- Ο ΧΥΤΑ λειτουργεί πέρα από τα χρονικά όρια για τα οποία είχε σχεδιαστεί, καθώς το προβλεπόμενο χρονοδιάγραμμα έληξε από το 2024
- Η δημιουργία Κέντρου Διαλογής Ανακυκλώσιμων Υλικών κι ο ορισμός νέου σημείου για τον ΧΥΤΑ στη Λέσβο οφείλουν να αποτελέσουν πρώτη προτεραιότητα, τόσο για τον ΦΟΔΣΑ όσο και για τους δήμους της Λέσβου
Δύο βασικά ζητήματα ορίζουν σήμερα το αδιέξοδο της ανακύκλωσης στη Λέσβο και δεν επιδέχονται καμία ωραιοποίηση. Πρώτον, η ανακύκλωση στο νησί παραμένει σε εξαιρετικά χαμηλά ποσοστά, με αποτέλεσμα η συντριπτική πλειονότητα των ανακυκλώσιμων υλικών να καταλήγει τελικά στον ΧΥΤΑ. Δεύτερον, ο ίδιος ο ΧΥΤΑ λειτουργεί πέρα από τα χρονικά όρια για τα οποία είχε σχεδιαστεί, καθώς το προβλεπόμενο χρονοδιάγραμμα έληξε ήδη από το 2024, χωρίς μέχρι σήμερα να έχει εξασφαλιστεί νέος χώρος ταφής απορριμμάτων.
Ο ΧΥΤΑ Λέσβου τέθηκε σε λειτουργία το 2009, με σαφή πρόβλεψη δεκαπενταετούς διάρκειας ζωής. Αυτό σημαίνει ότι από το 2024 και μετά το σύστημα θα έπρεπε να έχει αντικατασταθεί ή έστω να έχει δρομολογηθεί συγκεκριμένη λύση για τη συνέχεια. Βρισκόμαστε πλέον στο 2026 και οι αρμόδιοι όφειλαν ήδη να έχουν εξασφαλίσει νέο χώρο διάθεσης απορριμμάτων, με όλες τις αναγκαίες αδειοδοτήσεις και υποδομές. Κάτι τέτοιο όχι μόνο δεν έχει συμβεί, αλλά, σύμφωνα με έγκυρες πληροφορίες, δεν αναμένεται να συμβεί ούτε στο άμεσο μέλλον.
Τα δύο αυτά δεδομένα – χαμηλή ανακύκλωση και κορεσμένος ΧΥΤΑ – συνθέτουν μια εξαιρετικά ανησυχητική εικόνα για το νησί, ιδιαίτερα αν ληφθεί υπόψη ότι μετά τη φωτιά του Ιουλίου 2025 στις εγκαταστάσεις της «Ανακύκλωσης Αιγαίου» κανείς μέχρι σήμερα δεν έχει προσδιορίσει με σαφήνεια τι θα γίνει και πότε η εταιρεία θα μπορέσει να επανέλθει σε πλήρη λειτουργία. Η αβεβαιότητα αυτή επιβαρύνει ακόμη περισσότερο ένα ήδη προβληματικό σύστημα.
Από τότε που η ανακύκλωση μπήκε στη ζωή των πολιτών της Λέσβου, το υψηλότερο ποσοστό που καταγράφηκε δεν ξεπέρασε το 11%. Σήμερα, με τα δεδομένα που υπάρχουν, κανείς δεν μπορεί να μιλήσει με βεβαιότητα ούτε καν για το ποσοστό των υλικών που πράγματι ανακυκλώνονται. Η έλλειψη επίσημων, επικαιροποιημένων στοιχείων ενισχύει ένα θολό τοπίο, στο οποίο κυριαρχεί η αδράνεια και η απουσία λογοδοσίας.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, υπάρχουν συγκεκριμένες παράμετροι που θα έπρεπε εδώ και χρόνια να έχουν τεθεί στο επίκεντρο. Πρώτη και κυριότερη, η δημιουργία και λειτουργία Κέντρου Διαλογής Ανακυκλώσιμων Υλικών (ΚΔΑΥ). Σύμφωνα με ακριβείς πληροφορίες, ο Δήμος Μυτιλήνης εξετάζει τη δημιουργία ΚΔΑΥ, ωστόσο το σχέδιο παραμένει μέχρι στιγμής σε επίπεδο σκέψης. Η αιτία είναι ξεκάθαρη κι αφορά στο ότι η κατασκευή του δεν είναι επιλέξιμη για χρηματοδότηση, καθώς το ποσό που απαιτείται αγγίζει τα 4.000.000 ευρώ, γεγονός που σημαίνει ότι θα πρέπει να καλυφθεί εξ ολοκλήρου από ίδιους πόρους. Σε μια περίοδο οικονομικών πιέσεων για τους δήμους, αυτό συνιστά σοβαρό εμπόδιο.
Επιπλέον, αγκάθι αποτελεί και η στελέχωση ενός τέτοιου Κέντρου με κατάλληλο, εξειδικευμένο προσωπικό. Ακόμη και αν ξεπεραστεί το ζήτημα της χρηματοδότησης, όλα δείχνουν ότι η υλοποίηση ενός ΚΔΑΥ, εφόσον τελικά προχωρήσει, θα απαιτήσει χρόνο. Μέχρι τότε, η κατάσταση στη Λέσβο στον τομέα της ανακύκλωσης κινδυνεύει να επιδεινωθεί περαιτέρω.
Να υπενθυμίσουμε ότι ο Δήμος Μυτιλήνης είχε στο παρελθόν συμφωνία με την ΕΡΤΑ, σημερινή ΕΕΑΑ (Εταιρεία Ανακύκλωσης Τυποποιημένων Συσκευασιών). Την περίοδο 2013-2014 η συνεργασία αυτή δεν περιορίστηκε σε μια απλή σύμβαση διαχείρισης συσκευασιών, αλλά εντάχθηκε σε έναν ευρύτερο σχεδιασμό για σύγχρονη και οργανωμένη διαχείριση απορριμμάτων. Η έμφαση τότε δόθηκε στη δημιουργία υποδομών, όπως Πράσινα Σημεία – χαρακτηριστικό παράδειγμα εκείνο της Γέρας – και στη συζήτηση για ΚΔΑΥ, με στόχο τη μείωση των αποβλήτων που καταλήγουν στους χώρους υγειονομικής ταφής.
Στο πλαίσιο της αρχικής συμφωνίας, παραχωρήθηκε στον Δήμο Μυτιλήνης ένα απορριμματοφόρο όχημα ανακύκλωσης και περίπου 50 μπλε κάδοι. Από τότε μέχρι σήμερα, ωστόσο, ουδείς μπορεί να απαντήσει με σαφήνεια τι ακριβώς έχει παραχωρηθεί από την «Ανακύκλωση Αιγαίου» στους δύο δήμους της Λέσβου, όσον αφορά τις προγραμματικές υποχρεώσεις για οχήματα ανακύκλωσης ή επιπλέον κάδους.
Από την άλλη πλευρά, πρέπει να αναγνωριστεί ότι η δημιουργία Πράσινων Γωνιών αποτελεί ένα θετικό βήμα. Ο Δήμος Μυτιλήνης κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση και οι πολίτες, σε μεγάλο βαθμό, έχουν ενστερνιστεί τον τρόπο απόρριψης στους ειδικούς κάδους ανακύκλωσης. Όμως, χωρίς συνολικό σχέδιο και άμεσα μέτρα, οι προσπάθειες αυτές δεν επαρκούν για να αναστρέψουν την κατάσταση.
Σε αυτό το σημείο, η δημιουργία του ΦΟΔΣΑ Βορείου Αιγαίου συνιστά μια πρώτης τάξης ευκαιρία. Ζητήματα που χρονίζουν και αφορούν άμεσα την ανακύκλωση στη Λέσβο μπορούν και πρέπει να βρουν διέξοδο, με συγκεκριμένες αποφάσεις και σαφές χρονοδιάγραμμα. Άλλωστε, ο νέος πρόεδρος του ΦΟΔΣΑ και δήμαρχος Χίου, Ιωάννης Μαλαφής, έχει δηλώσει δημόσια ότι είναι υπέρμαχος της προστασίας του περιβάλλοντος στα νησιά του Βορείου Αιγαίου. Οι δηλώσεις, ωστόσο, θα πρέπει να μεταφραστούν σε πράξεις.
Η δημιουργία ΚΔΑΥ και ο ορισμός νέου σημείου για τον ΧΥΤΑ στη Λέσβο οφείλουν να αποτελέσουν πρώτη προτεραιότητα, τόσο για τον ΦΟΔΣΑ όσο και για τους δήμους του νησιού. Ένα ΚΔΑΥ λειτουργεί με συνδυασμό μηχανικής και χειρωνακτικής διαλογής, διαχωρίζοντας ανακυκλώσιμα υλικά που προέρχονται από διαλογή στην πηγή. Τα υλικά αυτά δεματοποιούνται και οδηγούνται στη βιομηχανία ανακύκλωσης με μεγαλύτερη καθαρότητα, καλύπτοντας τις απαιτούμενες προδιαγραφές.
Οι εγκαταστάσεις ΚΔΑΥ δέχονται αποκλειστικά ανακυκλώσιμα απορρίμματα, όπως εκείνα του μπλε κάδου. Τα τελικά προϊόντα – χαρτί, χαρτόνι, γυαλί, αλουμίνιο, πλαστικά διαφόρων τύπων, σιδηρούχα υλικά – διοχετεύονται στην αγορά ως δευτερογενείς πρώτες ύλες. Το υπόλειμμα που απομένει είναι σαφώς μικρότερο και πιο διαχειρίσιμο, γεγονός που μειώνει δραστικά την πίεση προς τον ΧΥΤΑ.
Η αναγκαιότητα ύπαρξης ΚΔΑΥ δεν είναι θεωρητική. Προκύπτει από την ίδια την ανομοιογένεια των απορριμμάτων και από την ανάγκη να περιοριστούν τα υλικά που θάβονται. Χωρίς τέτοιες υποδομές, η ανακύκλωση στη Λέσβο θα παραμένει αποσπασματική και αναποτελεσματική.
Η σιωπή που επικρατεί γύρω από όλα τα παραπάνω δεν μπορεί να συνεχιστεί. Η ανακύκλωση δεν είναι πολυτέλεια, αλλά αναγκαιότητα για την προστασία του περιβάλλοντος και τη βιώσιμη διαχείριση των απορριμμάτων. Στη Λέσβο, όμως, η αδράνεια και η καθυστέρηση έχουν πλέον μετατραπεί σε δομικό πρόβλημα. Και όσο αυτό δεν αντιμετωπίζεται, οι συνέπειες θα γίνονται όλο και πιο ορατές.
