- Η ενέργεια που παράγεται από κοινοτικά έργα πρέπει να κατευθύνεται για την κάλυψη των ενεργειακών αναγκών των πιο αδύναμων πολιτών
- Με κοινή δράση θα γίνει ο εντοπισμός ευάλωτων νοικοκυριών, η καταγραφή αναγκών ανά οικισμό και κοινότητα και η στοχευμένη στήριξη
Η δυνατότητα των δήμων της Λέσβου και της περιφέρειας Βορείου Αιγαίου, να προσφέρουν δωρεάν ή πολύ χαμηλού κόστους ηλεκτρική ενέργεια σε ευάλωτα νοικοκυριά, αξιοποιώντας έργα αυτοπαραγωγής από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, μέσω των Ενεργειακών Κοινοτήτων, βρίσκεται στο επίκεντρο του νέου «Σχεδίου Δράσης για την Καταπολέμηση της Ενεργειακής Ένδειας» που τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση. Το Σχέδιο προβλέπει ότι η ενέργεια που παράγεται από κοινοτικά έργα πρέπει να κατευθύνεται κατά προτεραιότητα για την κάλυψη των ενεργειακών αναγκών των πιο αδύναμων πολιτών, ενώ ενθαρρύνει τους ΟΤΑ να αξιοποιούν δημοτικά ακίνητα, στέγες και υποδομές για την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών συστημάτων.
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση αποκτά πρωταγωνιστικό ρόλο στο νέο πλαίσιο, καθώς είναι ο φορέας που μπορεί να εντοπίσει με ακρίβεια ποια νοικοκυριά βιώνουν ενεργειακή φτώχεια και να διασφαλίσει ότι τα διαθέσιμα εργαλεία φτάνουν πραγματικά στους πολίτες που τα έχουν ανάγκη. Η δημοτική συμμετοχή στις Ενεργειακές Κοινότητες, ως μέλη, ως πάροχοι χώρων και ως φορείς τεχνογνωσίας, αποτελεί βασικό πυλώνα του Σχεδίου, με στόχο την άμεση και χειροπιαστή ενίσχυση των ευάλωτων οικογενειών. Στόχος του νέου σχεδίου δράσης κατά της ενεργειακής ένδειας αποτελεί η μείωση της ενεργειακής φτώχειας κατά 50% έως το 2025 και 75% έως το 2030. Για την αποτελεσματικότερη υλοποίηση του σχεδίου καταπολέμησης της ενεργειακής ένδειας τέθηκε από τη Δευτέρα 17 Νοεμβρίου και θα διαρκέσει έως τις 27 του ίδιου μήνα σε δημόσια διαβούλευση, το επικαιροποιημένο Σχέδιο, ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο πολιτικών που εναρμονίζεται με τις ευρωπαϊκές οδηγίες για την ενέργεια και προβλέπει νέες δομές στήριξης, εκτεταμένες παρεμβάσεις σε κατοικίες και στοχευμένες κοινωνικές παροχές.
Παρά τη μερική αποκλιμάκωση των δεικτών μετά το 2016, περισσότερα από 546.000 νοικοκυριά στην Ελλάδα ζουν σήμερα σε ενεργειακή ένδεια, ενώ 133.000 βρίσκονται σε «ακραίες συνθήκες», με τις δαπάνες διαβίωσης να υπερβαίνουν κατά 150% τα πραγματικά εισοδήματα.
Το νέο Σχέδιο υιοθετεί τον Δείκτη Ι–ΙΙ2025, ο οποίος συνυπολογίζει εισόδημα, εύλογες ενεργειακές ανάγκες, ηλικία κτιρίου και χαρακτηριστικά κατοικίας, με στόχο τον πιο ακριβή εντοπισμό των δικαιούχων και τη δίκαιη κατανομή των πόρων.
Η περιφέρεια Βορείου Αιγαίου
Ο αντιπεριφερειάρχης Βορείου Αιγαίου, Παντελής Μπουρνιάς με δήλωσή του στα Νέα της Λέσβου, υποστήριξε ότι «πρόκειται για μια ιδιαίτερα σημαντική εθνική πρωτοβουλία, που η περιφέρεια Βορείου Αιγαίου στηρίζει ενεργά και συμμετέχει θεσμικά στη διαμόρφωσή της καθώς έχει χαρακτηριστεί και από τις πιο ευάλωτες μετά από την περιφέρεια της Ήπειρού. Η ενεργειακή ένδεια είναι μία από τις πιο έντονες κοινωνικές προκλήσεις της εποχής μας. Στην Ελλάδα, η κατάσταση παραμένει σοβαρή πολύ περισσότερο στο Βόρειο Αιγαίο».
Αναφορικά με τα νησιά του Βορείου Αιγαίου ο κ. Μπουρνιάς διευκρίνισε ότι «στα νησιά μας και ειδικά στη Λέσβο, το πρόβλημα έχει ακόμη μεγαλύτερη ένταση λόγω των παλαιών κατοικιών με χαμηλή ενεργειακή απόδοση, των κλιματικών ιδιαιτεροτήτων και της υψηλής παρουσίας ευάλωτων κοινωνικών ομάδων».
Επιπλέον, χαρακτήρισε το νέο Σχέδιο Δράσης «αναγκαίο, στοχευμένο και απόλυτα προσαρμοσμένο στις πραγματικές ανάγκες των πολιτών των νησιών του Βορείου Αιγαίου. Η Περιφέρειά μας συμμετέχει ενεργά τόσο στη δημόσια διαβούλευση όσο και στην εφαρμογή του Σχεδίου, με τη δημιουργία και λειτουργία Περιφερειακής Υπηρεσίας Μίας Στάσης».
Ακόμη δήλωσε ότι η περιφέρεια θα στηρίξει «την οργάνωση και στελέχωση της δομής, ώστε κάθε νησιώτης να βρίσκει άμεσα πληροφορίες, να υποβάλλει αιτήσεις ψηφιακά και να λαμβάνει υποστήριξη χωρίς ταλαιπωρία».
Σ’ ό,τι αφορά στη συνεργασία με τους δήμους Μυτιλήνης και Δυτικής Λέσβου, υποστήριξε ότι «με κοινή δράση θα γίνει ο εντοπισμός ευάλωτων νοικοκυριών, η καταγραφή αναγκών ανά οικισμό και κοινότητα και η στοχευμένη στήριξη όπου πραγματικά χρειάζεται».
Οι Δήμοι στον πυρήνα της εφαρμογής
Η Αυτοδιοίκηση καλείται να αναπτύξει ένα δίκτυο υποστήριξης που περιλαμβάνει την Ίδρυση “Υπηρεσιών Μιας Στάσης” (One-Stop-Shop). Όπως προκύπτει στους δήμους και τις Περιφέρειες θα λειτουργούν νέες δομές εξυπηρέτησης, στις οποίες οι πολίτες θα ενημερώνονται για λογαριασμούς και δικαιώματα καταναλωτών, θα λαμβάνουν οδηγίες εξοικονόμησης ενέργειας, θα πραγματοποιούν προκαταρκτικό ενεργειακό έλεγχο κατοικίας, θα υποβάλλουν αιτήσεις για προγράμματα ενίσχυσης και ενεργειακής αναβάθμισης, θα προμηθεύονται χαμηλού κόστους εξοπλισμό μέσω συλλογικής αγοράς, θα ζητούν διαμεσολάβηση σε περιπτώσεις διαφωνιών με παρόχους και, τέλος, θα εντάσσονται σε προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης κατοικιών.
Σύμφωνα με τα όσα αναφέρονται από το υπουργείο, στο πλαίσιο της διαβούλευσης έως το 2030 120.000 σπίτια θα ανακαινιστούν με θερμομόνωση και αντικατάσταση συστημάτων θέρμανσης/ψύξης, ενώ 150.000 νοικοκυριά θα υποστηριχθούν στη μετάβαση σε αποδοτικότερες λύσεις θέρμανσης. Οι επιδοτήσεις για τις πιο ευάλωτες περιπτώσεις θα φτάνουν έως και το 100%.
Παράλληλα θα υπάρξουν νέες χρηματοδοτικές δυνατότητες κατά τις οποίες οι δήμοι θα μπορούν να συμβάλουν μέσω δημοτικών τελών (on-tax financing), με μικτά σχήματα συνεργασίας με παρόχους και ιδιώτες και στοχευμένη υποστήριξη σε περιοχές με υψηλή ένδεια.
Αναλυτική εξειδίκευση των μέτρων πολιτικής
Το Σχέδιο ενσωματώνει πέντε βασικές κατηγορίες δράσεων στις οποίες η Αυτοδιοίκηση έχει θεσμικά ενεργό ρόλο και αφορά στην ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών ευάλωτων νοικοκυριών. Οι δήμοι θα αναλάβουν την προώθηση αιτήσεων και την παροχή στοιχείων τεκμηρίωσης για κτίρια παλαιάς κατασκευής, ιδιαίτερα σε περιοχές με υψηλή ενεργειακή ένδεια. Η συμμετοχή τους θεωρείται κρίσιμη για να υποστηριχθούν πολίτες που δεν διαθέτουν τεχνική ή γραφειοκρατική δυνατότητα.
- Μ4 Ενεργειακές Κοινότητες Δήμων και Περιφερειών
Προβλέπεται συμμετοχή είτε σε υφιστάμενα, είτε σε νέα σχήματα τύπου «Απόλλων», με τους ΟΤΑ να λειτουργούν ως μέλη, πάροχοι χώρων και φορείς τεχνογνωσίας. Η ενέργεια που παράγεται θα προσανατολίζεται κατά προτεραιότητα στην κάλυψη αναγκών ευάλωτων νοικοκυριών.
- Μ5 Καινοτόμα χρηματοδοτικά εργαλεία
Οι δήμοι μπορούν να αξιοποιήσουν το πλαίσιο «on-tax financing» μέσω δημοτικών τελών και να δημιουργήσουν μικτά χρηματοδοτικά σχήματα σε συνεργασία με παρόχους και ιδιώτες, διευρύνοντας τις πηγές οικονομικής υποστήριξης.
- Μ6 Εκτεταμένα προγράμματα ενημέρωσης και εκπαίδευσης
Προβλέπεται συνεργασία με επιμελητήρια, ενώσεις καταναλωτών και εκπαιδευτικούς φορείς για δράσεις εξοικονόμησης ενέργειας και ορθολογικής χρήσης.
- Μ7 Ίδρυση Υπηρεσιών Μιας Στάσης
Πρόκειται για έναν από τους βασικότερους θεσμούς του Σχεδίου, που θα λειτουργήσει ως ενιαίο σημείο επαφής για πολίτες, με στόχο την εξάλειψη γραφειοκρατικών εμποδίων.
Δημόσια διαβούλευση έως 27 Νοεμβρίου
Το Σχέδιο παραμένει ανοιχτό για προτάσεις πολιτών και φορέων έως τις 27 Νοεμβρίου, με στόχο τη βελτίωση του τελικού κειμένου και την αποτελεσματική εφαρμογή του σε όλη τη χώρα. Το στοίχημα της επόμενης ημέρας είναι η δημιουργία ενός δικτύου τοπικών δομών που θα μετατρέψει τη θεωρία σε πράξη και θα εξασφαλίσει ότι κανένα νοικοκυριό δεν θα μένει χωρίς πρόσβαση σε βασικές ενεργειακές υπηρεσίες. Η επιτυχία των μέτρων θα κριθεί από την ικανότητα των ΟΤΑ να εξασφαλίσουν πραγματική ανακούφιση προς εκείνους που σήμερα δυσκολεύονται περισσότερο, αποδεικνύοντας ότι η ενέργεια δεν είναι προνόμιο, αλλά κοινωνικό δικαίωμα.
