Ο νέος Κώδικας Αυτοδιοίκησης διατηρεί ως βασικό κανόνα τους διαγωνισμούς, αλλά επεκτείνει κι απλοποιεί τις περιπτώσεις απευθείας αναθέσεων και άλλων διαδικασιών, χωρίς δημοπρασία. Από την Περιφέρεια και τους δυο Δήμους μπορούν πλέον ν’ ανατίθενται έργα, προμήθειες και υπηρεσίες μικρής αξίας απευθείας, χωρίς έγκριση δημοτικού ή περιφερειακού συμβουλίου, εφόσον τηρούνται τα όρια του νόμου 4412/2016.
Παράλληλα, διευκολύνονται οι απευθείας μισθώσεις ακινήτων, οι εκποιήσεις εξοπλισμού σε δημόσιους φορείς και ορισμένες κοινωνικές παραχωρήσεις. Αν και προβλέπονται δικλείδες ασφαλείας σε ειδικές περιπτώσεις, επικριτές εκφράζουν ανησυχίες ότι η συγκέντρωση αρμοδιοτήτων στα εκτελεστικά όργανα μπορεί να αυξήσει τους κινδύνους αδιαφάνειας και καταχρήσεων.
Για τον πολίτη της Λέσβου, το ερώτημα είναι το εάν οι αλλαγές θα βοηθήσουν στην ταχύτερη εξυπηρέτηση των αναγκών του τόπου ή θα αυξήσουν τους κινδύνους αδιαφάνειας και κακής διαχείρισης. Ο νέος Κώδικας δίνει μεγαλύτερη ευχέρεια κινήσεων στους δημάρχους και στους περιφερειάρχες, με στόχο να περιοριστεί η γραφειοκρατία, που πολλές φορές καθυστερεί σημαντικά έργα και παρεμβάσεις. Ταυτόχρονα όμως μεταφέρει σημαντικές αρμοδιότητες από τα συλλογικά όργανα στα εκτελεστικά πρόσωπα, γεγονός που προκαλεί ήδη συζητήσεις.
Περισσότερες αποφάσεις από έναν αυτοδιοικητικό
Μέχρι σήμερα, πολλές διαδικασίες περνούσαν από δημοτικά ή περιφερειακά συμβούλια, επιτροπές και υπηρεσιακά όργανα. Με το νέο πλαίσιο, για συμβάσεις που βρίσκονται κάτω από τα οικονομικά όρια που προβλέπει η νομοθεσία περί δημόσιων συμβάσεων, ο δήμαρχος ή ο περιφερειάρχης μπορεί να αποφασίζει απευθείας για αναθέσεις έργων, μελετών, προμηθειών και υπηρεσιών. Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι έτσι οι δήμοι θα μπορούν να κινούνται πιο γρήγορα, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις όπου απαιτούνται άμεσες παρεμβάσεις.
Στη Λέσβο, όπου οι ανάγκες είναι πολλές και συχνά επείγουσες, από αποκαταστάσεις ζημιών σε αγροτικούς δρόμους, μέχρι παρεμβάσεις σε σχολικά κτίρια και δίκτυα ύδρευσης, η ταχύτητα δεν είναι αμελητέο ζήτημα. Από την άλλη πλευρά, ορισμένοι εκφράζουν φόβους ότι η συγκέντρωση εξουσιών σε λιγότερα πρόσωπα μπορεί να περιορίσει τον έλεγχο και τη δημόσια λογοδοσία.
Τι συμφέρει τους πολίτες
Για τους δημότες, το ζητούμενο δεν είναι αν μια διαδικασία θα ονομάζεται απευθείας ανάθεση ή διαγωνισμός. Αυτό που ενδιαφέρει είναι το αποτέλεσμα. Ο πολίτης θέλει το έργο να γίνεται στην ώρα του, να κοστίζει όσο πρέπει και να έχει ποιότητα.
Οι απευθείας αναθέσεις μπορούν να λύσουν προβλήματα όταν χρησιμοποιούνται σε πραγματικά επείγουσες ή ειδικές περιπτώσεις. Όταν όμως γίνονται κανόνας και όχι εξαίρεση, τότε μειώνεται ο ανταγωνισμός μεταξύ των επιχειρήσεων και αυξάνεται ο κίνδυνος να πληρώσει τελικά περισσότερα ο φορολογούμενος. Δεν είναι τυχαίο ότι τα τελευταία χρόνια έχει ανοίξει πολλές φορές δημόσια συζήτηση για τη συχνότητα με την οποία χρησιμοποιούνται οι απευθείας αναθέσεις σ΄ όλη τη χώρα.
Στη Λέσβο, όπως και σε άλλες περιοχές της Ελλάδας, δεν έλειψαν οι περιπτώσεις κατά τις οποίες αιρετοί βρέθηκαν αντιμέτωποι με δικαστικές περιπέτειες ή ελεγκτικούς μηχανισμούς εξαιτίας διαφορετικών ερμηνειών της νομοθεσίας.
Πολλές φορές το πρόβλημα δεν ήταν απαραίτητα η ύπαρξη δόλου ή παράνομης πρόθεσης, αλλά η ασάφεια διατάξεων και η πολυπλοκότητα των διαδικασιών που ίσχυαν. Υπ’ αυτή την έννοια, ο νέος Κώδικας επιχειρεί να ξεκαθαρίσει αρκετά σημεία και να ορίσει με μεγαλύτερη σαφήνεια πότε επιτρέπεται μια απευθείας διαδικασία και ποιο όργανο είναι αρμόδιο να αποφασίζει. Αυτό μπορεί να προστατεύσει αιρετούς και υπηρεσιακούς παράγοντες από παρερμηνείες που στο παρελθόν οδήγησαν σε πολύχρονες δικαστικές εμπλοκές.
Η πραγματική δοκιμασία
Η επιτυχία ή η αποτυχία των νέων ρυθμίσεων δεν θα κριθεί από το κείμενο του νόμου, αλλά από τον τρόπο εφαρμογής του. Οι πολίτες της Λέσβου έχουν συμφέρον να λειτουργούν οι υπηρεσίες γρήγορα, αλλά ταυτόχρονα να υπάρχει πλήρης διαφάνεια στη διαχείριση κάθε ευρώ δημόσιου χρήματος. Η μεγαλύτερη ευελιξία που δίνεται στους δημάρχους και στους περιφερειάρχες μπορεί να επιταχύνει έργα που καθυστερούσαν επί χρόνια. Μπορεί όμως να αποδειχθεί προβληματική εάν δεν συνοδεύεται από ισχυρό έλεγχο, δημοσιότητα των αποφάσεων και ουσιαστική λογοδοσία. Το στοίχημα, επομένως, για τη νέα εποχή της αυτοδιοίκησης δεν είναι μόνο η ταχύτητα των αποφάσεων. Είναι να πειστεί ο πολίτης ότι οι αποφάσεις αυτές λαμβάνονται με γνώμονα το δημόσιο συμφέρον και όχι την ευκολία της διοίκησης. Γιατί, αυτό που μετρά δεν είναι ποιος υπογράφει μια ανάθεση, αλλά αν το έργο που πληρώνει ο δημότης επιστρέφει πραγματική αξία στην κοινωνία.
