Μπορεί ένα σημαντικό κομμάτι της κοινωνίας της Μυτιλήνης ακούγοντας και μόνο τη φράση «Φιλανθρωπικά Καταστήματα Μυτιλήνης», να στέκεται με σκεπτικισμό, αποστασιοποιημένα ή και με αρνητικά σχόλια, κυρίως λόγω των υψηλών χρεώσεων που έχουν απασχολήσει κατά καιρούς ως προς τη διαχείριση των νεκροταφείων του Αγίου Παντελεήμονα και της Αγίας Κυριακής, ωστόσο σ’ αυτόν εδώ τον τόπο υπάρχουν θεσμοί που διαμορφώνουν την ιστορία μέσα από ανθρώπους, πίστη και προσφορά. Τα Φιλανθρωπικά Καταστήματα Μυτιλήνης ανήκουν σε αυτή την κατηγορία. Ένας οργανισμός που για δεκαετίες υπήρξε συνώνυμο της φροντίδας για τον φτωχό, τον ηλικιωμένο και το ορφανό στη Λέσβο.
Η ιστορική διαδρομή του θεσμού ξεκινά ήδη από τον 19ο αιώνα, μέσα στην περίοδο της Τουρκοκρατίας, όταν η Εκκλησία στη Λέσβο άρχισε να οργανώνει πιο συστηματικά τη φροντίδα των αδυνάμων, μετατρέποντας την αγάπη προς τον πάσχοντα σε πράξη και θεσμό. Από αυτή τη βάση θα εξελισσόταν ένας από τους σημαντικότερους φιλανθρωπικούς μηχανισμούς του Αιγαίου.
Ο… ΙΕΡΑΡΧΗΣ της Λέσβου
Η πραγματική “απογείωση” ήρθε με τον μακαριστό Ιάκωβο τον Α΄ από Δυρραχίου, έναν ιεράρχη που πολλοί στη Λέσβο εξακολουθούν να περιγράφουν ως άγιο άνθρωπο στην πράξη, όχι μόνο στον λόγο. Υπό τη δική του ποιμαντορία, τα Φιλανθρωπικά Καταστήματα γνώρισαν μια περίοδο έντονης ανάπτυξης, οργάνωσης και κοινωνικής προσφοράς.
Ήταν η εποχή που η Λέσβος έγινε σημείο αναφοράς για τη φιλανθρωπία σε ολόκληρη την Ελλάδα. Δομές ιδρύθηκαν και άλλες ενισχύθηκαν και η έννοια της εκκλησιαστικής μέριμνας πήρε πραγματικό, καθημερινό περιεχόμενο.
Ο Ιάκωβος Α’ παρέδωσε το πνεύμα πάμφτωχος, όπως αρμόζει σε έναν Ιεράρχη, χωρίς να βρεθεί, όπως λέγεται, ούτε η ποιμαντορική ράβδος. Το έργο που άφησε όμως πίσω είναι ανυπολόγιστο και φαίνεται μέχρι στις μέρες μας. Είναι αυτό που βοήθησε να επιβιώσουν φτωχές οικογένειες, να μεγαλώσουν και να σπουδάσουν ορφανά.
Ακολούθησε η περίοδος του Ιακώβου Β΄ (Κλεομβρότου), κατά την οποία έγινε η διαχείριση αυτών που παρέλαβαν με θεσμική συνέπεια. Ήταν χρόνια διατήρησης και συνέχισης της μεγάλης παρακαταθήκης, όπου οι δομές παρέμειναν ενεργές και ο κοινωνικός ρόλος του οργανισμού δεν αμφισβητήθηκε, ακόμη κι αν οι εποχές άρχισαν σταδιακά να αλλάζουν.
Επί Ιακώβου Γ’
Σήμερα, υπό τον Ιάκωβο Γ΄ (Φραντζής), ο ιστορικός αυτός θεσμός βρίσκεται αντιμέτωπος με μια διαφορετική πραγματικότητα.
Τα Φιλανθρωπικά Καταστήματα, Νομικό Πρόσωπο δημοσίου δικαίου με σημαντική ακίνητη περιουσία, καλούνται να διαχειριστούν σοβαρά οικονομικά προβλήματα και λειτουργικές δυσκολίες, ιδιαίτερα σε κρίσιμες δομές, όπως το γηροκομείο.
Παράλληλα, το οικοτροφείο Μυτιλήνης έχει εδώ και χρόνια αναστείλει επίσημα τη λειτουργία του ως νομικό πρόσωπο, λειτουργώντας πλέον άτυπα με τη στήριξη εθελοντριών μοναχών από το εξωτερικό.
Το χρέος και η προσπάθεια εξυγίανσης
Στο επίκεντρο των εξελίξεων βρίσκεται μια μεγάλη οικονομική εκκρεμότητα προς τη δημοτική επιχείρηση ύδρευσης της Λέσβου, τη ΔΕΥΑΛ.
Το συνολικό ποσό, με τους τόκους, ξεπερνά τις 300.000 ευρώ, ενώ το κεφάλαιο ανέρχεται περίπου στις 268.000 ευρώ.
Η αιτία αφορά ανεξόφλητους λογαριασμούς ύδρευσης για δομές, όπως το γηροκομείο και άλλα ακίνητα του οργανισμού.
Το διοικητικό συμβούλιο των Φιλανθρωπικών αποφάσισε να προτείνει έναν συμψηφισμό που προβλέπει την εκχώρηση δύο ακινήτων, μια έκταση περίπου 5,5 στρεμμάτων στην περιοχή Αγία Μαρίνα Μυτιλήνης την οποία ήδη έχει χρησιμοποιήσει η ΔΕΥΑΛ για να δημιουργήσει αντλιοστάσιο, δηλαδή είχε εκχωρηθεί κατά κάποιο τρόπο για να διευκολυνθεί η Επιχείρηση από την Εκκλησία. Και η δεύτερη έκταση περίπου 15 στρεμμάτων στα Μιστεγνά.
Η πρόταση κινείται σε πνεύμα συνεργασίας, καθώς η ΔΕΥΑΛ εμφανίζεται με κατανόηση, διατεθειμένη να εξετάσει θετικά τη ρύθμιση, με στόχο αφενός την απομείωση των οφειλών και αφετέρου την αξιοποίηση των ακινήτων. Και μέσα από αυτή τη διαδικασία να βοηθήσει να μην καταρρεύσουν οικονομικά τα Φιλανθρωπικά και χάσει εντελώς τα λεφτά της, τις οφειλές, ενώ θα υπάρχουν και άλλες συνέπειες με το γηροκομείο και γενικότερα η Επιχείρηση δεν χάνει από αυτή την ανταλλαγή, ίσα-ίσα που έρχεται να κάνει μια διευκόλυνση που να διασφαλίσει ότι θα πάρει και τα δικά της χρήματα, έστω σε αξία γης.
Μια βαριά κληρονομιά και ένα δύσκολο παρόν
Το παράδοξο παραμένει έντονο, καθώς τα Φιλανθρωπικά είναι ένας θεσμός με μεγάλη περιουσία, αλλά και με δυσκολία στη ρευστότητα και τη λειτουργική του επάρκεια.
Κι όμως, πίσω από τους αριθμούς, υπάρχει πάντα ο ίδιος πυρήνας, άνθρωποι, ηλικιωμένοι, ανάγκες, και μια ιστορία που ξεκίνησε από την πίστη και την προσφορά, Από μια Μυτιλήνη, η Εκκλησία της οποίας γνώριζε καλύτερα από τον καθένα, τις παλιές εκείνες εποχές, πώς να συντρέχει στον αδύναμο, να δημιουργεί γηροκομεία, ορφανοτροφεία, νοσοκομεία, σανατόρια, με πενιχρά μέσα. Και που οι επόμενοι όχι μόνο αντιμετώπισαν προβλήματα ακόμα και να το διαχειριστούν, αλλά είναι εμφανής η έλλειψη ακόμα και να κατανοήσουν το μέγεθος του έργου που άφησε στη Λέσβο ο μακαριστός Ιάκωβος ο Α’. Μια συνεχής δοκιμασία ανάμεσα στην παράδοση της προσφοράς και στις απαιτήσεις της σύγχρονης πραγματικότητας.
