Ένα από τα πιο εμβληματικά οθωμανικά μνημεία της Λέσβου, το τέμενος «Μπαλή ζαντέ Χασάν Μπέη», γνωστό ως «Βαλιδέ Τζαμί», στην Επάνω Σκάλα της Μυτιλήνης, ολοκλήρωσε τη μεταμόρφωσή του σε ένα σύγχρονο μουσειακό χώρο και αναμένει την επίσκεψη της υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη, η οποία – σύμφωνα με πληροφορίες – θα είναι εδώ το Σαββατοκύριακο για να το εγκαινιάσει και να παραδοθεί στο κοινό.
Στα πλαίσια της επίσκεψής της η Υπουργός Πολιτισμού, την Κυριακή, θα επισκεφθεί και τον Ναό του Αγίου Θεράποντα, όπου τα συνεργεία τρέχουν για να απομακρύνουν τις σκαλωσιές τόσο από τους πλαϊνούς τοίχους του ναού όσο και από τον τρούλο, ενώ στη συνέχεια (πάντα σύμφωνα με πληροφορίες) στις 6 το απόγευμα θα εγκαινιάσει τον Μεντρεσέ (ιεροδιδασκαλείο) στο πάνω κάστρο της Μυτιλήνης, η κατασκευή του οποίου αποδίδεται στον Χαϊρεντίν Μπαρμπαρόσα, καθώς και το Βαλιδέ Τζαμί στις 8 το απόγευμα.
Το Βαλιδέ Τζαμί
Η αποκατάσταση του ιστορικού μουσουλμανικού τεμένους της Μυτιλήνης, Βαλιδέ Τζαμί, αποτέλεσε κεντρικό σημείο αναφοράς στο 1ο Πολιτιστικό Forum Ελλάδας – Τουρκίας, το οποίο πραγματοποιήθηκε στην Καππαδοκία, αναδεικνύοντας τη σημασία της προστασίας των οθωμανικών μνημείων στην Ελλάδα. Η Λέσβος επενδύοντας συστηματικά στη διαχείριση της πολιτιστικής της κληρονομιάς πέρα από το Βαλιδέ Τζαμί έχει ολοκληρώσει και την αναστήλωση του Μεντρεσέ στο πάνω κάστρο της Μυτιλήνης, ενώ δρομολογείται και η αποκατάσταση του «Γενί Τζαμί» στην οδό Ερμού, προκειμένου να λειτουργήσει ως πολυχώρος πολιτισμού.
Όπως αποδείχτηκε το τζαμί δεν λέγεται «Βαλιδέ Τζαμί» όπως είχε καθιερωθεί να λέγεται αλλά και, σύμφωνα με την πρώτη του κτητορική επιγραφή που βρίσκεται εντοιχισμένη στη δυτική πλευρά του τζαμιού και διαβάστηκε, χτίστηκε στις αρχές του 17ου αιώνα και συγκεκριμένα το 1620. Στη σημερινή του μορφή χτίστηκε μετά τον μεγάλο σεισμό του 1867, το 1889 και η ανακατασκευή του σύμφωνα με τις πηγές κόστισε 30.000 γρόσια. Ανήκε δε σε τοπικό μουσουλμανικό ίδρυμα (βακούφι) δίπλα στη συνοικία (βαρόσι) της μυτιληνιάς αγοράς.
Το «Μπαλή ζαντέ Χασάν Μπέη τζαμί» είναι λιθόκτιστο, μονώροφο με δίρριχτη στέγη, με μαρμάρινη σκάλα που οδηγεί στο λιθόστρωτο προαύλιο. Στον αύλειο χώρο του ήταν τοποθετημένο πολύπλευρο σιντριβάνι από λευκό μάρμαρο, διακοσμημένο με εγχάρακτα αραβουργήματα. Μάλιστα, το σιντριβάνι αυτό βρίσκεται σήμερα στην αυλή του παλιού αρχαιολογικού μουσείου Μυτιλήνης και θα επανατοποθετηθεί στην αρχική του θέση στον περιβάλλοντα χώρο του τζαμιού. Στο πλαίσιο του έργου αναστηλώθηκε στην αρχική του μορφή ο ύψους 17,5 μέτρων μιναρές του μνημείου, που είναι κατασκευασμένος από ηφαιστειογενή ροζ πέτρα (ιγνιμβρίτη) από το μικρασιατικό λατομείο του Σαρμουσάκ.
Επίσης, ανακατασκευάσθηκε το προστώο του τζαμιού, αποκαταστάθηκαν τοιχογραφίες στο εσωτερικό του, και υποθεμελιώθηκε και συντηρήθηκε το κυρίως κτίριο με εμφανή στον επισκέπτη τα παλιά τμήματα επιχρισμάτων και διακοσμητικών στοιχείων. Κατά την ανασκαφή που προηγήθηκε της υποθεμελίωσης, αποδείχτηκε ότι το τέμενος είναι χτισμένο πάνω από παλαιοχριστιανικά ερείπια ενώ κάτω από αυτά ανασκάφηκε αρχαϊκό νεκροταφείο. Το μουσουλμανικό τέμενος είχε καταγραφεί ως ερείπιο στα αρχεία της ανταλλάξιμης περιουσίας το 1966, κηρύχτηκε διατηρητέο το 1981, ενώ πέρασε στην ιδιοκτησία του υπουργείου Πολιτισμού μόλις το 2003.
Θα.Β.
