- Το τυρόγαλο και το αδιάθετο γάλα μετατρέπονται σε σοβαρή απειλή για την εξάπλωση της νόσου. Ανοιχτός λάκκος σε μέγεθος πισίνας, ανεξέλεγκτα απόβλητα και φόβοι νέας διασποράς
Αντιμέτωπη με μια πρωτοφανή κρίση βρίσκεται η Λέσβος. Από την μια ο αφθώδης πυρετός που εξαπλώνεται και η Περιφέρεια μόνη της με τους κτηνίατρους σε έναν καθημερινό αγώνα δρόμου για να προλάβει τη νόσο, να ελέγξουν τα κοπάδια και να ολοκληρώσουν τον επιδημιολογικό χάρτη του νησιού μας. Όμως πίσω από την επίσημη εικόνα της διαχείρισης, αποκαλύπτεται μια σκοτεινή και εξαιρετικά επικίνδυνη πραγματικότητα. Μια πραγματικότητα η οποία γεννά τεράστια ερωτήματα για τις επιλογές του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και την πλήρη απουσία ενός σοβαρού εθνικού σχεδίου αντιμετώπισης μέσα από τη σωστή διαχείριση.
Το Υπουργείο με περίσσια υποκρισία καλεί τους κτηνοτρόφους (και σωστά τους καλεί) να τηρούν τα μέτρα βιοασφάλειας, από την άλλη πλευρά όμως εκείνο διά των δικών του μηχανισμών δεν κάνει το παραμικρό ώστε να περιορίζει τις κερκόπορτες ή για να το πούμε αλλιώς… τις πισίνες μετάδοσης του αφθώδη στην Λέσβο.
Αποκάλυψη
Τα Νέα της Λέσβου φέρνουν σήμερα στο φως φωτογραφίες και στοιχεία που προκαλούν σοκ, καθώς στο κέντρο του νησιού μας, στην περιοχή του Καμένου Δάσους, λειτουργεί μια τεράστια χωμάτινη δεξαμενή, ένας ανοιχτός λάκκος διαστάσεων πισίνας, μέσα στον οποίο καταλήγουν καθημερινά ποσότητες γάλακτος που δεν απορροφώνται από τα τυροκομεία, αλλά και ποσότητες τυρόγαλου.
Πρόκειται για μια εγκατάσταση που λειτουργεί μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας, γνωστή μόνο σε όσους εμπλέκονται άμεσα στη μεταφορά των φορτίων. Οδηγοί βυτιοφόρων φτάνουν καθημερινά στο σημείο και αδειάζουν το περιεχόμενό τους μέσα στον λάκκο, σε έναν χώρο ανοιχτό, εκτεθειμένο στο περιβάλλον, χωρίς ουσιαστικές εγγυήσεις ασφάλειας.
Και εδώ ακριβώς ξεκινά το μεγάλο ερώτημα για το πώς είναι δυνατόν, εν μέσω μιας τόσο σοβαρής ζωονόσου, να επιλέγεται ως λύση η συγκέντρωση χιλιάδων λίτρων γάλακτος και τυρογάλακτος σε έναν ανοιχτό χώρο στην καρδιά της Λέσβου;
Ο κίνδυνος εκτός από περιβαλλοντικός αφορά και την ίδια την εξέλιξη της επιδημίας.
Το τυρόγαλο θεωρείται ένα από τα πλέον δύσκολα παραπροϊόντα στη διαχείρισή του. Υπό κανονικές συνθήκες χρησιμοποιείται ως ζωοτροφή, κυρίως σε χοιροστάσια, καθώς η διάθεσή του αυτή θεωρείται περιβαλλοντικά αποδεκτή πρακτική. Φέτος όμως τίποτα δεν είναι κανονικό.
Η πιθανότητα επιμόλυνσης από τον αφθώδη πυρετό καθιστά απαγορευτική τη συνήθη χρήση του. Το ίδιο ισχύει και για ποσότητες γάλακτος που μπορεί να προέρχονται από ύποπτες ή επιτηρούμενες περιοχές.
Οι ειδικοί γνωρίζουν ότι ο ιός μπορεί να επιβιώσει σε οργανικά υλικά και παραπροϊόντα της γαλακτοκομίας. Γι’ αυτό και η ασφαλής διαχείριση απαιτεί αυστηρά πρωτόκολλα, συνεχείς ελέγχους και πλήρη κρατικό συντονισμό.
Αντί όμως να υπάρξει ένας ολοκληρωμένος σχεδιασμός, η Λέσβος βρέθηκε να αντιμετωπίζει μόνη της μια κρίση που ξεπερνά κατά πολύ τις δυνατότητες της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Η παραγωγή τυροκομικών προϊόντων συνεχίζεται όχι γιατί τα τυριά είναι ασφαλή από την παστερίωση για την παρασκευή τους, αλλά γιατί η τρίμηνη ωρίμανση θεωρείται ότι απενεργοποιεί τον ιό και προστατεύει τον καταναλωτή. Ωστόσο το μεγάλο πρόβλημα παραμένει το τυρόγαλο.
Η μοναδική διαδικασία που θεωρείται πραγματικά ασφαλής είναι ο δεύτερος βρασμός, ώστε να παραχθεί ανθότυρο και το τελικό υπόλειμμα να είναι ουσιαστικά αδρανοποιημένο. Όμως ποιος μπορεί να διασφαλίσει ότι αυτή η διαδικασία εφαρμόζεται απαρέγκλιτα παντού και καθημερινά;
Θα απαιτούνταν συνεχής παρουσία αρμόδιων στελεχών σε κάθε τυροκομείο του νησιού μας, κάτι πρακτικά αδύνατο.
Έτσι, αντί να υπάρξει περιορισμός της παραγωγής και πλήρης αποζημίωση των κτηνοτρόφων ώστε να μειωθούν οι επικίνδυνες ποσότητες, επελέγη η λύση της συγκέντρωσης των αποβλήτων σε μία συγκεκριμένη περιοχή.
Πιθανή εστία διασποράς
Μια περιοχή που πλέον μετατρέπεται σε πιθανή εστία διασποράς διότι εδώ δεν μιλάμε για μια κλειστή και ελεγχόμενη εγκατάσταση. Μιλάμε για έναν ανοιχτό λάκκο με υποτυπώδη περίφραξη στον οποίο έχουν πρόσβαση ζώα και πουλιά. Αλεπούδες, κουνάβια, αδέσποτα και άγρια ζώα μπορούν να προσεγγίσουν τη «δεξαμενή» και στη συνέχεια να κινηθούν σε άλλες περιοχές της Λέσβου. Το ίδιο και τα πτηνά.
Αν υπάρξει επιμόλυνση, οι συνέπειες μπορεί να είναι ανεξέλεγκτες.
Με την περίπτωση των θανατωμένων προβάτων, τα ζώα θάβονται σε ένα συγκεκριμένο σημείο, σε συγκεκριμένο βάθος, και από την ίδια κιόλας στιγμή ξεκινά η αποσύνθεσή τους στο έδαφος. Με την περίπτωση του τυρόγαλου και του γάλακτος, έχουμε συνεχή απόρριψη υγρών στο ίδιο σημείο που γεννά τεράστια ερωτήματα και για τον υδροφόρο ορίζοντα. Το γάλα και το τυρόγαλο απορροφώνται από το έδαφος, ενώ κανείς δεν γνωρίζει ποιοι έλεγχοι γίνονται, αν υπάρχουν μελέτες περιβαλλοντικών επιπτώσεων ή ποια είναι η πραγματική κατάσταση κάτω από την επιφάνεια του εδάφους.
Το Υπουργείο γνώριζε
Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι εικόνα εγκατάλειψης και η μεγαλύτερη ευθύνη βαραίνει το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης. Διότι το Υπουργείο γνώριζε. Γνώριζε ότι η διαχείριση του τυρογάλακτος θα εξελισσόταν σε τεράστιο πρόβλημα. Γνώριζε ότι κάποιος θα έπρεπε να διαχειριστεί τις ποσότητες γάλακτος που δεν θα απορροφούνταν από την αγορά. Γνώριζε επίσης ότι η Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου δεν μπορούσε μόνη της να σηκώσει ένα τόσο σύνθετο και επικίνδυνο φορτίο.
Κι όμως, δεν υπήρξε ΑΚΟΜΑ κεντρικός σχεδιασμός. Δεν δημιουργήθηκαν ασφαλείς δομές διαχείρισης. Δεν εφαρμόστηκε ένα σχέδιο δραστικής μείωσης της παραγωγής από τη στιγμή που το γάλα αποζημιώνεται προς τους κτηνοτρόφους, ώστε να αποφευχθεί η συσσώρευση επικίνδυνων παραπροϊόντων.
Αντίθετα, το κράτος φτάνει σήμερα στο σημείο να αποζημιώνει τόσο το γάλα που παραλαμβάνεται από τις τυροκομικές επιχειρήσεις όσο και εκείνο που τελικά καταλήγει πεταμένο μέσα στον λάκκο. Με απλά λόγια,αποζημιώνεται η καταστροφή, αλλά όχι η πρόληψη.
Δεν είναι τυχαίο ότι ο μέχρι πρότινος Εκτελεστικός Γραμματέας της Περιφέρειας, Άρης Ελευθερίου, συνέδεσε την παραίτησή του με τη διαχείριση τέτοιων κρίσιμων ζητημάτων, όπως οι ταφές άρρωστων ζώων και η συνολική αντιμετώπιση της κρίσης, ενώ ο ίδιος μιλώντας χθες στα Νέα της Λέσβου ανέφερε ότι και το ζήτημα της διαχείρισης του γάλακτος και του τυρόγαλου απασχόλησε και βάρυνε την απόφασή του να αποχωρήσει.
Η Λέσβος βρίσκεται μπροστά σε μια εξαιρετικά επικίνδυνη κατάσταση. Οι κτηνοτρόφοι αγωνιούν, οι υπηρεσίες πιέζονται στα όριά τους και ολόκληρο το νησί ζει με τον φόβο της επέκτασης της νόσου.
Και μέσα σε όλα αυτά, στην καρδιά της Λέσβου, μια «λίμνη» από γάλα και τυρόγαλο μεγαλώνει καθημερινά. Μια λίμνη που εκτός από περιβαλλοντικό πρόβλημα είναι το σύμβολο της απουσίας Κράτους σε μια από τις πιο κρίσιμες στιγμές όχι μόνο για τη Λέσβο, αλλά και για την Ελλάδα και την Ευρώπη. Γιατί μπορεί ο αφθώδης πυρετός να είναι θεωρητικά στις πρώτες προτεραιότητες της χώρας μας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στην πράξη όμως η Λέσβος, αφού της παρείχαν τα στοιχειώδη, δηλαδή τις αποζημιώσεις και τα πήγαινε έλα των Υπουργών, έχει εγκαταλειφθεί στα κρίσιμα ζητήματα να παλεύει μόνη της.
