Πού βρίσκεται σήμερα το αρχείο του Κέντρου Αιγαιακών και Μουσικολογικών Ερευνών (ΚΑΛΜΕ) και ποιο μπορεί να είναι το μέλλον του; Το ερώτημα αφορά ένα αρχείο με πολιτιστική και ερευνητική αξία, αλλά και την επιθυμία του ιδρυτή του, Θεοφάνη Σουλακέλλη, να παραχωρηθεί στο Αναγνωστήριο Αγιάσου, ώστε να διαφυλαχθεί και να αξιοποιηθεί προς όφελος της κοινωνίας.
Το ΚΑΛΜΕ ιδρύθηκε το 1994 από τον Θεοφάνη Σουλακέλλη, με αντικείμενο την έρευνα και τη μελέτη του μουσικού και πολιτιστικού πλούτου του Αιγαίου. Στην πορεία του συγκεντρώθηκε αρχειακό υλικό που μπορεί να συμβάλει στη μελέτη της μουσικής παράδοσης και της πολιτιστικής ιστορίας της περιοχής.
Ο Θεοφάνης Σουλακέλλης έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 52 ετών. Σύμφωνα με όσα μας ανέφερε ο πρόεδρος του Αναγνωστηρίου Αγιάσου Κλεάνθης Κορομηλάς, ο ιδρυτής του ΚΑΛΜΕ Θεοφάνης Σουλακέλλης είχε εκφράσει προσωπικά, όσο ακόμη ζούσε, την επιθυμία του το αρχείο να παραχωρηθεί μετά το θάνατό του στο Αναγνωστήριο. Την ίδια επιθυμία επικαλείται και η πρώην σύζυγός του, Βασιλεία Κατσάνη, σε δημόσιο έγγραφό της. Η επιθυμία αυτή βρίσκεται σήμερα στο επίκεντρο της προσπάθειας να αποσαφηνιστεί η τύχη του αρχείου και να διερευνηθεί η δυνατότητα να περιέλθει στο Αναγνωστήριο, έναν πολιτιστικό φορέα που θα μπορούσε να συμβάλει στη διαφύλαξη και την αξιοποίησή του. Η κυρία Κατσάνη μάλιστα με αλληλογραφία της με το Υπουργείο Πολιτισμού αλλά και άλλους φορείς έχει ενημερώσει για την πρόθεση της αυτή ζητώντας παράλληλα την αρωγή των αρμοδίων για την επίλυση αυτού του θέματος.
Η συμβολή της Βασιλείας Κατσάνη
Από το 1996 έως το 2008, η Βασιλεία Κατσάνη είχε διατελέσει άμισθη διαχειρίστρια του ΚΑΛΜΕ. Μετά τον χωρισμό της με τον Θεοφάνη Σουλακέλλη, παρέδωσε τη διαχείριση, καταγράφοντας αναλυτικά τα στοιχεία και το υλικό που παρέδωσε. Μάλιστα στα έγγραφα που έχουμε στη διάθεση μας από τη στιγμή που αποχώρησε από την διαχείριση μέχρι και σήμερα ουδείς την έχει ενοχλήσει ή έχει ζητήσει κάποια περαιτέρω στοιχεία από την ίδια. Παράλληλα σύμφωνα με τα έγγραφα που έχει στη διάθεσή της, δεν κράτησε τίποτα ούτε από το προσωπικό αρχείο του τέως συζύγου της, καθώς όλα τα σχετικά στοιχεία περιήλθαν στους συγγενείς του εκλιπόντος.
Παρά το γεγονός ότι η κοινή τους ζωή είχε ολοκληρωθεί αρκετά χρόνια πριν από τον θάνατό του, η ίδια επιδιώκει σήμερα να συμβάλει στην υλοποίηση της επιθυμίας που είχε εκφράσει ο πρώην σύζυγός της. Έχει ήδη επικοινωνήσει με τους αρμόδιους του Αναγνωστηρίου Αγιάσου, γνωστοποιώντας την πρόθεσή της, ενώ έχει προβεί και σε έγγραφες ενέργειες ζητώντας να ενημερωθεί για το πού βρίσκεται το αρχείο και ποιες δυνατότητες υπάρχουν για την παραχώρησή του. Η πρόθεσή της αυτή δεν περιορίζεται, μάλιστα, στο αρχείο του ΚΑΛΜΕ. Η Βασιλεία Κατσάνη δηλώνει διατεθειμένη να δωρίσει στο Αναγνωστήριο και το δικό της προσωπικό αρχείο, καθώς και υλικό που αφορά την κοινή ζωή της με τον Θεοφάνη Σουλακέλλη κατά τα χρόνια του γάμου τους, ώστε να διασωθεί και να μπορεί να αξιοποιηθεί για ερευνητικούς και πολιτιστικούς σκοπούς.
Η τύχη του αρχείου
Για ορισμένα χρόνια, το ΚΑΛΜΕ είχε την έδρα του στην Αθήνα. Μετά τον θάνατο του ιδρυτή του, υπάρχουν στοιχεία που δείχνουν ότι η έδρα του συνδέεται πλέον με τη Μυτιλήνη, ενώ πληροφορίες αναφέρουν ότι το αρχείο έχει μεταφερθεί στη Λέσβο. Παράλληλα, μέρος του υλικού έχει δοθεί στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου, όπου ψηφιοποιήθηκε και παρουσιάστηκε στο κοινό. Η ψηφιοποίηση και η παρουσίαση του αρχειακού υλικού αποτελούν σημαντικά βήματα για τη διάσωση και τη διάδοσή του. Παραμένει, ωστόσο, το ερώτημα για το σύνολο του αρχείου, τη σημερινή θέση του, το καθεστώς φύλαξής του και τις δυνατότητες πρόσβασης σε αυτό.
Στο πλαίσιο της δημοσιογραφικής έρευνας, επιχειρήθηκε επικοινωνία με τους σημερινούς υπευθύνους του ΚΑΛΜΕ, προκειμένου να δοθούν διευκρινίσεις για τα ζητήματα αυτά. Μέχρι τη σύνταξη όμως του ρεπορτάζ, η επικοινωνία δεν ήταν δυνατή, καθώς τα διαθέσιμα τηλέφωνα εμφανίζονταν απενεργοποιημένα. Η θέση των υπευθύνων του Κέντρου παραμένει σημαντική για την πληρέστερη ενημέρωση του κοινού.
Το ζητούμενο δεν είναι να αναζητηθούν ευθύνες χωρίς πλήρη στοιχεία, αλλά να αποσαφηνιστεί η κατάσταση και να διερευνηθεί πώς μπορεί να διαφυλαχθεί το αρχείο, σύμφωνα με την επιθυμία που, όπως αναφέρουν ο πρόεδρος του Αναγνωστηρίου και η Βασιλεία Κατσάνη, είχε εκφράσει ο ιδρυτής του.
Και ας μην ξεχνάμε ότι ένα αρχείο αποκτά πραγματική αξία όταν δεν παραμένει απρόσιτο, αλλά διατηρείται, μελετάται και είναι διαθέσιμο σε ερευνητές, μελετητές και πολίτες. Η διάσωσή του αποτελεί επένδυση στη γνώση και στη συλλογική μνήμη του τόπου. Και αυτός είναι ο βασικός στόχος της προσπάθειας αυτής. Το αρχείο του ΚΑΛΜΕ να διαφυλαχθεί και να γίνει, όσο το δυνατόν περισσότερο, κτήμα όλων.
Γράφει η Θάλεια Βουγδή
