Η δημόσια συζήτηση για την επόμενη συνταγματική αναθεώρηση φαίνεται να ανοίγει ήδη, πριν ακόμη λάβει θεσμική μορφή στο Κοινοβούλιο. Ενδεικτική είναι η παρέμβαση του βουλευτή της Νέας Δημοκρατίας και πρώην υπουργού Δικαιοσύνης, Χαράλαμπου Αθανασίου, ο οποίος με άρθρο γνώμης στην εφημερίδα Τα Νέα (24 Φεβρουαρίου 2026) καταθέτει μια σειρά προτάσεων για κρίσιμα άρθρα του Συντάγματος, θέσεις που έχει διατυπώσει στο παρελθόν ως πρόεδρος της Ένωσης Δικαστών και Εισαγγελέων. Ο πρώην υπουργός Δικαιοσύνης κι αντιπρόεδρος της βουλής, βουλευτής της ΝΔ, διατυπώνει θέσεις που σε ορισμένα σημεία αποκλίνουν από την κυβερνητική κατεύθυνση για τα άρθρα 86, 90 και 110 του Συντάγματος.
Παρότι οι θέσεις του κινούνται στο ίδιο γενικό πλαίσιο με την κυβερνητική συζήτηση, σ΄ ορισμένα σημεία εμφανίζουν σαφείς διαφοροποιήσεις από την κατεύθυνση που έχει περιγράψει μέχρι σήμερα η κυβέρνηση κι ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης. Οι διαφοροποιήσεις αυτές αφορούν κυρίως σε τρία άρθρα του Συντάγματος. Το άρθρο 86 για την ποινική ευθύνη των υπουργών, το άρθρο 90 για την επιλογή της ηγεσίας της Δικαιοσύνης και το άρθρο 110 που καθορίζει τη διαδικασία της συνταγματικής αναθεώρησης.
Διαφορετική προσέγγιση στο άρθρο 86 για την ευθύνη υπουργών
Το πιο σαφές σημείο απόκλισης αφορά στο άρθρο 86, το οποίο ρυθμίζει την ποινική ευθύνη των μελών της κυβέρνησης. Ο κ. Αθανασίου υποστηρίζει ότι τα αδικήματα υπουργών δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο όπως τα αδικήματα των απλών πολιτών, καθώς, όπως σημειώνει, έχουν έντονη πολιτική διάσταση. Με βάση αυτή τη λογική απορρίπτει την άποψη της πλήρους εξομοίωσης υπουργών και πολιτών στο ποινικό επίπεδο, χαρακτηρίζοντας μάλιστα αυτή τη συζήτηση ως υπερβολικά απλουστευτική.
Στις προτάσεις του περιλαμβάνονται:
- Η διατήρηση της ειδικής διαδικασίας που προβλέπει εμπλοκή της Βουλής
- Η αφαίρεση της λέξης «αμελλητί» από τη σχετική διάταξη
- Προηγούμενος έλεγχος από τον εισαγγελέα του Αρείου Πάγου
- Αντικατάσταση της προκαταρκτικής επιτροπής της Βουλής από τριμελές γνωμοδοτικό δικαστικό συμβούλιο.
Με αυτόν τον τρόπο προτείνεται ουσιαστικά ένα φίλτρο δικαστικού ελέγχου, πριν ενεργοποιηθεί η πολιτική διαδικασία στο Κοινοβούλιο.
Η κυβερνητική ρητορική τα τελευταία χρόνια κινείται προς διαφορετική κατεύθυνση. Η Νέα Δημοκρατία έχει τονίσει την ανάγκη περιορισμού των προνομίων της πολιτικής τάξης κι ενίσχυσης της λογοδοσίας των υπουργών, ώστε να μην υπάρχει η εντύπωση ότι το πολιτικό σύστημα προστατεύει τα μέλη του.
Η διαφοροποίηση, επομένως, δεν αφορά μόνο τεχνικές λεπτομέρειες αλλά κυρίως τη φιλοσοφία της ρύθμισης. Και οι δυο πλευρές αποβλέπουν στον περιορισμό των προνομίων της πολιτικής εξουσίας, αλλά με διαφορετική προσέγγιση.
Διαφορετική ισορροπία στο άρθρο 90 για την ηγεσία της Δικαιοσύνης
Απόκλιση εντοπίζεται και στο θέμα επιλογής της ηγεσίας των ανώτατων δικαστηρίων. Ο πρώην υπουργός Δικαιοσύνης προτείνει ένα σύστημα δύο σταδίων. Στο πρώτο στάδιο θα υπάρχει προεπιλογή υποψηφίων από τις Ολομέλειες των ανώτατων δικαστηρίων. Στο δεύτερο στάδιο η τελική επιλογή θα γίνεται από ένα μικτό εκλεκτορικό σώμα στο οποίο θα συμμετέχουν:
- Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας
- Ο Πρόεδρος της Βουλής
- Ο Πρωθυπουργός
- Ο απερχόμενος πρόεδρος του οικείου δικαστηρίου.
Παράλληλα, εισηγείται την κατάργηση της εμπλοκής της Διάσκεψης των Προέδρων της Βουλής στη διαδικασία. Με το μοντέλο αυτό, σ΄ ένα πιο σύνθετο θεσμικό σχήμα, συνυπάρχουν συναποφασίζουσες η πολιτειακή, πολιτική και δικαστική εξουσία.
Αντίθετα, η συζήτηση που έχει ανοίξει στο κυβερνητικό επίπεδο κινείται περισσότερο προς την κατεύθυνση ενίσχυσης της νομοθετικής εξουσίας, με περιορισμό της άμεσης κυβερνητικής επιρροής στην επιλογή της ηγεσίας της. Η διαφορά, επομένως, εντοπίζεται στο βαθμό συμμετοχής της πολιτικής εξουσίας. Ο κ. Αθανασίου προτείνει ένα μικτό μοντέλο πολιτικής και θεσμικής συμμετοχής, ενώ η κυβερνητική συζήτηση εμφανίζεται πιο κοντά σε λύσεις συμβιβασμού νομοθετικής και δικαστικής εξουσίας.
Πιο αυστηρή διαδικασία στο άρθρο 110 για την αναθεώρηση
Η τρίτη διαφοροποίηση αφορά στο άρθρο 110 που καθορίζει τη διαδικασία της συνταγματικής αναθεώρησης. Σήμερα το Σύνταγμα προβλέπει δύο εναλλακτικά σενάρια πλειοψηφιών. Είτε 180 ψήφους στην πρώτη Βουλή και 151 στη δεύτερη, είτε το αντίστροφο. Ο Χαράλαμπος Αθανασίου προτείνει διαφορετικό μοντέλο. Σύμφωνα με την πρότασή του, η προτείνουσα Βουλή θα μπορεί να κινεί τη διαδικασία με 151 ψήφους, αλλά η τελική αναθεώρηση θα πρέπει υποχρεωτικά να εγκρίνεται από την επόμενη Βουλή με αυξημένη πλειοψηφία 180 βουλευτών.
Στόχος, όπως υποστηρίζει, είναι να διασφαλίζεται η ευρύτερη πολιτική συναίνεση πριν από οποιαδήποτε αλλαγή στο Σύνταγμα. Μέχρι στιγμής η κυβέρνηση δεν έχει προτείνει μεταβολή στη βασική αρχιτεκτονική των πλειοψηφιών του άρθρου 110, γεγονός που δημιουργεί ακόμη ένα σημείο διαφοροποίησης.
Συνολικά, η παρέμβαση του Χαράλαμπου Αθανασίου αποτυπώνει μια θεσμική προσέγγιση, η οποία δίνει έμφαση στην ειδική μεταχείριση των πολιτικών λειτουργιών και στη διατήρηση ισχυρού ρόλου των θεσμών της πολιτείας στη λειτουργία της Δικαιοσύνης. Από την άλλη πλευρά, η κυβερνητική κατεύθυνση επιχειρεί να εμφανιστεί πιο μεταρρυθμιστική, προβάλλοντας την ανάγκη μεγαλύτερης λογοδοσίας των πολιτικών προσώπων κι ενίσχυσης της θεσμικής αυτονομίας της Βουλής. Να σημειωθεί ότι η συζήτηση για τη συνταγματική αναθεώρηση βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο. Ωστόσο, παρεμβάσεις σαν αυτή δείχνουν ότι στο εσωτερικό του ίδιου πολιτικού χώρου υπάρχουν ήδη διαφορετικές προσεγγίσεις για το πώς πρέπει να διαμορφωθεί το επόμενο θεσμικό πλαίσιο της χώρας.
