Το πρόγραμμα «Εξοικονομώ» του 2025 εξελίσσεται πλέον σε ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα κακοδιαχείρισης και αδέξιων κυβερνητικών χειρισμών, που όχι μόνο καθυστέρησαν δραματικά την υλοποίησή του, αλλά και οδήγησαν σε κατάφωρες αδικίες εις βάρος ολόκληρων περιοχών της χώρας, με τα νησιά και ειδικά τη Λέσβο να βρίσκονται στο επίκεντρο της διαμαρτυρίας. Από την προκήρυξη μέχρι την ανακοίνωση των δικαιούχων μεσολάβησε σχεδόν ένας χρόνος, χρόνος που θα έπρεπε να είχε αξιοποιηθεί για διαφανείς και δίκαιες διαδικασίες, αλλά αντίθετα γέννησε νέα εμπόδια, κυρίως λόγω της επιλογής του Υπουργείου Περιβάλλοντος να δώσει απόλυτη προτεραιότητα στις περιοχές με πιο ψυχρό κλίμα.
Η αξιολόγηση, βασισμένη σχεδόν αποκλειστικά στις «βαθμοημέρες», οδήγησε σε άνιση κατανομή των πόρων, εντάσσοντας μαζικά αιτήσεις από τη Βόρεια Ελλάδα και αφήνοντας ουσιαστικά εκτός τη νησιωτική χώρα, την Αθήνα και ολόκληρες περιφέρειες που στηρίζουν την ενεργειακή τους αναβάθμιση σε τέτοια προγράμματα.
Το αποτέλεσμα για τη Λέσβο ήταν αποκαρδιωτικό, καθώς μόλις 13 αιτήσεις εγκρίθηκαν στην κατηγορία 2, και μάλιστα με περικομμένους προϋπολογισμούς, ενώ 233 αιτήσεις κατέληξαν στις επιλαχούσες. Το πλήγμα για την τοπική οικονομία είναι μεγάλο, καθώς η ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων κινητοποιεί δεκάδες επαγγέλματα, από μηχανικούς και τεχνίτες μέχρι προμηθευτές υλικών. Η αγορά, αντί να τονωθεί, βρίσκεται τώρα αντιμέτωπη με ένα αδιέξοδο, την ώρα που η χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης επιβάλλει αυστηρά χρονοδιαγράμματα και απαιτεί ολοκλήρωση παρεμβάσεων μέχρι τον Ιούνιο.
Η κατάσταση επιδεινώθηκε περαιτέρω όταν αποκαλύφθηκε ότι το Υπουργείο εφάρμοσε έναν αυθαίρετο «κόφτη» της τάξης των 280 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο, ο οποίος δεν προβλέπεται σε καμία Υπουργική Απόφαση, δεν αναφέρεται στον επίσημο οδηγό του προγράμματος και δεν περιλαμβάνεται στην προκήρυξη. Ο περιορισμός επιβλήθηκε αιφνιδιαστικά 7 μήνες μετά τη λήξη της διαδικασίας υποβολής, οδηγώντας σε μαζικές περικοπές προϋπολογισμών σε χιλιάδες αιτήσεις πανελλαδικά και αλλοιώνοντας ουσιαστικά τη φυσιογνωμία και τις αρχικές δεσμεύσεις του προγράμματος. Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι οι αλλαγές έγιναν αυτόματα μέσα στο πληροφοριακό σύστημα, χωρίς καμία ενημέρωση των πολιτών, χωρίς διαβούλευση και χωρίς επίσημη τεκμηρίωση, γεγονός που συνιστά παραβίαση βασικών αρχών χρηστής διοίκησης και εγείρει ερωτήματα ακόμη και για τη συμβατότητα των πρακτικών με το ευρωπαϊκό δίκαιο περί κρατικών ενισχύσεων.
Τα έλεγε, αλλά….
Οι προειδοποιήσεις για τις στρεβλώσεις είχαν ήδη εκφραστεί από τον Μάρτιο του 2025 από το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας – Περιφερειακό Τμήμα Βορείου Αιγαίου, με τον πρόεδρο Στρατή Μανωλακέλλη να υπογραμμίζει ότι η απόφαση της κυβέρνησης να εντάξει επιπλέον περιοχές, όπως Πιερία και Φλώρινα στην κατηγορία των σεισμόπληκτων και πλημμυροπαθών, χωρίς αύξηση προϋπολογισμού, θα εξαντλούσε τους πόρους εις βάρος της περιφέρειάς μας και συνολικά των νησιών. Η προειδοποίηση αποδείχθηκε προφητική. Παρά τη σαφή τεκμηρίωση και τις προτάσεις για αναλογική κατανομή ανά περιφέρεια ή αύξηση του προϋπολογισμού, το υπουργείο αγνόησε τις εισηγήσεις των τεχνικών φορέων, ενώ η αλλαγή στην πολιτική ηγεσία επιδείνωσε την ασυνέχεια και τις παλινωδίες.
Το συνολικό αποτέλεσμα είναι ένα πρόγραμμα που ξεκίνησε με υποσχέσεις και κατέληξε να υποβαθμίζει ολόκληρες περιοχές, να εγκλωβίζει τους πολίτες σε αδιαφανείς διαδικασίες και να αφήνει την αγορά σε αναβρασμό. Η Λέσβος και τα υπόλοιπα νησιά βρίσκονται ξανά στη δυσμενή θέση να βλέπουν πολύτιμους πόρους να χάνονται όχι λόγω έλλειψης ενδιαφέροντος, αλλά λόγω προχειρότητας, καθυστερήσεων και πολιτικών επιλογών που αγνοούν τις πραγματικές ανάγκες. Το «Εξοικονομώ 2025» για τα νησιά μας είναι ένα χαμένο εργαλείο ανάπτυξης, με τους πολίτες να πληρώνουν το τίμημα μιας διοίκησης που δεν κατάφερε να διαχειριστεί ούτε τον χρόνο, ούτε τους πόρους, ούτε την ευθύνη απέναντι στις τοπικές κοινωνίες που εξαρτώνται από τέτοια προγράμματα.
Την ήδη τεταμένη εικόνα ήρθε να ενισχύσει και η ανακοίνωση της Νομαρχιακής Επιτροπής του ΣΥΡΙΖΑ Λέσβου, η οποία προχώρησε σε σκληρή καταγγελία για τους κυβερνητικούς χειρισμούς. Στην ανακοίνωση γίνεται λόγος για «ωμή αδικία» εις βάρος των πολιτών της Λέσβου, για «αυθαίρετους περιορισμούς» και για «συστηματική υποβάθμιση των νησιών» μέσα από την εφαρμογή κριτηρίων που οδηγούν μαθηματικά στον αποκλεισμό τους.
Ειδική αναφορά γίνεται και στον αυθαίρετο κόφτη των 280 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο, χωρίς προηγούμενη ενημέρωση των αιτούντων, επηρεάζοντας άμεσα την τελική βαθμολόγηση και τον συνολικό προϋπολογισμό των παρεμβάσεων. Ο ΣΥΡΙΖΑ Λέσβου επισημαίνει πως η απόφαση αυτή, μαζί με τον τρόπο βαθμολόγησης, οδήγησε στη δραματική μείωση των εγκρίσεων στο νησί, ακυρώνοντας στην πράξη τον στόχο του προγράμματος και στερώντας από την τοπική κοινωνία μια πραγματική ευκαιρία ενεργειακής και οικονομικής ανάκαμψης.
Μέσα σε αυτό το σκηνικό απογοήτευσης και αναβρασμού, η ανάγκη για άμεση εξεύρεση πρόσθετων πόρων είναι πλέον αδιαπραγμάτευτη. Η κυβέρνηση οφείλει να προχωρήσει είτε σε αύξηση του συνολικού προϋπολογισμού, είτε στη δημιουργία ειδικού μηχανισμού που θα επιτρέψει την ένταξη των επιλαχουσών αιτήσεων, ιδιαίτερα σε περιοχές που έμειναν αδικαιολόγητα εκτός. Σε διαφορετική περίπτωση, η αγορά κινδυνεύει να μπει σε βαθιά ύφεση, καθώς εκατοντάδες μηχανικοί, τεχνίτες, προμηθευτές και επαγγελματίες είχαν υπολογίσει σε ένα πρόγραμμα που τελικά έγινε θύμα προχειρότητας και αστοχιών. Οι πολίτες, έχοντας ήδη επενδύσει χρόνο και χρήματα στην προετοιμασία των φακέλων τους, δεν πρέπει να εγκαταλειφθούν στη μέση της διαδρομής βλέποντας το «Εξοικονομώ» να μετατρέπεται σε χαμένη ευκαιρία.
