Γράφει η Θάλεια Βουγδή
Τον έντονο προβληματισμό της για επιμέρους περιεχόμενο νέων σχολικών βιβλίων που εντάσσονται στο πλαίσιο εφαρμογής του θεσμού του «Πολλαπλού Βιβλίου», με ορίζοντα το σχολικό έτος 2027-2028 εκφράζει η Ένωση Συλλόγων Γονέων και Κηδεμόνων του Δήμου Μυτιλήνης με δημόσια παρέμβασή της. Όπως αναφέρει στη τοποθέτησή της, ο εκσυγχρονισμός της εκπαίδευσης δεν μπορεί να γίνεται ερήμην των γονέων οι οποίοι είναι και οι πλέον υπεύθυνοι για την διαπαιδαγώγηση των παιδιών τους.
Αναλυτικά στο κείμενο της παρέμβασής τους μεταξύ άλλων αναφέρουν τα εξής: «Η ανανέωση του εκπαιδευτικού υλικού και ο εκσυγχρονισμός της εκπαίδευσης είναι αναγκαίοι. Δεν μπορούν, όμως, να προχωρούν χωρίς επαρκή επιστημονική και παιδαγωγική τεκμηρίωση, διαφάνεια και ουσιαστικό διάλογο με τους εκπαιδευτικούς και τους γονείς. Ιδιαίτερα στον ευαίσθητο χώρο της εκπαίδευσης, κάθε εισαγωγή σημαντικών κοινωνικών εννοιών οφείλει να στηρίζεται σε έναν ολοκληρωμένο, επιστημονικά τεκμηριωμένο και παιδαγωγικά κατάλληλο σχεδιασμό, προσαρμοσμένο στις ανάγκες και την ηλικιακή ωριμότητα των μαθητών… Ιδιαίτερη προσοχή απαιτεί το βιβλίο της Β΄ Δημοτικού, καθώς απευθύνεται σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη ηλικιακή ομάδα μαθητών, για την οποία κάθε εκπαιδευτικό περιεχόμενο οφείλει να είναι απολύτως τεκμηριωμένο, παιδαγωγικά κατάλληλο και προσαρμοσμένο στην ηλικιακή τους ωριμότητα. Ο σεβασμός κάθε ανθρώπου, η αποδοχή της διαφορετικότητας και η ανθρώπινη αξιοπρέπεια είναι αδιαπραγμάτευτες αρχές. Εξίσου αυτονόητο, όμως, είναι ότι η Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση δεν προσφέρεται για πειραματισμούς, ούτε για την προώθηση οποιασδήποτε ιδεολογικής ή πολιτικής ατζέντας… Η οικογένεια αποτελεί τον πρώτο χώρο αγωγής και διαμόρφωσης της προσωπικότητας του παιδιού. Δεν μπορεί να παρακάμπτεται, ούτε οι γονείς να ενημερώνονται εκ των υστέρων για επιλογές που αφορούν άμεσα τη διαπαιδαγώγηση των παιδιών τους».
Τα ερωτήματα
Στη συνέχεια της τοποθέτησής της η Ένωση Συλλόγων Γονέων και Κηδεμόνων του Δήμου Μυτιλήνης διατυπώνει μια σειρά από ερωτήματα, όπως:
- Με ποια παιδαγωγικά και επιστημονικά κριτήρια θα επιλέγεται το βιβλίο από κάθε εκπαιδευτικό;
- Ποια κατάρτιση και υποστήριξη θα προηγείται, ώστε η επιλογή να αποτελεί τεκμηριωμένη παιδαγωγική απόφαση;
- Πώς θα διασφαλίζεται ότι η επιλογή δεν θα εξαρτάται από προσωπικές ιδεολογικές ή πολιτικές προτιμήσεις;
Η παιδαγωγική ελευθερία πρέπει να προστατεύεται, αλλά η επιλογή του βασικού εκπαιδευτικού υλικού οφείλει να υπηρετεί πρωτίστως τις μαθησιακές ανάγκες των παιδιών.
- Πώς θα εξασφαλίζεται η συνέχεια της διδασκαλίας όταν αλλάζει ο/η εκπαιδευτικός, όταν ένας μαθητής μετακινείται σε σχολείο που έχει επιλέξει διαφορετικό εγχειρίδιο ή όταν το επιλεγμένο βιβλίο αποδεικνύεται στην πράξη ακατάλληλο για τις ανάγκες μιας τάξης;
- Και τέλος, ποιο είναι το όραμα του Υπουργείου για τη σχέση έντυπου και ψηφιακού βιβλίου;
Κλείνοντας το κείμενό της η Ένωση καλεί το Υπουργείο Παιδείας να παρουσιάσει με πλήρη διαφάνεια το νέο εκπαιδευτικό υλικό, να εξηγήσει τα κριτήρια αξιολόγησης και επιλογής του και να προχωρήσει σε ουσιαστική διαβούλευση με την εκπαιδευτική κοινότητα και τους θεσμικούς εκπροσώπους των γονέων πριν από την οριστική εφαρμογή του νέου συστήματος.
Ο Αιμιλιανός Ευαγγελινός
Επικοινωνήσαμε με τον Περιφερειακό Επόπτη Ποιότητας Εκπαίδευσης Βορείου Αιγαίου, Αιμιλιανό Ευαγγελινό και του ζητήσαμε να τοποθετηθεί σχετικά με τις αντιδράσεις για το πολλαπλό βιβλίο. Ο ίδιος τόνισε: «Με αφορμή τη δημόσια συζήτηση που έχει αναπτυχθεί σχετικά με το Πολλαπλό Βιβλίο και την πρόσφατη ανακοίνωση της Ένωσης Συλλόγων Γονέων και Κηδεμόνων Δήμου Μυτιλήνης, θεωρώ χρήσιμο να επισημανθούν ορισμένα στοιχεία που μπορούν να συμβάλουν σε έναν ψύχραιμο και ουσιαστικό διάλογο. Το Πολλαπλό Βιβλίο αποτελεί μία σημαντική αλλαγή για το ελληνικό σχολείο. Η ανανέωση των σχολικών εγχειριδίων, η σύνδεσή τους με τα νέα Προγράμματα Σπουδών και η δυνατότητα αξιοποίησης περισσότερων εκπαιδευτικών πόρων μπορούν να δημιουργήσουν νέες δυνατότητες για τον εκπαιδευτικό και, κυρίως, για τον μαθητή. Η διαδικασία που έχει ακολουθηθεί είναι πολυετής και περιλαμβάνει διαδοχικά στάδια συγγραφής, υποβολής, αξιολόγησης, διορθώσεων και έγκρισης. Ήδη 230 βιβλία έχουν εγκριθεί για ένταξη στο Μητρώο και στην Ψηφιακή Βιβλιοθήκη Διδακτικών Βιβλίων, με την εφαρμογή του νέου συστήματος να προγραμματίζεται για το σχολικό έτος 2027-2028. Κάθε μεγάλη εκπαιδευτική μεταρρύθμιση, όμως, είναι εύλογο να δημιουργεί ερωτήματα και προβληματισμούς. Ιδιαίτερα όταν η συζήτηση αφορά το περιεχόμενο των σχολικών βιβλίων και μικρές ηλικίες μαθητών, οι προβληματισμοί των γονέων και της εκπαιδευτικής κοινότητας πρέπει να ακούγονται και να εξετάζονται με προσοχή».
Και συνεχίζει: «Η Ένωση Γονέων θέτει, άλλωστε, συγκεκριμένα ερωτήματα σχετικά με τα παιδαγωγικά και επιστημονικά κριτήρια, την προετοιμασία των εκπαιδευτικών και τη συνέχεια της διδασκαλίας. Χρειάζεται, ωστόσο, να έχουμε υπόψη μας ότι κανένα σχολικό βιβλίο δεν αποτελεί ένα απολύτως στατικό και αμετάβλητο κείμενο. Ακόμη και τα σχολικά βιβλία που εισήχθησαν πριν από περίπου είκοσι χρόνια, στο πλαίσιο της προηγούμενης μεγάλης ανανέωσης του εκπαιδευτικού υλικού, εξακολουθούν να υφίστανται διορθώσεις και προσαρμογές. Η επισήμανση ενός λάθους ή μιας αστοχίας, επομένως, δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην ότι ένα βιβλίο πρέπει να απορριφθεί στο σύνολό του. Σημαίνει ότι πρέπει να υπάρχει ένας αξιόπιστος και διαρκής μηχανισμός εντοπισμού, αξιολόγησης και διόρθωσης των προβλημάτων. Αυτή ακριβώς η λογική της συνεχούς βελτίωσης έχει ιδιαίτερη σημασία και για τα νέα βιβλία. Το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής έχει ήδη εντάξει στη διαδικασία αξιολόγησης των νέων διδακτικών πακέτων στάδια διορθώσεων και επανελέγχου ποιότητας, με στόχο τη διασφάλιση της ποιότητας και της πληρότητάς τους.
Παράλληλα, με πρόταση της Υπουργού Παιδείας έχει ήδη δημιουργηθεί και είναι έτοιμη από τον Ιούλιο ειδική πλατφόρμα για την καταγραφή παρατηρήσεων και λαθών στα σχολικά βιβλία. Μέσω αυτής δίνεται η δυνατότητα συστηματικής καταγραφής επισημάνσεων, ώστε αυτές να αξιολογούνται από τους αρμόδιους φορείς και, όπου απαιτείται, να οδηγούν στις αναγκαίες διορθώσεις. Πρόκειται για μια διαδικασία που ενισχύει τη διαφάνεια και, κυρίως, μετατρέπει την επισήμανση ενός προβλήματος σε οργανωμένη διαδικασία βελτίωσης του εκπαιδευτικού υλικού. Το συγκεκριμένο ζήτημα, άλλωστε, δεν έχει μείνει εκτός του δημόσιου και θεσμικού διαλόγου. Τόσο η Υπουργός Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού όσο και ο Πρωθυπουργός έχουν αναφερθεί δημόσια στο Πολλαπλό Βιβλίο και στα ζητήματα που έχουν ανακύψει. Η Υπουργός έχει χαρακτηρίσει το Πολλαπλό Βιβλίο μεταρρύθμιση «μεγάλης κλίμακας», με αυξημένες επιστημονικές, παιδαγωγικές και οργανωτικές απαιτήσεις. Παράλληλα, οι δημόσιες τοποθετήσεις που έχουν γίνει επιβεβαιώνουν ότι υπάρχει η δυνατότητα, στο πλαίσιο των αρμόδιων θεσμικών διαδικασιών, να εξετάζονται τεκμηριωμένες παρατηρήσεις και να πραγματοποιούνται, όπου αυτό κρίνεται αναγκαίο, οι απαιτούμενες διορθώσεις».
Και καταλήγει: «Χρειάζεται, επομένως, να διαχωρίσουμε δύο πράγματα: Τη μεγάλη εκπαιδευτική μεταρρύθμιση του Πολλαπλού Βιβλίου από πιθανές επιμέρους αστοχίες συγκεκριμένων βιβλίων. Μια αστοχία δεν ακυρώνει τη φιλοσοφία μιας μεταρρύθμισης. Αντίστοιχα, η υποστήριξη μιας μεταρρύθμισης δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να επισημαίνονται, να αξιολογούνται και να διορθώνονται οι αδυναμίες της. Αυτό είναι, κατά τη γνώμη μου, και το σημείο στο οποίο μπορεί να συναντηθεί ο προβληματισμός των γονέων με την προσπάθεια της Πολιτείας. Η κριτική, όταν είναι τεκμηριωμένη, δεν αποτελεί εμπόδιο σε μια εκπαιδευτική αλλαγή. Μπορεί να αποτελέσει μέρος της διαδικασίας βελτίωσής της. Από την άλλη πλευρά, η ύπαρξη επιμέρους λαθών ή διαφορετικών προσεγγίσεων δεν θα πρέπει να οδηγεί αυτομάτως στην απόρριψη μιας συνολικής μεταρρυθμιστικής προσπάθειας. Στην εκπαίδευση δεν περισσεύει κανείς. Εκπαιδευτικοί, γονείς, επιστημονική κοινότητα και Πολιτεία έχουμε κοινό σημείο αναφοράς: το παιδί και την ποιότητα της εκπαίδευσης που του προσφέρουμε. Η συμμετοχή των γονέων στον δημόσιο διάλογο είναι σημαντική, όπως σημαντική είναι και η εμπιστοσύνη στις θεσμικές και επιστημονικές διαδικασίες μέσα από τις οποίες αξιολογείται το εκπαιδευτικό υλικό.
Γι’ αυτό και ο διάλογος για το Πολλαπλό Βιβλίο πρέπει να συνεχιστεί χωρίς υπερβολές και αντιπαραθέσεις, με επιστημονική τεκμηρίωση, παιδαγωγικά κριτήρια και θεσμική υπευθυνότητα. Οι τεκμηριωμένες παρατηρήσεις πρέπει να αξιολογούνται, οι ενδεχόμενες αστοχίες να διορθώνονται και ταυτόχρονα να προχωρούν οι αλλαγές που μπορούν να συμβάλουν σε ένα σύγχρονο και ποιοτικό δημόσιο σχολείο. Γιατί τελικά το ζητούμενο δεν είναι να έχουμε ένα σχολικό βιβλίο που δεν θα χρειαστεί ποτέ καμία διόρθωση. Το ζητούμενο είναι να διαθέτουμε τις διαδικασίες που εντοπίζουν έγκαιρα τα προβλήματα, τα αξιολογούν και τα διορθώνουν, κάνοντας το εκπαιδευτικό υλικό διαρκώς καλύτερο. Και, κυρίως, να έχουμε καλύτερη εκπαίδευση για όλα τα παιδιά».
Η δασκάλα Ειρήνη Βαρελτζή
Παράλληλα ζητήσαμε και την άποψη μιας έμπειρης εκπαιδευτικού προκειμένου να έχουμε και την θέση των δασκάλων για το θέμα με το Πολλαπλό βιβλίο. Η δασκάλα Ειρήνη Βαρελτζή, εκλεγμένο μέλος του Δ.Σ. Σ.Ε.Π.Ε Λέσβου στην τοποθέτησή της αναφέρει τα εξής: «Ως εκπαιδευτικός τάξης, με 16ετή προϋπηρεσία σε ολιγοθέσια και πολυθέσια σχολεία έχω βιώσει τις πολλαπλές δυσκολίες στη διδασκαλία των εγχειριδίων – και όπως πολλοί συνάδελφοί μου – έχω εντοπίσει τις ελλείψεις και τις αστοχίες στα βιβλία που χρησιμοποιούνταν ως σήμερα. Η αγωνία για τη διαχείριση τέτοιων δυσκολιών θεωρώ ότι αφορά και στους γονείς, μιας και η διδασκαλία πάντοτε αποδίδει μέσα από την καλή συνεργασία των δύο μερών. Εν προκειμένω, η συζήτηση που άνοιξε από πέρυσι γύρω από το «πολλαπλό βιβλίο», ενώ αρχικά δημιούργησε την αίσθηση της ανανέωσης και της προσπάθειας βελτίωσης των εγχειριδίων, φάνηκε γρήγορα να περιορίζεται σε επικοινωνιακά σχήματα περί δήθεν «ελευθερίας επιλογών». Ως εκπαιδευτικοί της τάξης, στεκόμαστε κριτικά σε ένα μέτρο που, αντί να αναβαθμίζει την ποιότητα της μάθησης, κινδυνεύει να μετατρέψει το δημόσιο σχολείο σε πεδίο άνισων ταχυτήτων. Ιδιαίτερα ενδεικτικός είναι ο τρόπος επιβολής του από το ΥΠΑΙΘΑ».
Και συμπληρώνει η ίδια: «Παιδαγωγικά, η εισαγωγή διαφορετικών εγχειριδίων ανά σχολική μονάδα εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους διάσπασης του ενιαίου χαρακτήρα της μόρφωσης. Όταν οι μαθητές σε διαφορετικά σχολεία διδάσκονται από διαφορετική ύλη, υπονομεύεται η ισοτιμία και η κοινή εκπαιδευτική βάση, ανοίγοντας την πόρτα σε πολλαπλές εκπαιδευτικές ανισότητες. Ένα δημόσιο και δίκαιο σχολείο οφείλει να εγγυάται ίσες ευκαιρίες για όλα τα παιδιά. Στο πλαίσιο αυτό, λοιπόν, η απαίτηση του ΥΠΑΙΘΑ να ολοκληρωθεί η επιλογή βιβλίων έως τις 18 Ιουνίου, μέσα σε μόλις 13 ημέρες και στον πυρετό των βαθμολογιών και της λήξης της χρονιάς, συνιστούσε μια διαδικασία-παρωδία. Είναι αδιανόητο να ζητείται από τους εκπαιδευτικούς να αξιολογήσουν χιλιάδες σελίδες διδακτικού υλικού για το 2027-2028, χωρίς να γνωρίζουν καν τις μελλοντικές συνθήκες ή τις ανάγκες των μαθητών. Η επιλογή εγχειριδίου δεν είναι μια διεκπεραιωτική γραφειοκρατική πράξη, αλλά βαθιά παιδαγωγική διαδικασία που απαιτεί χρόνο, κριτική ανάγνωση και συλλογική ζύμωση στους Συλλόγους Διδασκόντων. Τα ασφυκτικά τελεσίγραφα του Ιουνίου ακύρωσαν την ουσία του θεσμού και αντιμετώπισαν τους εκπαιδευτικούς ως απλούς εντολοδόχους. Θα έπρεπε να υπάρξει ουσιαστική διαβούλευση, μακριά από επικοινωνιακά παιχνίδια και fast-track εκβιασμούς. Γιατί αυτά ακριβώς τα χρονοδιαγράμματα-εξπρές αποδεικνύουν ότι δεν υπάρχει εμπιστοσύνη στην επιστημονική και παιδαγωγική μας κρίση και τέτοιες διαδικασίες και τακτικές ακυρώνουν το λειτούργημά μας, υπονομεύουν τη δημόσια εκπαίδευση και δεν πρόκειται να νομιμοποιηθούν με τη σιωπή μας», τόνισε η κ. Βαρελτζή κλείνοντας την τοποθέτησή της.
