Πέμπτη, 19 Μαΐου, 2022

Η Λέσβος κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης του 1821

Άρθρα & Δημοσιεύσεις

Του Στρατή Αναγνώστου 
Ιστορικού, Προέδρου της Εταιρείας Λεσβιακών Μελετών

Η γεωστρατηγική θέση της Λέσβου αποτέλεσε τον κυριότερο λόγο για τον οποίο οι Οθωμανοί έκαναν το παν για να αποτρέψουν τη μαζική συμμετοχή των χριστιανών του νησιού στην επανάσταση του 1821. Για την επίτευξη του παραπάνω στόχου ελήφθησαν τα εξής μέτρα:

α) Κατασκευάστηκε περιμετρικά της πόλης της Μυτιλήνης ένα χαμηλό περιτείχισμα, το οποίο περιέκλειε τόσο τη χριστιανική όσο και τη μουσουλμανική συνοικία της πόλης.  

β) Κατασκευάστηκε περιμετρικά του κάστρου της Μυτιλήνης τάφρος, επίχωμα και φράγμα πασσάλων. 

γ) Απεστάλησαν στα τέλη Απριλίου με αρχές Μαΐου 1821 2.000 στρατιώτες, υπό τη διοίκηση του Ρεσίτ πασά, ο οποίος ανέλαβε και την πολιτική διοίκηση του νησιού. Οι γενίτσαροι αυτοί εγκαταστάθηκαν στη χριστιανική συνοικία της πόλης της Μυτιλήνης και μάλιστα σε επιταγμένα από χριστιανούς σπίτια, με αποτέλεσμα κάθε χριστιανική οικία να βρεθεί εγκλωβισμένη ανάμεσα σε δύο επιταγμένα από τους γενίτσαρους σπίτια. 

δ) Μεταφέρθηκε στη Λέσβο από τη Μικρά Ασία πλήθος άτακτων ένοπλων μουσουλμανικών ομάδων, το οποίο θα ενίσχυε το έργο των κατά τόπους οθωμανικών φρουρών. Οι ομάδες αυτές προέβαιναν τακτικά σε ληστρικές επιδρομές, κυρίως στη λεσβιακή ύπαιθρο, όπου η δράση τους ήταν σχεδόν ανεξέλεγκτη.

ε) Συλλαμβάνονταν κατά καιρούς χριστιανοί δημογέροντες, οι οποίοι και κρατούνταν ως όμηροι στην Κωνσταντινούπολη, προκειμένου να αισθάνονται οι οθωμανικές αρχές διασφαλισμένες από το ενδεχόμενο ένοπλης εξέγερσης των χριστιανών της Λέσβου. 

στ) Το 1821 διενεργήθηκε αφοπλισμός των χριστιανών κατοίκων της Λέσβου.  

 

Προσωπογραφία του Παλαιολόγου Λεμονή

Λέσβιοι Φιλικοί και πρωταγωνιστές στην Επανάσταση του 1821

Λέσβιοι της διασποράς, έμποροι ή κληρικοί στην πλειοψηφία τους, συγκαταλέγονται μεταξύ των μελών της Φιλικής Εταιρείας αλλά και των πρωταγωνιστών της Ελληνικής Επανάστασης. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν τα ονόματα του μητροπολίτη Ουγγροβλαχίας Ιγνατίου, του  Βενιαμίν του Λεσβίου, του Παλαιολόγου Λεμονή, του Θεόδωρου Αλκαίου, του Γεωργίου του Λεσβίου, του Γεωργίου Λεμονή, του Γιαννάκη Λεμονή, του Ιωάννη Ψωμέλλη, του Θεόδωρου Αλκαίου, του Δημητρίου Ζάννου, του Δημητρίου Ιωαννόπουλου, του Γιαννίκου Κωνσταντίνου, του Παναγιώτη Μπερτουμέ, του Σίμου Μπερτουμή, του ιεροδιακόνου Νεόφυτου, του Παλαιολόγου Βάιου, του Μιχαήλ Τσοχατζόπουλου και του μητροπολίτη Μυτιλήνης Καλλίνικου.

 

Η δράση της Φιλικής Εταιρείας στη Λέσβο και η καταστολή του κινήματός της 

Ο λεσβιακής καταγωγής μεγαλέμπορος της Οδησσού και της Πόλης Παλαιολόγος Λεμονής, το γένος Μητρέλια, γνωστός και ως Παλολόγαρος (1781-1822), συνεργάτης και συναγωνιστής του Αλέξανδρου Υψηλάντη, θεωρείται ο πρωτεργάτης της προσπάθειας της Φιλικής Εταιρείας να διαδώσει και στη Λέσβο τους σκοπούς της.  Ο Παλαιολόγος Λεμονής έφτασε στη Μυτιλήνη στα τέλη Νοεμβρίου ή στις αρχές Δεκεμβρίου του 1820 με ιδιόκτητο πλοίο. Εκεί μετέδωσε το εθνεγερτικό μήνυμα της Εταιρείας στους αδελφούς του Γεώργιο και Γιαννακό ή Κοντογδή, στον «επ’ αδελφή» γαμπρό του Χατζηγρηγόριο Ιωάννου, στον μητροπολίτη Μυτιλήνης Καλλίνικο και σε δημογέροντες της πόλης.

Όμως, ύστερα από την σχεδόν πανθομολογούμενη προδοσία του κινήματος από τον δημογέροντα Χατζηγιωργάκη Μάνδρα συνελήφθησαν και εκτελέστηκαν δημόσια, ίσως τον Μάιο του 1821, ο Γιαννάκης Λεμονής, ο Χατζηγρηγόρης Ιωάννου. 

Το χαμηλό περιτείχισμα της πόλης της Μυτιλήνης, όπως αποτυπώνεται σε χάρτη του βρετανικού ναυαρχείου που συνέταξε το 1834 ο Βρετανός πλοίαρχος Richard Coopeland

Το «τζουλούσι» 

 Με την τουρκική λέξη «cülus», που σημαίνει την τελετή ενθρόνισης του νέου σουλτάνου, χαρακτηρίστηκε η στασιαστική εξέγερση του μουσουλμανικού στοιχείου της Μυτιλήνης κατά του χριστιανικού, γιατί με τον ανορθόδοξο αυτόν τρόπο επιχειρήθηκε η αποκατάσταση της μουσουλμανικής διοικητικής εξουσίας, η οποία ασκούνταν στην ουσία από τον δημογέροντα Χατζηγεωργάκη Μάνδρα. Σύμφωνα με τους επικεφαλής της στάσης ο Μάνδρας διέθετε, αν και χριστιανός, τέτοια ισχύ, ώστε να επηρεάζει ακόμα και αυτήν την ίδια την οθωμανική διοίκηση. Η εξέγερση αυτή έλαβε χώρα στην πόλη της Μυτιλήνης στις 27 Μαΐου 1821. Συγκεκριμένα ο μουσουλμανικός όχλος, διερχόμενος διά μέσου της αγοράς της πόλης λεηλάτησε τόσο τα εργαστήρια της αγοράς, όσο και τον ναό του Αγίου Συμεών και κατέληξε στην οικία Μάνδρα, που βρισκόταν στη συμβολή των οδών Αλκαίου και Αρίωνος, την οποία επίσης λεηλάτησε. Οι λεηλασίες που υπέστησαν οι χριστιανοί, συνοδεύτηκαν και από τις σφαγές 47 τουλάχιστον χριστιανών, από τους οποίους ξεχωρίζουν ο ιερέας του ναού του Αγίου Συμεών παπα Χατζή Ιερώνυμος και δύο γυναίκες της οικίας Μάνδρα, η Σοφία και η Γιαλούρα, ίσως υπηρέτριες. 

Το σπίτι του Χατζηγιωργάκη Μάνδρα, που βρισκόταν στη συμβολή των οδών Αλκαίου και Αρίωνος στη Μυτιλήνη, ήταν ο κύριος στόχος του μουσουλμανικού όχλου στα γεγονότα «του τζουλουσιού» (27-5-1821)

Η πυρπόληση του οθωμανικού δικρότου στην Ερεσό και τα αντίποινα των Οθωμανών 

Την ίδια μέρα που εκτυλίσσονταν στη Μυτιλήνη τα έκτροπα (27 Μαΐου 1821) υπό την επωνυμία «τζουλούσι», λάμβανε χώρα στην παραλία της Ερεσού ένα από τα ενδοξότερα ναυτικά κατορθώματα των Ελλήνων, κατά τη διάρκεια της επανάστασης του 1821: η πυρπόληση του οθωμανικού δικρότου «Κινούμενο Όρος» ή «Μανσουργιέ», στην Ερεσό. Το δίκροτο, που έφερε 74 κανόνια, καταδιωκόμενο από μοίρα του ελληνικού στόλου, κατέφυγε στις 24 Μαΐου στον όρμο της Ερεσού, στον οποίο και παρέμεινε επί τριήμερο. Τελικά, ύστερα από δύο αποτυχημένες προσπάθειες, στις 27 Μαΐου 1821, ο Δημήτριος Παπανικολής, με πηδαλιούχο τον Ιωάννη Θεοφιλόπουλο ή Καραβόγιαννο, κατόρθωσε να προσκολλήσει ένα πυρπολικό στο οθωμανικό δίκροτο και να το ανατινάξει. Ο στρατιωτικός διοικητής Μυτιλήνης Ρεσίτ πασάς, που είχε μεταβεί στην Ερεσό για να βοηθήσει το πλήρωμα του οθωμανικού δικρότου, προέβη στη συνέχεια σε αντίποινα στη Μονή Πιθαρίου, πιθανώς στον Μεσότοπο και στη συνέχεια στη Μυτιλήνη, με συνέπεια να δολοφονηθούν δεκάδες χριστιανοί.  

 

Η επαναστατική εξέγερση της Αγιάσου και του Πλωμαρίου. Η αντίδραση των Οθωμανών  

Στην Αγιάσο και στο παλιό Πλωμάρι (σημερινό Μεγαλοχώρι), που ήταν δύο γειτονικά κεφαλοχώρια που κατοικούνταν αποκλειστικά από χριστιανούς, εκδηλώθηκε, στα τέλη Απριλίου ή στις αρχές Μαΐου του 1822, επαναστατική εξέγερση. Σύμφωνα με προφορική μαρτυρία, ψυχή της εξέγερσης ήταν ο προύχοντας του Πλωμαρίου Γιαννάκης Λαγουμτζής ή Καρτσέλλας, ο οποίος έδωσε το σύνθημα της εξέγερσης, χωρίς τη σύμφωνη γνώμη του συνόλου των δημογερόντων. Η επαναστατική αυτή εξέγερση καταπνίγηκε μάλλον εύκολα από τις οθωμανικές στρατιωτικές δυνάμεις, που κινητοποιήθηκαν αμέσως. 

Υ.Γ. Το παρόν αποτελεί προδημοσίευση ομότιτλης πολυσέλιδης μελέτης που θα κυκλοφορήσει τον επόμενο μήνα στον ΚΖ΄ τόμο των «Λεσβιακών».

- Advertisement -

More articles

Τελευταία Άρθρα & Ειδήσεις