- Υπερτιμημένες οι προσδοκίες περί διάσωσης της κτηνοτροφίας της Λέσβου από τους εμβολιασμούς
- Στην Κύπρο το πρόγραμμα των εμβολιασμών παράλληλα με τις μαζικές θανατώσεις ζώων είναι χωρίς αποτέλεσμα, με συνέπεια να συνεχίζονται οι σφαγές
Σε μια περίοδο κατά την οποία στη Λέσβο καλλιεργείται ολοένα και πιο έντονα η προσδοκία ότι ο μαζικός εμβολιασμός μπορεί να αποτελέσει το βασικό εργαλείο άμυνας απέναντι στον αφθώδη πυρετό, το παράδειγμα της Κύπρου έρχεται να λειτουργήσει ως καμπανάκι και μάλιστα ηχηρό.
Σήμερα το αποκαλυπτικό ρεπορτάζ των Νέων της Λέσβου, μέσα από διασταυρωμένες πληροφορίες από κτηνιατρικές αρχές της Κυπριακής Δημοκρατίας, δημοσιογράφους με γνώση του κτηνοτροφικού ρεπορτάζ, αλλά και εκπροσώπους του πρωτογενούς τομέα, καταγράφει μια πραγματικότητα που απέχει σημαντικά από την εικόνα «ελεγχόμενης αισιοδοξίας» που μεταφέρεται σε τοπικό επίπεδο.
Τα Νέα της Λέσβου, έχοντας δεχθεί μηνύματα από δεκάδες αναγνώστες που ζητούν να αναδείξουμε πώς αντιμετωπίζει η Κύπρος τον αφθώδη, πήραν την πρωτοβουλία και μέσα από μια τηλεφωνική έρευνα που έκαναν στη Μεγαλόνησο την τελευταία εβδομάδα, έρχονται σήμερα να καταδείξουν ότι η Κύπρος βρίσκεται στην ίδια και σε χειρότερη κατάσταση από τη Λέσβο, καθώς έχει συγκριτικά πλεονεκτήματα για τον περιορισμό της νόσου σε σχέση με την περιοχή μας, αν και το πρόγραμμα εμβολιασμών φαίνεται ότι δεν βοήθησε καθόλου το νησί. Η πρωτοβουλία αυτή της εφημερίδας μας, που τροφοδοτείται καθαρά από τους αναγνώστες της, έρχεται να αναδείξει με σαφήνεια το τοπίο που επικρατεί στην Κύπρο και αυτό με στόχο να μην χάνει η περιοχή μας άδικα χρόνο και για να μην καλλιεργούνται προσδοκίες στους κτηνοτρόφους ότι με τον μαζικό εμβολιασμό θα σωθούν τα ζώα τους και θα σταματήσουν οι σφαγές.
Ρεπορτάζ…
Στην Κύπρο, το πρόγραμμα εμβολιασμού για τον αφθώδη πυρετό εφαρμόστηκε σε μεγάλη κλίμακα, καλύπτοντας αιγοπρόβατα, βοοειδή και χοίρους. Ωστόσο, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, το αποτέλεσμα δεν ήταν αυτό που αναμενόταν. Η νόσος δεν εκριζώθηκε, ούτε περιορίστηκε σε βαθμό που να αλλάξει ουσιαστικά την επιδημιολογική εικόνα.
Αντίθετα, καθ’ όλη τη διάρκεια εφαρμογής του εμβολιαστικού προγράμματος, οι κτηνιατρικές αρχές προχωρούσαν ταυτόχρονα σε θανατώσεις μολυσμένων ζώων, όπως προβλέπεται από τα ευρωπαϊκά πρωτόκολλα. Δηλαδή, στην πράξη, το «δίπολο» εμβολιασμός-σφαγή λειτούργησε παράλληλα, χωρίς ο πρώτος να αντικαθιστά τον δεύτερο.
Με την πάροδο του χρόνου και καθώς η επιδημία δεν παρουσίασε την αναμενόμενη ύφεση, οι μαζικές σφαγές εντάθηκαν. Σήμερα, το πρόγραμμα εμβολιασμού χαρακτηρίζεται από κύκλους κτηνιατρικών και διοικητικών αρχών ως ανεπαρκές εργαλείο για την εκρίζωση της νόσου, με αποτέλεσμα η πολιτική διαχείρισης να επιστρέφει ολοένα και περισσότερο στη θανάτωση των ζώων ως βασική μέθοδο περιορισμού.
Στη Μεγαλόνησο έχουν θανατωθεί περισσότερα από 30.000 ζώα, σε μια διαδικασία που έχει προκαλέσει έντονες κοινωνικές αντιδράσεις. Οι κτηνοτρόφοι καταγγέλλουν ότι βρίσκονται αντιμέτωποι με οικονομική και παραγωγική καταστροφή, ενώ θεωρούν ότι οι ευρωπαϊκές οδηγίες εφαρμόζονται με τρόπο που δεν λαμβάνει υπόψη τις πραγματικές συνέπειες στο εισόδημά τους.
Η οργή αυτή εκφράζεται πλέον και με προγραμματισμένες κινητοποιήσεις, αποκλεισμούς λιμανιών και αεροδρομίων που βρίσκονται στο τραπέζι των αποφάσεων των οργανώσεων του κλάδου. Το κλίμα χαρακτηρίζεται εκρηκτικό, με τους παραγωγούς να μιλούν για «αδιέξοδη πολιτική διαχείρισης».
Ένα από τα κρίσιμα στοιχεία που προκύπτουν από το κυπριακό παράδειγμα είναι ότι η κτηνοτροφία στη Μεγαλόνησο βρίσκεται κατά κύριο λόγο σε σταβλισμένη μορφή, κάτι που θεωρητικά θα έπρεπε να διευκολύνει τον έλεγχο της μετάδοσης. Παρ’ όλα αυτά, ακόμη και σε αυτές τις συνθήκες, η νόσος δεν περιορίστηκε αποτελεσματικά μέσω του εμβολιασμού.
Αυτό το δεδομένο δημιουργεί εύλογα ερωτήματα για περιοχές όπως η Λέσβος, όπου η εκτατική κτηνοτροφία και η ελεύθερη βόσκηση αυξάνουν εκθετικά τις πιθανότητες διασποράς του ιού. Αν σε πιο «ελεγχόμενα» περιβάλλοντα ο εμβολιασμός δεν έδωσε λύση, τότε η αποτελεσματικότητά του σε πιο σύνθετες συνθήκες τίθεται υπό ακόμη μεγαλύτερη αμφισβήτηση.
Την ίδια στιγμή οι κτηνιατρικές αρχές της Κύπρου επισημαίνουν ότι ένα από τα βασικά προβλήματα στην εφαρμογή των μέτρων είναι η μη καθολική τήρηση των κανόνων βιοασφάλειας από τους κτηνοτρόφους. Η ατελής εφαρμογή των πρωτοκόλλων δημιουργεί «ρωγμές» στην άμυνα κατά της νόσου, επιτρέποντας τη συνεχιζόμενη κυκλοφορία του ιού.
Η Κυπριακή κυβέρνηση, από την πλευρά της, επιμένει στην αυστηρή εφαρμογή των ευρωπαϊκών οδηγιών, σύμφωνα με τις οποίες η εκρίζωση του αφθώδους πυρετού στηρίζεται πρωτίστως σε μέτρα ελέγχου, περιορισμού και θανάτωσης των μολυσμένων ζώων, ενώ ο εμβολιασμός δεν αποτελεί από μόνος του επαρκή μέθοδο εξάλειψης της νόσου.
Σημαντική διάσταση του προβλήματος αποτελεί και η οικονομική διαχείριση των συνεπειών. Οι αποζημιώσεις προς τους κτηνοτρόφους καταβάλλονται με καθυστέρηση που μπορεί να φτάσει τους τρεις μήνες, ενώ σε περιπτώσεις εστίας προβλέπεται και καταστροφή ζωοτροφών, γεγονός που αυξάνει ακόμη περισσότερο τη ζημιά των εκμεταλλεύσεων.
Το προφίλ
Η κτηνοτροφική οικονομία της Κύπρου παρουσιάζει ιδιαιτερότητες σε σχέση με την Ελλάδα – Λέσβο. Με ετήσια παραγωγή περίπου 86.000 τόνων αιγοπρόβειου γάλακτος, η οποία στηρίζει τη βιομηχανία του χαλουμιού, η Μεγαλόνησος έχει καταφέρει να διατηρήσει την εξαγωγική της δραστηριότητα σε αυτό το συγκεκριμένο προϊόν. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι το χαλούμι υφίσταται διπλή θερμική επεξεργασία, στοιχείο που το καθιστά μικροβιολογικά ασφαλές για διεθνείς αγορές, όπως η Αυστραλία, η Βρετανία και οι Ηνωμένες Πολιτείες. Η Κύπρος, σύμφωνα με τα στοιχεία του 2024, έχει 435.000 αιγοπρόβατα και δεν εξάγει αρνιά, καθώς τα αρνιά που παράγονται είτε εμπλουτίζουν την κτηνοτροφία για τη γαλακτοπαραγωγή ή καλύπτουν τις εγχώριες ανάγκες, καθώς μιλάμε για περίπου 1 εκατομμύριο πληθυσμό! Στην αιχμή της εξαγωγικής δραστηριότητας της Κύπρου βρίσκεται η χοιροτροφία, όπου φαίνονται τα στοιχεία του κρέατος και από τον πίνακα που δημοσιεύουμε. Και εδώ θα πρέπει να σημειωθεί ότι παρά τους ισχυρισμούς από διάφορους κύκλους στη Λέσβο ότι οι εξαγωγές κρέατος από την Κύπρο γίνονται κανονικά, κάτι τέτοιο δεν ισχύει! Στην πραγματικότητα, στην Κύπρο τώρα με τον αφθώδη πυρετό έχουν απαγορευθεί οι εξαγωγές κρέατος.
Ιδιαίτερη γεωπολιτική και υγειονομική δυσκολία δημιουργεί η ύπαρξη του Τουρκοκυπριακού βόρειου τμήματος, όπου ο έλεγχος της επιδημιολογικής κατάστασης είναι πιο σύνθετος, γεγονός που επιβαρύνει συνολικά την προσπάθεια εκρίζωσης της νόσου.
Συμπεράσματα
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το βασικό συμπέρασμα που προκύπτει από την κυπριακή εμπειρία είναι ότι ο εμβολιασμός, από μόνος του, δεν αποτελεί πανάκεια. Δεν αντικατέστησε τις σφαγές, δεν απέτρεψε την εξέλιξη της νόσου και τελικά δεν οδήγησε στην εκρίζωσή της.
Αντιθέτως, οι κτηνιατρικές πολιτικές στην Κυπρο παραμένουν προσανατολισμένες στον συνδυασμό μέτρων αυστηρού ελέγχου και θανάτωσης των μολυσμένων ζώων, όπως προβλέπεται από το ευρωπαϊκό πλαίσιο.
Για τη Λέσβο, η σύγκριση αυτή εγείρει ευθέως το ζήτημα κατά πόσο οι προσδοκίες που καλλιεργούνται και μάλιστα ακόμα και από επιστημονικούς κύκλους στον τόπο μας γύρω από τον εμβολιασμό ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, που έχει ήδη καταγραφεί σε ένα ευρωπαϊκό νησί με παρόμοιες προκλήσεις.
Και ίσως το πιο κρίσιμο συμπέρασμα από το κυπριακό παράδειγμα είναι ότι, απέναντι σε μια νόσο με υψηλή μεταδοτικότητα και σύνθετη επιδημιολογία, οι εύκολες απαντήσεις σπάνια επιβεβαιώνονται στην πράξη.
