- Εάν δεν υπάρξει ξεκάθαρη δέσμευση για εθνική στήριξη, δομές στη Λέσβο, κινδυνεύουν να υπολειτουργήσουν ή να κλείσουν
- Οι κοινωνικές δομές θα συνεχίσουν να λαμβάνουν κοινοτική χρηματοδότηση έως το 2029, με φθίνουσα όμως συμμετοχή των ευρωπαϊκών πόρων
Η σταδιακή μείωση της κοινοτικής χρηματοδότησης έως το 2029 φέρνει αντιμέτωπες τις κοινωνικές δομές των δύο δήμων της Λέσβου με το ενδεχόμενο υπολειτουργίας ή αναστολής τους. Αυτό αποτελεί τη μεγαλύτερη πρόκληση τόσο για την πολιτεία όσο και για τους δήμους, ώστε να εξασφαλίσουν τη βιωσιμότητά τους. Σύμφωνα με τα νέα δεδομένα, η συνέχιση της χρηματοδότησης των κοινωνικών δομών από την Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί, σε πρώτη ανάγνωση, μια θετική εξέλιξη.
Ωστόσο, πίσω από αυτή τη φαινομενικά ενθαρρυντική αντιμετώπιση, αναδύεται ένα κρίσιμο ζήτημα που αγγίζει τον πυρήνα της κοινωνικής πολιτικής της χώρας κι αφορά στη σταδιακή μείωση των ευρωπαϊκών κονδυλίων και στον κίνδυνο να αποδυναμωθεί το δίκτυο κοινωνικής προστασίας που έχει στηρίξει χιλιάδες ευάλωτους πολίτες τα τελευταία χρόνια.
Σύμφωνα με τη συμφωνία που επετεύχθη μεταξύ των Γενικών Γραμματειών του Υπουργείου Οικογένειας και Κοινωνικής Συνοχής, της Γενικής Γραμματείας ΕΣΠΑ και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (DG Employment), οι κοινωνικές δομές θα συνεχίσουν να λαμβάνουν κοινοτική χρηματοδότηση έως το 2029, με φθίνουσα όμως συμμετοχή των ευρωπαϊκών πόρων. Αυτό σημαίνει πως κάθε χρόνο, ολοένα και μεγαλύτερο μέρος της δαπάνης θα πρέπει να καλύπτεται από εθνικούς πόρους, δηλαδή από τον κρατικό προϋπολογισμό και, σε μεγάλο βαθμό, από τους ίδιους τους δήμους.
Ποια είναι τα νέα δεδομένα
Η συμφωνία προβλέπει διαφορετικά σχήματα μείωσης ανά κατηγορία δομών.
Οι Δομές Καταπολέμησης της Βίας κατά των Γυναικών, δηλαδή τα Συμβουλευτικά Κέντρα και οι Ξενώνες Φιλοξενίας, θα συνεχίσουν να χρηματοδοτούνται ως έχουν μέχρι το 2029, όμως με ετήσια μείωση της κοινοτικής συνδρομής κατά 750.000 ευρώ. Από το 2030, προβλέπεται η πλήρης οργανική τους ένταξη στο ΚΕΘΙ (Κέντρο Ερευνών για Θέματα Ισότητας) και το ΕΚΚΑ (Εθνικό Κέντρο Κοινωνικής Αλληλεγγύης), γεγονός που προϋποθέτει τροποποιήσεις στους οργανισμούς τους και διαδικασίες πρόσληψης προσωπικού, ενέργειες που θα ξεκινήσουν το 2026 και θα ολοκληρωθούν μέχρι το τέλος του 2029.
Για τις Κοινωνικές Δομές Ημερήσιας Φροντίδας Ηλικιωμένων (ΚΗΦΗ), που αποτελούν στήριγμα για εκατοντάδες ηλικιωμένους σε όλη τη χώρα, η συγχρηματοδότηση θα μειώνεται σταδιακά. Από το 2026 θα καλύπτεται κατά 86% από το ΕΣΠΑ, ενώ το 2029 μόλις κατά 26%, με το υπόλοιπο να επιβαρύνει τους εθνικούς πόρους. Οι δράσεις των ΚΗΦΗ εντάσσονται στην υπό κατάρτιση Εθνική Στρατηγική για τη Μακροχρόνια Φροντίδα Ηλικιωμένων, ωστόσο η μετάβαση αυτή δεν είναι χωρίς κινδύνους, καθώς η εξάρτηση από εθνικούς πόρους καθιστά την επιβίωση πολλών δομών αβέβαιη.
Παράλληλα, τα Κέντρα Διημέρευσης και Ημερήσιας Φροντίδας (ΚΔΗΦ) και οι Στέγες Υποστηριζόμενης Διαβίωσης (ΣΥΔ) θα χρηματοδοτηθούν ως έχουν μόνο για το 2026. Από το 2027 και μετά, η στήριξή τους θα προέρχεται αποκλειστικά από το Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και τον ΕΟΠΥΥ.
Αντίστοιχα, οι Δομές Παροχής Βασικών Αγαθών (ΔΠΒΑ), όπως τα Κοινωνικά Παντοπωλεία και τα Κοινωνικά Φαρμακεία, θα συνεχίσουν τη χρηματοδότηση μόνο για το 2026, ενώ από το 2027 θα ενσωματωθούν διοικητικά στα Κέντρα Κοινότητας, τα οποία θα λειτουργούν πλέον ως «υπερδομές» με διευρυμένες αρμοδιότητες αλλά και μειούμενη ευρωπαϊκή συνδρομή.
Για τα Κέντρα Κοινότητας, η κοινοτική συμμετοχή θα διαμορφωθεί σταδιακά ως εξής:
- 2026: 100% ευρωπαϊκοί πόροι (μέσω ΠΕΠ)
- 2027: 80% ΠΕΠ – 20% εθνικοί πόροι
- 2028: 60% ΠΕΠ – 40% εθνικοί πόροι
- 2029: 40% ΠΕΠ – 60% εθνικοί πόροι
Ο διοικητικός φόρτος και η ανάγκη για παράταση
Η Ειδική Υπηρεσία Διαχείρισης Βορείου Αιγαίου, γνωρίζοντας το πλήθος των εκκρεμοτήτων που θα προκύψουν από τη διαδικασία ανανέωσης των συμβάσεων, απηύθυνε ήδη προειδοποίηση προς όλους τους φορείς να προετοιμαστούν εγκαίρως. Όπως ανέφερε ο προϊστάμενός της, Γιώργος Πλακωτάρης, «οι άμεσα ενδιαφερόμενοι πρέπει να υποβάλουν αίτημα στη Διαχειριστική Αρχή, ώστε να τους δοθούν οι αναγκαίες παρατάσεις και να διασφαλιστεί η απρόσκοπτη λειτουργία των δομών για το 2026». Η επισήμανση αυτή είναι ενδεικτική της πίεσης που ασκείται σε τοπικό επίπεδο, καθώς πέρα από το οικονομικό ζήτημα, οι κοινωνικές δομές αντιμετωπίζουν και διοικητικές δυσκολίες, που συχνά απειλούν την έγκαιρη ανανέωση προσωπικού και συμβάσεων.
Ο αντιδήμαρχος Κοινωνικής Προστασίας του δήμου Δυτικής Λέσβου, Νίκος Αλεξανδρής, έθεσε το ζήτημα στην πραγματική του διάσταση: «Είναι θέμα πολιτικής βούλησης, καθώς και των δημοτικών αρχών να αντιληφθούν τη χρησιμότητα όλων των κοινωνικών δομών και να τις ενισχύσουν οικονομικά. Έχουν αποδείξει στην πράξη την ουσιαστική τους προσφορά και την αναγκαιότητα λειτουργίας τους για την κοινωνία».
Ο πρόεδρος του Συνδέσμου Κοινωνικής Μέριμνας κι Αλληλεγγύης των δήμων Μυτιλήνης και Δυτικής Λέσβου, Νίκος Σπανός, χαρακτήρισε τη συνέχιση της χρηματοδότησης «ελπίδα και στήριγμα για τους συμπολίτες μας», καθώς, όπως τόνισε, «οι δομές αυτές είναι ζωτικής σημασίας για εκατοντάδες ανθρώπους που δοκιμάζονται από τη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό». Επιπλέον, υποστήριξε ότι «η σταδιακή μείωση της χρηματοδότησης μέσω ΕΣΠΑ, καθιστά αναγκαία την ενίσχυση των δομών και μ’ εθνικούς πόρους. Είναι βέβαιο ότι το κράτος και οι δήμοι θ΄ αναγνωρίσουν την τεράστια κοινωνική τους σημασία και θα συνεχίσουν να τις στηρίζουν, ώστε να παραμείνουν ζωντανές και δραστήριες».
Οι συνέπειες για την κοινωνία
Εάν δεν υπάρξει ξεκάθαρη δέσμευση για εθνική στήριξη, πολλές μικρότερες δομές, κυρίως σε νησιωτικές και απομακρυσμένες περιοχές όπως η Λέσβος, κινδυνεύουν να υπολειτουργήσουν ή να κλείσουν. Αυτό θα σήμαινε απώλεια πολύτιμων θέσεων εργασίας, αλλά, ακόμη σοβαρότερα, απώλεια πρόσβασης σε βασικές κοινωνικές υπηρεσίες για εκατοντάδες οικογένειες. Η μείωση των κονδυλίων δεν αφορά μόνο στα οικονομικά των δήμων, αλλά και στην ποιότητα ζωής των πιο ευάλωτων πολιτών, όπως των ανέργων, των ηλικιωμένων, των ΑμεΑ, των θυμάτων ενδοοικογενειακής βίας, των μεταναστών και των Ρομά. Οι κοινωνικές δομές είναι το δίχτυ ασφαλείας τους, και χωρίς αυτό, ο κοινωνικός ιστός κινδυνεύει να διαρραγεί.
