιστορία του τοπικού Τύπου και πόσο μπορεί ένα μουσείο να συμβάλει σε αυτή την κατεύθυνση και εκτός των διοικητικών ορίων της ΕΣΗΕΠΗΝ;
«Η διάσωση του Τύπου δεν αποτελεί απλώς μια πράξη διαφύλαξης παλαιών εντύπων. Ο Τύπος αποτελεί ένα σημαντικό τεκμήριο ανάγνωσης της ιστορίας και μια στέρεη γέφυρα σύνδεσης του χθες με το σήμερα. Μέσα από τις σελίδες των εφημερίδων μπορεί κανείς να ταξιδέψει στο παρελθόν, να τεκμηριώσει και να ερμηνεύσει γεγονότα του σήμερα, αλλά και να φωτίσει άγνωστες πτυχές της ιστορίας. Το Μουσείο Τύπου, ως κιβωτός διαφύλαξης της ιστορικής μνήμης, δεν περιορίζεται από σύνορα και γεωγραφικά όρια. Τα αρχεία του μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο μελέτης για πολίτες και ερευνητές που βρίσκονται σε κάθε γωνιά του πλανήτη».
-Αναλάβατε την προεδρία του Μουσείου Τύπου της ΕΣΗΕΠΗΝ. Είστε η πρώτη γυναίκα που αναλαμβάνει αυτή τη θέση στην ιστορία του; Τι σημαίνει για εσάς προσωπικά αυτή η ευθύνη και ποιες προτεραιότητες θέσατε αναλαμβάνοντας τη διοίκηση ενός τόσο σημαντικού ιστορικού φορέα;
«Θα ήθελα αρχικά να τονίσω ότι δεν είμαι μόνη μου σε αυτή την προσπάθεια. Μαζί με τον γραμματέα, Γιώργο Ηλιόπουλο, και το μέλος, Ειρήνη Τσάκα, αποτελούμε μια ομάδα η οποία, σε απόλυτη συνεργασία με τη διοίκηση της ΕΣΗΕΠΗΝ και του ΤΕΑΣ, συναποφασίζει για κάθε βήμα που στοχεύει στην ανάδειξη και τη διαφύλαξη αυτού του μοναδικού πλούτου που παραλάβαμε από τους προκατόχους μας. Επομένως, η μεγαλύτερη αγωνία μου είναι να φανούμε αντάξιοι συνεχιστές των πνευματικών αυτών ανθρώπων, οι οποίοι οραματίστηκαν και δημιούργησαν με αγάπη και μεράκι αυτή την κιβωτό ιστορικής μνήμης. Πέρα, όμως, από τη διαφύλαξη και τη συντήρηση του πλούτου που διαθέτουμε, βασική μας προτεραιότητα είναι η πλήρης ψηφιοποίηση του αρχειακού υλικού, ώστε να καταστεί προσβάσιμο σε ακόμη περισσότερους ανθρώπους».
-Το Μουσείο Τύπου της ΕΣΗΕΠΗΝ ιδρύθηκε στην Πάτρα το 1956 και αποτελεί έναν χώρο με τεράστια ιστορική και πολιτιστική αξία. Ποια είναι σήμερα η έκταση και ο πλούτος των συλλογών του; Ποια σπάνια τεκμήρια ξεχωρίζετε και ποιο έκθεμα θεωρείτε ότι μπορεί να προκαλέσει τη μεγαλύτερη έκπληξη ή συγκίνηση στον επισκέπτη;
«Σήμερα διαθέτουμε περισσότερους από 1.000 διαφορετικούς τίτλους εφημερίδων, που χρονολογούνται από το 1815 και καλύπτουν όχι μόνο την Πάτρα, όπου εδρεύει το Μουσείο Τύπου, αλλά ολόκληρη τη χώρα. Ορισμένοι τίτλοι, μάλιστα, προέρχονται και από το εξωτερικό. Στη συλλογή μας περιλαμβάνονται επίσης περισσότεροι από 1.000 τίτλοι περιοδικών, από το 1852 και έπειτα, ημερολόγια της περιόδου 1879-1970, καθώς και σπάνιες εκδόσεις και βιβλία. Καθένα από αυτά τα τεκμήρια κουβαλά τη δική του ξεχωριστή ιστορία. Ανάμεσα στα πλέον εντυπωσιακά εκθέματα συγκαταλέγονται αντικείμενα και ιστορικά κειμήλια, όπως το πρωτότυπο χειρόγραφο της Γ΄ Εθνοσυνέλευσης του 1827 στην Τροιζήνα, καθώς και μια χειρόγραφη επιστολή του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη».
Επίσης, ένα από τα εκθέματα που προσελκύουν το παγκόσμιο ενδιαφέρον είναι το εισιτήριο από τους πρώτους σύγχρονους Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας, που πραγματοποιήθηκαν στο Καλλιμάρμαρο το 1896».
-Στην έκθεση που φιλοξενείται στο Δημοτικό Θέατρο Μυτιλήνης, στο πλαίσιο των εκδηλώσεων για τα 100 χρόνια από την ίδρυση της ΕΣΗΕΠΗΝ, παρουσιάζεται ένα μέρος αυτού του πολύτιμου αρχειακού πλούτου. Τι θα έχει την ευκαιρία να δει ο επισκέπτης και ποιο είναι το μήνυμα που θέλετε να μεταφέρετε στους κατοίκους της Λέσβου μέσα από αυτή την έκθεση;
«Στην έκθεση, η οποία ανοίγει σήμερα τις πόρτες της στον φιλόξενο χώρο του Δημοτικού Θεάτρου Μυτιλήνης, το κοινό θα έχει την ευκαιρία να δει ορισμένα από αυτά τα σπάνια ιστορικά τεκμήρια. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν εκθέματα που σχετίζονται με την Ελληνική Επανάσταση, πρωτοσέλιδα από τον ιστορικό Τύπο της Λέσβου, σπάνιες εκδόσεις, αλλά και στοιχεία που αποτυπώνουν την ιστορία της ΕΣΗΕΠΗΝ. Η έκθεση στοχεύει να υπενθυμίσει στην κοινωνία τον ρόλο του τοπικού Τύπου και, φυσικά, τη σημασία της δημοσιογραφίας.
Ο τίτλος της είναι «Γράφουμε ιστορία…». Και πράγματι, αυτό κάνει ο δημοσιογράφος: Γράφει ιστορία. Ιδιαίτερα ο δημοσιογράφος της περιφέρειας, ο οποίος δεν περιορίζεται στην απλή καταγραφή των γεγονότων, αλλά γίνεται η φωνή της διεκδίκησης για την πρόοδο του τόπου και της κοινωνίας στην οποία δραστηριοποιείται».
-Ένα παλιό φύλλο εφημερίδας είναι η καταγραφή μιας εποχής, η μαρτυρία ενός γεγονότος, η αποτύπωση της κοινωνίας και της πολιτικής ζωής μιας άλλης περιόδου. Πόσες άγνωστες ιστορίες μπορεί να κρύβονται στις συλλογές του Μουσείου Τύπου; Έχει τύχει κάποιο ιστορικό τεκμήριο να σας συγκινήσει ιδιαίτερα ή να σας κάνει να δείτε διαφορετικά ένα γεγονός της ελληνικής ιστορίας;
«Αναμφίβολα, κάθε φύλλο εφημερίδας κρύβει μέσα του πολλές μικρές ιστορίες. Η ανάγνωσή τους μάς δίνει την ευκαιρία να βουτήξουμε στο παρελθόν και να ερμηνεύσουμε, όπως σημείωσα και προηγουμένως, αρκετά από τα γεγονότα του σήμερα, τόσο σε πολιτικό όσο και σε κοινωνικό επίπεδο. Όλα τα ιστορικά τεκμήρια προκαλούν ιδιαίτερα συναισθήματα. Θα ήθελα, όμως, να αναφερθώ σε μια πρόσφατη ανακάλυψη.
Παραδώσαμε τη χειρόγραφη επιστολή του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη στον συντηρητή της Εφορείας Αρχαιοτήτων Αχαΐας, κ. Τρύφωνα Τρυφωνόπουλο, προκειμένου να πραγματοποιηθούν οι απαραίτητες εργασίες συντήρησης. Κατά τη διάρκεια των εργασιών του, ο κ. Τρυφωνόπουλος εντόπισε κάτι που παρέμενε άγνωστο για περίπου δύο αιώνες.
Συγκεκριμένα, στο χαρτί της επιστολής εντοπίστηκε ένα υδατογράφημα, το οποίο ενδέχεται να φωτίσει τις εμπορικές διαδρομές μέσα από τις οποίες διακινούνταν στην επαναστατημένη Ελλάδα χαρτιά υψηλής ποιότητας από ευρωπαϊκές χαρτοποιίες. Σύμφωνα με την εκτίμηση του κ. Τρυφωνόπουλου, το συγκεκριμένο χαρτί χρονολογείται στα τέλη του 18ου ή στις αρχές του 19ου αιώνα και προέρχεται από χαρτοποιείο της Ιταλίας, της Γαλλίας ή της επικράτειας της Αυστρίας. Πρόκειται για μια ανακάλυψη ιδιαίτερης σημασίας, καθώς αποδεικνύει ότι ακόμη και ένα αντικείμενο που βρίσκεται για χρόνια στις συλλογές μας μπορεί να κρύβει πληροφορίες που δεν έχουν μέχρι σήμερα αναδειχθεί».
-Ποιες είναι οι μεγαλύτερες ανάγκες που αντιμετωπίζει σήμερα το Μουσείο Τύπου; Η συντήρηση των σπάνιων εντύπων, η ψηφιοποίηση, η επιστημονική τεκμηρίωση και η εξασφάλιση πόρων αποτελούν σημαντικές προκλήσεις. Ποια είναι τα σχέδιά σας για την προστασία και την περαιτέρω αξιοποίηση αυτού του ανεκτίμητου αρχείου; Θα μπορούσε να υπάρξει μεγαλύτερη στήριξη από την Πολιτεία, την Τοπική Αυτοδιοίκηση και τους πολιτιστικούς φορείς;
«Αρχικά, θα ήθελα να επισημάνω ότι το Μουσείο Τύπου αποτελεί πνευματικό καρπό του δημοσιογραφικού κόσμου και των μελών της ΕΣΗΕΠΗΝ. Είναι ένας θεσμός που δημιουργήθηκε από δημοσιογράφους και εξακολουθεί να συντηρείται χάρη στη δική τους προσπάθεια και στήριξη. Τα τελευταία χρόνια, με τη στήριξη του υπουργείου Πολιτισμού και της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας, καταφέραμε να ψηφιοποιήσουμε ένα πολύ μεγάλο μέρος του αρχειακού μας υλικού, που περιλαμβάνει περίπου 3.000 τίτλους. Πολύ σύντομα, μάλιστα, θα προχωρήσουμε σε νέες εργασίες ψηφιοποίησης, επίσης με τη στήριξη της Περιφέρειας. Παράλληλα, καταφέραμε να εξασφαλίσουμε κατάλληλες συνθήκες φύλαξης των εκθεμάτων, με την εγκατάσταση αφυγραντήρων, φίλτρων στα παράθυρα και άλλων απαραίτητων μέσων προστασίας. Το ιδιαίτερα θετικό είναι ότι όσοι γνωρίζουν το Μουσείο μας και ανακαλύπτουν τον πλούτο που διαθέτει επιθυμούν να συνδεθούν μαζί του, συμβάλλοντας στην ενίσχυση και την περαιτέρω ανάπτυξή του. Θα έλεγα, λοιπόν, ότι βρισκόμαστε σε καλό δρόμο».
-Θα μπορούσε το Μουσείο Τύπου να ξεφύγει από τα γεωγραφικά όρια της Πάτρας και να αποκτήσει έναν πανελλαδικό χαρακτήρα; Να αναπτύξει συνεργασίες με δημοτικές βιβλιοθήκες, ιστορικά αρχεία, δημοσιογραφικές ενώσεις και τοπικούς φορείς, ώστε να αναδειχθούν ιστορικές εφημερίδες και αρχειακό υλικό από κάθε γωνιά της Ελλάδας; Θα μπορούσε, για παράδειγμα, η Λέσβος να αποτελέσει έναν από τους σταθμούς αυτής της προσπάθειας;
«Έχει πλέον ξεπεράσει τα όρια της Πάτρας. Με αφορμή τον εορτασμό των επετείων μας, ταξιδεύουμε σε όλες τις έδρες της ΕΣΗΕΠΗΝ και, με τη στήριξη των τοπικών φορέων, διοργανώνουμε εκδηλώσεις που αναδεικνύουν την ιστορία και τον πλούτο του Μουσείου. Αυτό ακριβώς συμβαίνει και αυτές τις ημέρες στη Λέσβο».
-Η δημοσιογραφία αλλάζει ριζικά. Από την εποχή της στοιχειοθεσίας και του πιεστηρίου περάσαμε στην ηλεκτρονική ενημέρωση, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και πλέον στην τεχνητή νοημοσύνη. Πώς μπορεί ένα μουσείο που διαφυλάσσει την ιστορία του έντυπου Τύπου να συνομιλήσει με τις νεότερες γενιές; Μπορεί να αποτελέσει έναν ζωντανό χώρο εκπαίδευσης για μαθητές, φοιτητές και νέους δημοσιογράφους;
«Ένας ιστορικός χώρος, ένα μουσείο, είναι ουσιαστικά νεκρό εάν δεν βρίσκει διαδρομές επικοινωνίας και συνομιλίας με την κοινωνία. Εμείς, σε έναν βαθμό, έχουμε καταφέρει να πετύχουμε αυτόν τον στόχο, ανοίγοντας τις πόρτες μας στα σχολεία. Μακάρι να μπορούσα να σας μεταφέρω με λόγια αυτό που συμβαίνει στον χώρο του Μουσείου Τύπου όταν υλοποιούμε εκπαιδευτικά προγράμματα με τη συμμετοχή μαθητών από όλη την Ελλάδα. Εκεί μπορεί κανείς να διαπιστώσει τη δίψα των παιδιών για γνώση και ανακάλυψη. Οι μαθητές βουτούν κυριολεκτικά μέσα στις σελίδες των εφημερίδων, αναζητούν πληροφορίες, ανακαλύπτουν γεγονότα και έρχονται σε άμεση επαφή με την ιστορία. Αυτή η εμπειρία αποτελεί για εμάς τη μεγαλύτερη επιβράβευση και ταυτόχρονα ένα ισχυρό κίνητρο για να συνεχίσουμε».
-Συμπληρώνοντας 100 χρόνια από την ίδρυσή της, η ΕΣΗΕΠΗΝ έχει μια σημαντική ιστορική διαδρομή, ενώ το Μουσείο Τύπου αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα αποτυπώματα αυτής της διαδρομής. Ποιο είναι το όραμά σας για τα επόμενα χρόνια; Και τι θα θέλατε να έχει πετύχει το Μουσείο όταν θα συμπληρώσει τα 80 ή τα 100 χρόνια λειτουργίας του; Τι θα θέλατε να αφήσετε ως προσωπική παρακαταθήκη από τη δική σας θητεία;
«Το μεγάλο μας όραμα είναι να εξασφαλίσουμε έναν νέο χώρο, ο οποίος θα διαθέτει όλες τις απαραίτητες προϋποθέσεις για τη σωστή στέγαση, τη συντήρηση και την ανάδειξη αυτού του μοναδικού ιστορικού πλούτου. Σήμερα, το Μουσείο μας στεγάζεται σε ιδιόκτητο διαμέρισμα της ΕΣΗΕΠΗΝ, στον τρίτο όροφο κτιρίου, το οποίο, ωστόσο, δεν πληροί τις απαραίτητες προϋποθέσεις για τη στέγαση ενός σύγχρονου μουσείου. Επομένως, βασικός μας στόχος, πέρα από όλα όσα προανέφερα, είναι να αποκτήσουμε μια καινούργια «φωλιά». Έναν χώρο αντάξιο της ιστορίας, της αξίας και του ανεκτίμητου αρχειακού πλούτου που έχουμε την ευθύνη να διαφυλάξουμε και να παραδώσουμε στις επόμενες γενιές».
