Σε δημόσια διαβούλευση τέθηκε ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ένα από τα μεγαλύτερα θεσμικά εγχειρήματα των τελευταίων δεκαετιών για τη λειτουργία των Δήμων και των Περιφερειών. Το νομοθέτημα των 761 άρθρων επιχειρεί να συγκεντρώσει και να εκσυγχρονίσει σχεδόν 2.000 διάσπαρτες διατάξεις, δημιουργώντας ένα ενιαίο πλαίσιο λειτουργίας για την αυτοδιοίκηση σε όλη τη χώρα.
Το νέο θεσμικό πλαίσιο, που αναμένεται να κατατεθεί προς ψήφιση στη Βουλή μέσα στον Ιούνιο, δεν περιορίζεται μόνο σε διοικητικές αλλαγές. Αγγίζει τον τρόπο εκλογής δημάρχων και περιφερειαρχών, τις σχέσεις κράτους και αυτοδιοίκησης, την οικονομική διαχείριση, αλλά και την καθημερινότητα των πολιτών, μέσα από νέες δυνατότητες συμμετοχής και παροχών.
Οι αλλαγές που προκαλούν συζήτηση
Αναμφίβολα, το σημείο που ήδη μονοπωλεί το ενδιαφέρον είναι η κατάργηση του δεύτερου γύρου στις αυτοδιοικητικές εκλογές. Σύμφωνα με το νέο σύστημα, δήμαρχοι και περιφερειάρχες θα εκλέγονται από την πρώτη Κυριακή με ποσοστό 42%+1 ψήφο. Σε περίπτωση που κανένας συνδυασμός δεν φτάνει το συγκεκριμένο όριο, θα ενεργοποιείται η διαδικασία της εναλλακτικής ψήφου, καθώς οι πολίτες θα έχουν τη δυνατότητα να δηλώνουν και δεύτερη επιλογή συνδυασμού. Οι ψήφοι αυτοί θα προσμετρώνται σε δεύτερη καταμέτρηση, αντικαθιστώντας ουσιαστικά τον δεύτερο εκλογικό γύρο. Παράλληλα, ο νέος Κώδικας εισάγει ηλεκτρονικές κάλπες και δημοψηφίσματα, ενώ προβλέπει ακόμη και δυνατότητα πρόωρων εκλογών υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Ξεκαθάρισμα αρμοδιοτήτων
Ένα από τα βασικά αιτήματα της αυτοδιοίκησης, που ενσωματώνεται πλέον στο νέο πλαίσιο, αφορά στη σαφή κατανομή αρμοδιοτήτων μεταξύ Δήμων, Περιφερειών και κεντρικού κράτους. Στόχος είναι να μπει τέλος στις αλληλοεπικαλύψεις και στις καθυστερήσεις που συχνά παρατηρούνται στην υλοποίηση έργων ή στην αντιμετώπιση προβλημάτων της καθημερινότητας. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στην οικονομική λειτουργία των ΟΤΑ. Ο νέος Κώδικας ενσωματώνει τη διάταξη για τους Κεντρικούς Αυτοτελείς Πόρους, προβλέποντας ουσιαστικά ότι όταν μεταφέρονται νέες αρμοδιότητες στους Δήμους, θα πρέπει να συνοδεύονται και από τους αντίστοιχους οικονομικούς πόρους.
Την ίδια ώρα, εισάγεται το λεγόμενο «Τέλος Τοπικής Ανάπτυξης», το οποίο ήδη χαρακτηρίζεται από πολλούς ως ένας νέος “δημοτικός ΕΝΦΙΑ”, καθώς θ΄ αφορά στην ενίσχυση των τοπικών οικονομικών εργαλείων.
Αλλαγές για τους πολίτες
Πέρα από τις θεσμικές μεταβολές, ο νέος Κώδικας φέρνει και παρεμβάσεις που επηρεάζουν άμεσα τους πολίτες. Μεταξύ άλλων:
- Ενισχύεται η δυνατότητα συμμετοχής των πολιτών στις τοπικές αποφάσεις μέσω δημοψηφισμάτων.
- Προωθείται η ψηφιοποίηση διαδικασιών και η χρήση ηλεκτρονικών εργαλείων στις εκλογές.
- Δίνεται η δυνατότητα στους Δήμους να χορηγούν επιδόματα γέννησης.
- Θεσπίζεται νέο πλαίσιο εποπτείας και ελέγχου νομιμότητας των αποφάσεων των ΟΤΑ.
- Προβλέπονται αλλαγές στη διαδικασία αργίας αιρετών και στη γνωστή διάταξη “Βορίδη”.
Το Υπουργείο Εσωτερικών υποστηρίζει ότι ο νέος Κώδικας φιλοδοξεί να καταστήσει την αυτοδιοίκηση πιο αποτελεσματική, πιο συμμετοχική και πιο κοντά στον πολίτη, κλείνοντας μια θεσμική εκκρεμότητα δεκαετιών.
Μουτζούρης: «Θετικό βήμα, αλλά η επιτυχία θα κριθεί στην πράξη»
Θετικά αποτιμά το νέο πλαίσιο ο περιφερειάρχης, Κώστας Μουτζούρης, ο οποίος ωστόσο υπογραμμίζει ότι η πραγματική δοκιμασία θα είναι η εφαρμογή του. Όπως δήλωσε, στα Νέα της Λέσβου, ο νέος Κώδικας «κινείται στη σωστή κατεύθυνση», επιχειρώντας να απλοποιήσει διαδικασίες, να ενισχύσει τη διαφάνεια και να προσφέρει περισσότερα εργαλεία σε Περιφέρειες και Δήμους.
Ο ίδιος σημειώνει, πάντως, ότι «απαιτείται επαρκής προετοιμασία και συνεχής αξιολόγηση, ώστε να αποφευχθούν δυσλειτουργίες και ερμηνευτικά κενά», ενώ τονίζει ότι «υπάρχουν επιμέρους σημεία που χρειάζονται βελτιώσεις και διορθώσεις».
Ιδιαίτερη έμφαση δίνει στην ανάγκη διαλόγου με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς, ώστε, όπως αναφέρει, «το νέο πλαίσιο να αποτελέσει ουσιαστικό εργαλείο ανάπτυξης και εξυπηρέτησης των τοπικών κοινωνιών».
Βέρρος: «Τομή στη λειτουργία των Δήμων»
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο πρόεδρος της ΠΕΔ Βορείου Αιγαίου και δήμαρχος Δυτικής Λέσβου, Ταξιάρχης Βέρρος. Όπως τόνισε στα Νέα της Λέσβου «παρότι η δημόσια συζήτηση επικεντρώνεται κυρίως στις αλλαγές του εκλογικού συστήματος, το νομοσχέδιο περιλαμβάνει πολλές ουσιαστικές παρεμβάσεις που μπορούν να αλλάξουν τη λειτουργία των Δήμων».
Όπως ανέφερε, το νέο πλαίσιο δίνει «πολύ συγκεκριμένες λύσεις σε πολλά κακώς κείμενα της λειτουργίας και της διοίκησης των δήμων», ενώ εκτίμησε ότι μπορεί να περιορίσει σημαντικά τις καθυστερήσεις σε όλα τα επίπεδα. Δεν παρέλειψε, πάντως, να επισημάνει ότι «υπάρχουν ακόμη περιθώρια διορθώσεων», τονίζοντας πως η αυτοδιοίκηση «θα συνεχίσει να παρακολουθεί στενά τη διαβούλευση για τη βελτίωση του τελικού κειμένου».
Χριστόφας: «Ν΄ ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες»
Την ανάγκη ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης να διαμορφωθεί μέσα από ουσιαστικό διάλογο με τους ίδιους τους δήμους και τις τοπικές κοινωνίες υπογραμμίζει ο δήμαρχος Μυτιλήνης, Παναγιώτης Χριστόφας, υπογραμμίζοντας ότι «ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης είναι ένα εκτενές και ιδιαίτερα σημαντικό κείμενο, το οποίο ήδη μελετάμε με προσοχή, καθώς επηρεάζει άμεσα τον τρόπο οργάνωσης, διοίκησης και άσκησης των αρμοδιοτήτων, όχι μόνο του Δήμου αλλά της Αυτοδιοίκησης συνολικά και θα καταθέσουμε τις παρατηρήσεις και τις προτάσεις μας. Πιστεύουμε, άλλωστε, πως η ουσιαστική συμβολή της Αυτοδιοίκησης στον δημόσιο διάλογο είναι απαραίτητη, ώστε ο νέος Κώδικας να ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες των Δήμων και των τοπικών κοινωνιών».
Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης θα παραμείνει σε δημόσια διαβούλευση έως τις 4 Ιουνίου, με την κυβέρνηση να επιδιώκει να ανοίξει μια νέα σελίδα στη λειτουργία της αυτοδιοίκησης, σε μια περίοδο όπου οι απαιτήσεις των τοπικών κοινωνιών γίνονται ολοένα και μεγαλύτερες.
