- Η απώλεια της δυνατότητας χρηματοδότησης δεν αφορά μόνο στην ίδια την Επιχείρηση, αλλά έχει άμεσο αντίκτυπο στην καθημερινότητα των πολιτών
- Σχεδιασμένα έργα εκσυγχρονισμού του δικτύου ύδρευσης, επεκτάσεις αποχετευτικών υποδομών και βελτιώσεις περιβαλλοντικής διαχείρισης, μένουν “στα χαρτιά”, στερώντας από τη Λέσβο σημαντικές παρεμβάσεις που θα μπορούσαν να αναβαθμίσουν την ποιότητα ζωής
Η Δημοτική Επιχείρηση Ύδρευσης και Αποχέτευσης Λέσβου (ΔΕΥΑΛ) βρίσκεται αντιμέτωπη με μια σοβαρή κρίση αξιοπιστίας και λειτουργικότητας, καθώς, σύμφωνα με ασφαλείς πληροφορίες, από το 2023 έχει απολέσει την απαραίτητη πιστοποίηση που εξασφαλίζει τη δυνατότητά της να εντάσσει έργα σε προγράμματα του ΕΣΠΑ κι άλλες ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις. Το γεγονός αυτό σημαίνει ότι, για σχεδόν δύο χρόνια, η επιχείρηση έχει αποκλειστεί από κάθε νέα χρηματοδοτική ευκαιρία, με ανυπολόγιστες συνέπειες για έργα ύδρευσης και αποχέτευσης στο νησί.
Παρά την κρίσιμη σημασία της πιστοποίησης, δεν έχει γίνει καμία ενέργεια για την ανάκτησή της. Στέλεχος της Επιχείρησης, τόνισε ότι έχει παρατηρηθεί μια αδιάφορη στάση από τη διοίκηση και δεν προτείνει την ένταξη νέων έργων, γιατί αδυνατεί να παρακολουθήσει και να εποπτεύσει όσα θα μπορούσαν να χρηματοδοτηθούν.
Μάλιστα, μέχρι και πριν από δύο χρόνια η ΔΕΥΑΛ ανταποκρινόταν κανονικά στις απαιτήσεις κι αυτό οφειλόταν στις προσπάθειες, αλλά και στις δυνατότητες του πρώην διευθυντή Παρασκευά Φυντανή, ο οποίος διεκπεραίωνε όλες τις απαιτούμενες ενέργειες για τη ενεργή συμμετοχή της ΔΕΥΑΛ σε χρηματοδοτικά προγράμματα. Όμως το τελευταίο διάστημα, όπως αναφέρθηκε, έχει πατηθεί «φρένο» σε κάθε τι που έχει σχέση με την τήρηση των νέων κανόνων. Ουσιαστικά, οι υπεύθυνοι φέρονται να μην επιθυμούν να αναλάβουν τις ευθύνες, που συνεπάγεται η παραγωγή έργου προς όφελος των πολιτών.
Τι σημαίνει η απώλεια πιστοποίησης
Μια ΔΕΥΑ δεν χάνει την «άδεια λειτουργίας» με την αυστηρή έννοια του όρου, αλλά η Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (Ρ.Α.Α.Ε.Υ.) μπορεί να κρίνει ότι δεν πληρούνται οι αναγκαίες προϋποθέσεις για τη διαχειριστική επάρκεια και την ομαλή λειτουργία της. Αυτό πρακτικά μεταφράζεται σε αδυναμία υποβολής προτάσεων για ένταξη σε χρηματοδοτούμενα έργα, αλλά και σε πιθανές κυρώσεις, όπως πρόστιμα ή διορθωτικές ενέργειες.
Συγκεκριμένα, η Ρ.Α.Α.Ε.Υ. ελέγχει τη διαχειριστική επάρκεια για το εάν μια ΔΕΥΑ πληροί ή δεν πληροί τα οργανωτικά και λειτουργικά κριτήρια και αν δεν τα πληροί, τότε χαρακτηρίζεται ανεπαρκής. Επίσης, την τήρηση δεικτών διαχείρισης, αφού οι δείκτες που αφορούν στην οικονομική και τεχνική αποτελεσματικότητα αποτελούν προϋπόθεση για τη συνέχιση της χρηματοδότησης. Ακόμη, τη συμμόρφωση με τους κανόνες, από την τιμολόγηση μέχρι την εφαρμογή της περιβαλλοντικής νομοθεσίας. Τέλος, σε περίπτωση παραβάσεων, η Αρχή μπορεί να επιβάλλει κυρώσεις, να περιορίσει τη δυνατότητα ένταξης έργων ή να μπλοκάρει κάθε νέα χρηματοδότηση, όπως συμβαίνει αυτή τη στιγμή με τη ΔΕΥΑ Λέσβου.
Επιπτώσεις για τη Λέσβο
Η απώλεια της δυνατότητας χρηματοδότησης δεν αφορά μόνο στην ίδια την επιχείρηση, αλλά έχει άμεσο αντίκτυπο στην καθημερινότητα των πολιτών. Σχεδιασμένα έργα εκσυγχρονισμού του δικτύου ύδρευσης, επεκτάσεις αποχετευτικών υποδομών και βελτιώσεις περιβαλλοντικής διαχείρισης, μένουν «στα χαρτιά», στερώντας από τη Λέσβο σημαντικές παρεμβάσεις που θα μπορούσαν να αναβαθμίσουν την ποιότητα ζωής των πολιτών.
Ένα «στοπ» που χρειάζεται πολιτική βούληση
Η υπόθεση της ΔΕΥΑ Λέσβου αναδεικνύει τον κίνδυνο που ελλοχεύει όταν οι δημοτικές επιχειρήσεις επιλέγουν τη στασιμότητα αντί της υπευθυνότητας. Το ζητούμενο πλέον είναι αν θα υπάρξει πολιτική βούληση ώστε να αποκατασταθεί η διαχειριστική επάρκεια και να ξανακερδηθεί η δυνατότητα συμμετοχής σε προγράμματα. Χωρίς αυτήν, η ΔΕΥΑΛ θα συνεχίσει να λειτουργεί με περιορισμένους πόρους, στερώντας από τη Λέσβο τη δυνατότητα να βελτιώσει τις υποδομές ύδρευσης και αποχέτευσης που αποτελούν βασική προϋπόθεση ανάπτυξης και ποιότητας ζωής.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα της αδράνειας της ΔΕΥΑΛ αποτελεί το γεγονός της ένταξης στις 4 Απριλίου του 2025 13 Δημοτικών Επιχειρήσεων Ύδρευσης και Αποχέτευσης – Δ.Ε.Υ.Α ως επιχειρησιακά βιώσιμων επιχειρήσεων παροχής υπηρεσιών ύδρευσης, καθώς ο Κλάδος Υδάτων της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ) πιστοποίησε την Διαχειριστική τους Επάρκεια.
Προηγήθηκε αξιολόγηση περισσότερων από 100 Παρόχων Υπηρεσιών Ύδρευσης, ενώ σημειώνεται πως οι έως τώρα πιστοποιημένοι Πάροχοι εξυπηρετούν άνω του 60% του πληθυσμού της χώρας.
Η διαδικασία πιστοποίησης διασφαλίζει τη συμμόρφωση των Παρόχων σε αυστηρά κριτήρια, που αφορούν στην οργάνωση, στη λειτουργία και στην αποτελεσματικότητά τους, ως προς τις παρεχόμενες υπηρεσίες ύδρευσης, καθώς και την χρηματοοικονομική βιωσιμότητά τους.
Στόχος του Κλάδου Υδάτων της ΡΑΑΕΥ είναι, εντός του έτους 2025 και κατόπιν προσκόμισης όλων των απαιτούμενων στοιχείων, να ολοκληρωθεί η αξιολόγηση και πιστοποίηση του συνόλου των Παρόχων της χώρας. Η ΡΑΑΕΥ στέκεται αρωγός στην προσπάθεια της Πολιτείας για ανάπτυξη και εκσυγχρονισμό του τομέα της παροχής υπηρεσιών ύδατος στη χώρα, με απώτερο στόχο τη βελτίωση της ποιότητας ζωής.
Κατάσταση έκτακτης ανάγκης χωρίς… πιστοποίηση
Η χρονική συγκυρία καθιστά το ζήτημα ακόμη πιο κρίσιμο, καθώς η Λέσβος από τον Απρίλιο του 2025 έχει ήδη κηρυχθεί σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης λόγω των έντονων προβλημάτων λειψυδρίας που αντιμετωπίζει, αλλά και των απαραίτητων υποδομών. Η μη δυνατότητα ένταξης σε ευρωπαϊκά προγράμματα σημαίνει ότι η ΔΕΥΑΛ δεν μπορεί να αντλήσει πόρους για:
- Αναβάθμιση δικτύων ύδρευσης: Σημαντικά τμήματα του δικτύου είναι πεπαλαιωμένα, με αποτέλεσμα συνεχείς διαρροές και απώλειες νερού, την ώρα που το νησί βιώνει περιόδους ξηρασίας και λειψυδρίας.
- Επεκτάσεις αποχετευτικών υποδομών: Σε πολλές περιοχές οι εγκαταστάσεις είναι ανεπαρκείς, με κίνδυνο για τη δημόσια υγεία και το περιβάλλον.
- Περιβαλλοντικά έργα συμμόρφωσης: Η Ρ.Α.Α.Ε.Υ. επιβάλλει κανόνες για τη διαχείριση υδάτων και αποβλήτων. Η έλλειψη πιστοποίησης καθιστά αδύνατη τη συμμόρφωση και αυξάνει τον κίνδυνο επιβολής προστίμων.
- Ανθεκτικότητα σε φυσικές καταστροφές: Η Λέσβος χρειάζεται σύγχρονες υποδομές για να ανταποκριθεί σε ενδεχόμενες πλημμύρες, κατολισθήσεις και περιβαλλοντικές κρίσεις.
Η μη ένταξη σε χρηματοδοτικά προγράμματα αφήνει όλα τα παραπάνω έργα «στα χαρτιά», με αποτέλεσμα οι πολίτες να υφίστανται τις συνέπειες μιας υποβαθμισμένης καθημερινότητας.
Το πλαίσιο ελέγχου της Ρ.Α.Α.Ε.Υ.
Η Ρ.Α.Α.Ε.Υ. δεν αφαιρεί απλώς ένα χαρτί πιστοποίησης, αλλά αξιολογεί αν οι ΔΕΥΑ έχουν τις δομές και την τεχνογνωσία να διαχειριστούν αποτελεσματικά τα έργα. Αν κρίνει ότι δεν υπάρχει διαχειριστική επάρκεια, τότε αποκλείει τη συμμετοχή τους σε ευρωπαϊκά προγράμματα και μπορεί να επιβάλει κυρώσεις. Η απώλεια αυτής της επάρκειας για τη Λέσβο σημαίνει πως η τοπική κοινωνία χάνει ένα βασικό εργαλείο ανάπτυξης. Σε μια περίοδο όπου οι κοινοτικοί πόροι είναι το κύριο μέσο για να γίνουν έργα υποδομών, η ΔΕΥΑΛ παραμένει εκτός παιχνιδιού.
Πολίτες χωρίς στήριξη
Η καθημερινότητα των πολιτών είναι εκείνη που πλήττεται περισσότερο. Η έλλειψη σύγχρονων υποδομών ύδρευσης συνεπάγεται συχνές βλάβες και κακή ποιότητα νερού σε ορισμένες περιοχές. Η απουσία ολοκληρωμένων αποχετευτικών δικτύων ελλοχεύει κινδύνους για την κατάσταση της υγείας των πολιτών και το περιβάλλον. Παράλληλα, η αδυναμία υλοποίησης νέων έργων επιβαρύνει τις τοπικές κοινωνίες με πρόσθετα κόστη και καθυστερήσεις. Όταν μια δημοτική επιχείρηση δεν μπορεί να αξιοποιήσει χρηματοδοτικά εργαλεία, μεταφέρει το βάρος στους πολίτες είτε με αυξημένα τέλη, είτε με χαμηλότερης ποιότητας υπηρεσίες.
Η συνέχιση αυτής της κατάστασης κινδυνεύει να δημιουργήσει ένα φαύλο κύκλο. Χωρίς πιστοποίηση δεν υπάρχουν έργα, χωρίς έργα δεν υπάρχει βελτίωση υπηρεσιών και χωρίς βελτίωση οι πολίτες συνεχίζουν να ζουν με τις ίδιες χρόνιες ελλείψεις.
