Ιατρός βιοπαθολόγος, εκλεγμένος στην Περιφέρεια Καρδίτσας – μια περιοχή όπου η κτηνοτροφία και η τυροκομία αποτελούν βασικούς πυλώνες της τοπικής οικονομίας – ο Υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Κώστας Τσιάρας, έχει κληθεί να διαχειριστεί διαδοχικές και ιδιαίτερα κρίσιμες προκλήσεις.
Έχοντας διατελέσει στο παρελθόν Υφυπουργός Εξωτερικών και Υπουργός Δικαιοσύνης, ανέλαβε τον Ιούνιο του 2024 το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης σε μία από τις πιο δύσκολες καμπές της ιστορίας του, με φόντο την κρίση που προκάλεσε το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ. Ένα βαρύ φορτίο, που δεν του αναλογούσε.
Την ίδια στιγμή, βρέθηκε αντιμέτωπος με τη σοβαρή κρίση στην κτηνοτροφία λόγω της εξάπλωσης ζωονόσων, που έπληξαν καίρια τον κλάδο. Σήμερα, καλείται να διαχειριστεί και τη νέα απειλή του αφθώδους πυρετού, η οποία μετά την Κύπρο προκαλεί ανησυχία και στην Ελλάδα και την Ευρώπη, με επίκεντρο τη Λέσβο.
Ο Υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης βρίσκεται σήμερα στη Μυτιλήνη, όπου αναμένονται σημαντικές αποφάσεις και ανακοινώσεις για το μέλλον της κτηνοτροφίας. Λίγες ώρες πριν φτάσει στη Λέσβο, παραχώρησε αποκλειστική συνέντευξη στην εφημερίδα μας, απαντώντας σε καίρια ερωτήματα.
Ξεκινώντας από το ζήτημα των επιδοτήσεων, διαβεβαιώνει ότι «αλλάζει σελίδα» και ότι μέχρι το τέλος Ιουνίου θα έχουν καλυφθεί οι εκκρεμότητες στις πληρωμές. Ιδιαίτερη έμφαση δίνει και στο θέμα του αφθώδους πυρετού, εξηγώντας πώς φτάσαμε στη σημερινή κατάσταση, ενώ σημειώνει ότι το Υπουργείο είχε ήδη από το 2017 προειδοποιήσει για τον κίνδυνο μέσω σχετικών εγκυκλίων.
Παράλληλα, αναφέρεται στο ζήτημα της στελέχωσης των κτηνιατρικών υπηρεσιών και στον επιμερισμό των αρμοδιοτήτων, χωρίς να αποποιείται την ευθύνη που αναλογεί στο Υπουργείο. Ωστόσο, τονίζει με έμφαση την ανάγκη αυστηρής και απαρέγκλιτης τήρησης των μέτρων, προκειμένου να ανακοπεί άμεσα η εξάπλωση της νόσου και να μπορέσει να επανεκκινήσει ο κρίσιμος για την οικονομία τομέας της κτηνοτροφίας.
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΟΝ ΣΤΡΑΤΗ ΣΑΜΙΩΤΗ
-Κύριε Υπουργέ αναλάβατε το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης σε μία από τις πιο δύσκολες περιόδους, σηκώνοντας ένα ιδιαίτερα βαρύ φορτίο. Ο αγροτοκτηνοτροφικός κόσμος της χώρας αναστατώθηκε από όσα συνέβησαν με τον ΟΠΕΚΕΠΕ και ακόμη το Υπουργείο προσπαθεί να βρει τον βηματισμό του. Πόσο κοντά είμαστε στην επιστροφή στην κανονικότητα όσον αφορά στις πληρωμές των επιδοτήσεων;
«Είναι γεγονός ότι το προηγούμενο διάστημα δημιουργήθηκε μια αναστάτωση γύρω από τον ΟΠΕΚΕΠΕ, που επηρέασε την εμπιστοσύνη των παραγωγών. Δεν το υποτιμώ. Ήταν μια κατάσταση που απαιτούσε σημαντικές αποφάσεις και κυρίως παρεμβάσεις, ακόμη και με πολιτικό κόστος, για να μπει τέλος σε στρεβλώσεις και πρακτικές που δεν μπορούσαν να συνεχιστούν.
Σήμερα, όμως, βρισκόμαστε ήδη σε μια διαφορετική φάση. Τα βήματα που έγιναν είχαν στόχο τη διαφάνεια, τη δικαιοσύνη και κυρίως οι έντιμοι αγρότες να λάβουν τα χρήματα που τους αναλογούν. Όπως, άλλωστε, έχω επισημάνει εδώ και καιρό, η επόμενη μέρα θα είναι διαφορετική και τα χρήματα θα πηγαίνουν στους πραγματικούς δικαιούχους.
Το πιο σημαντικό είναι ότι πλέον υπάρχει συγκεκριμένος και απολύτως σαφής προγραμματισμός πληρωμών, τον οποίο μάλιστα έχει ήδη κοινοποιήσει η ΑΑΔΕ. Για το δεύτερο τρίμηνο του 2026, οι ενισχύσεις έχουν δρομολογηθεί με χρονοδιάγραμμα έως το τέλος Ιουνίου, καλύπτοντας τόσο τις αιτήσεις του 2025 όσο και εκκρεμότητες προηγούμενων ετών. Ήδη από τις αρχές Απριλίου ξεκινούν οι πρώτες σημαντικές καταβολές – βασική ενίσχυση, συνδεδεμένες, εξισωτική – και η διαδικασία συνεχίζεται κλιμακωτά μέχρι το καλοκαίρι.
Αυτό σημαίνει ότι περνάμε από μια περίοδο αβεβαιότητας σε μια περίοδο προβλεψιμότητας. Και αυτό είναι το πιο κρίσιμο για τον αγρότη: Να ξέρει πότε θα πληρωθεί και να μπορεί να προγραμματίσει τη δουλειά του. Ταυτόχρονα, η ενίσχυση των ελέγχων και η αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων διασφαλίζουν ότι το σύστημα λειτουργεί πλέον με όρους αξιοπιστίας, ώστε να μην επαναληφθούν τα λάθη του παρελθόντος.
Άρα, ναι, είμαστε πολύ κοντά στην επιστροφή στην κανονικότητα. Όχι όμως στην παλιά κανονικότητα, με τις παθογένειες που όλοι γνωρίζουμε, αλλά σε μια νέα κανονικότητα, με κανόνες, διαφάνεια και σεβασμό απέναντι στους πραγματικούς παραγωγούς».
-Να έρθουμε τώρα στα της Λέσβου. Έχοντας αποκτήσει κ. Τσιάρα σημαντική εμπειρία από τα όσα δυσάρεστα συνέβησαν με την ευλογιά, καλείστε σήμερα να διαχειριστείτε και το ζήτημα του αφθώδους πυρετού στο νησί μας. Θεωρείτε ότι ήρθε το πλήρωμα του χρόνου, ώστε να εκπονηθεί (και) ένα εθνικό σχέδιο διαχείρισης ζωονόσων, δεδομένου ότι δίπλα στη χώρα μας βρίσκεται η Τουρκία;
«Η αλήθεια είναι ότι η χώρα δεν ξεκινά από το μηδέν. Υπάρχουν ήδη σε πλήρη ετοιμότητα και εφαρμογή εθνικά σχέδια έκτακτης ανάγκης για τη διαχείριση όλων των νοσημάτων κατηγορίας Α, όπως προβλέπεται από την ενωσιακή νομοθεσία. Πρόκειται για νοσήματα των ζώων που δεν πρέπει να εμφανίζονται στο έδαφος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και, εφόσον εντοπιστούν, απαιτούν άμεση εκρίζωση.
Αυτά τα σχέδια ενεργοποιούνται αυτόματα σε κάθε περίπτωση – είτε μιλάμε για τον αφθώδη πυρετό, είτε για την ευλογιά των αιγοπροβάτων, είτε για άλλα σοβαρά νοσήματα των ζώων – και περιλαμβάνουν συγκεκριμένα πρωτόκολλα, επιχειρησιακό συντονισμό και τη λειτουργία του Εθνικού Κέντρου Ελέγχου Νοσημάτων, με τη συμμετοχή εξειδικευμένων επιστημόνων.
Στην πράξη, δηλαδή, δεν λειτουργούμε αποσπασματικά. Υπάρχει θεσμοθετημένος μηχανισμός, ο οποίος ενεργοποιήθηκε και στη Λέσβο, με αυστηρά μέτρα βιοασφάλειας, περιορισμούς μετακινήσεων και πλήρη εφαρμογή των ευρωπαϊκών κανόνων, με στόχο να περιοριστεί η νόσος και να μην υπάρξει διασπορά.
Από εκεί και πέρα, όμως, η εμπειρία των τελευταίων μηνών – τόσο με την ευλογιά όσο και τώρα με τον αφθώδη πυρετό – δείχνει ότι η πρόκληση γίνεται ολοένα και πιο σύνθετη. Η γεωγραφική θέση της χώρας, η γειτνίαση με τρίτες χώρες και η αυξημένη κινητικότητα δημιουργούν νέους κινδύνους, που απαιτούν ακόμη μεγαλύτερη εγρήγορση και προσαρμογή.
Γι’ αυτό και το ζητούμενο σήμερα δεν είναι αν υπάρχει σχέδιο – υπάρχει και εφαρμόζεται – αλλά πώς το ενισχύουμε, πώς το επικαιροποιούμε και πώς θωρακίζουμε ακόμη περισσότερο τον μηχανισμό πρόληψης και αντίδρασης.
Τονίζω, μάλιστα, ότι το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης έχει εκδώσει συγκεκριμένες εγκυκλίους ήδη από το 2017, στις οποίες είχε επανειλημμένα επισημάνει τον αυξημένο κίνδυνο εισόδου του νοσήματος στη χώρα, λόγω της κατάστασης στη γειτονική Τουρκία. Οι εγκύκλιοι αυτές διαβιβάζονταν συστηματικά προς τις Περιφέρειες της χώρας, τις Διευθύνσεις Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής, τις Περιφερειακές Ενότητες, τα κατά τόπους Τμήματα Κτηνιατρικής, καθώς και άλλους αρμόδιους φορείς που είχαν την ευθύνη εφαρμογής των μέτρων στο πεδίο».
-Ο αφθώδης πυρετός βρήκε τη Λέσβο με μόλις 7 κτηνιάτρους, παρά το γεγονός ότι στο νησί μας υπάρχουν περίπου 400.000 πρόβατα. Ποια μέτρα σκοπεύετε να λάβετε για την ενίσχυση της Κτηνιατρικής Υπηρεσίας;
«Καταρχάς, πρέπει να ξεκαθαρίσουμε κάτι που συχνά δημιουργεί σύγχυση. Η στελέχωση των Κτηνιατρικών Υπηρεσιών στις Περιφέρειες δεν αποτελεί αρμοδιότητα του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης, αλλά της εκάστοτε Περιφέρειας και, σε επίπεδο προσλήψεων, του Υπουργείου Εσωτερικών.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι το Υπουργείο μένει αμέτοχο, θα έλεγα ακριβώς το αντίθετο. Στην περίπτωση της Λέσβου, που βρίσκεται ήδη σε καθεστώς ειδικής κινητοποίησης λόγω του αφθώδους πυρετού, υπάρχουν οι δυνατότητες για ταχύτερες διαδικασίες ενίσχυσης, όπως προσλήψεις κτηνιάτρων ορισμένου χρόνου ή άλλες έκτακτες λύσεις που προβλέπει το θεσμικό πλαίσιο.
Από την πλευρά μας, με υψηλό αίσθημα ευθύνης, έχουμε ήδη προχωρήσει σε άμεσες ενέργειες στήριξης. Μετά την πρόσφατη προκήρυξη στις αρχές Μαρτίου για την πρόσληψη 49 ατόμων για την ενίσχυση των κτηνιατρικών υπηρεσιών και εργαστηριακών δομών του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, εκδόθηκε νέα προκήρυξη, η οποία αφορά την άμεση πρόσληψη συνολικά 45 ατόμων για την κάλυψη αναγκών των Γενικών Διευθύνσεων Κτηνιατρικής, Οικονομικών Υπηρεσιών και Διοικητικών Υπηρεσιών και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων.
Σε ό,τι αφορά στη Λέσβο αποστέλλονται στο νησί κτηνίατροι από το Υπουργείο, οι οποίοι συνδράμουν στην κλινική επιτήρηση και τη δειγματοληψία στις εκτροφές, ενώ η ενίσχυση αυτή συνεχίζεται και την επόμενη εβδομάδα, με συνολικά έξι επιπλέον επιστήμονες να βρίσκονται στο πεδίο.
Παράλληλα, συνολικά σε επίπεδο χώρας έχει ήδη ενισχυθεί ο μηχανισμός αντιμετώπισης των επιζωοτιών, τόσο με την αξιοποίηση δημόσιων δομών όσο και με τη δυνατότητα συνδρομής εξουσιοδοτημένων κτηνιάτρων, όπου αυτό απαιτείται. Αυτό δείχνει ότι υπάρχει μια συνολική κινητοποίηση του κρατικού μηχανισμού και όχι μια αποσπασματική παρέμβαση.
Σε κάθε περίπτωση, όμως, θέλω να υπογραμμίσω ότι το ζήτημα της στελέχωσης είναι υπαρκτό και το αναγνωρίζουμε. Όμως αυτή τη στιγμή προέχει η άμεση διαχείριση της κρίσης, με όλα τα διαθέσιμα μέσα. Και σε αυτό το επίπεδο, η Λέσβος δεν είναι μόνη της, καθώς υπάρχει καθημερινή παρουσία, ενίσχυση και συντονισμός, ώστε να περιοριστεί η νόσος το συντομότερο δυνατό.
Το επόμενο βήμα, προφανώς, είναι να δούμε συνολικά πώς θα ενισχυθούν πιο μόνιμα οι υπηρεσίες, ώστε να ανταποκρίνονται καλύτερα σε τέτοιου είδους κρίσεις στο μέλλον».
-Θα ήθελα να καταγράψω τη θέση σας αναφορικά με τους εμβολιασμούς για τον αφθώδη πυρετό. Είναι η κατάλληλη στιγμή να προχωρήσετε σ΄ αυτή την κατεύθυνση;
«Το ζήτημα του εμβολιασμού είναι ένα ιδιαίτερα σοβαρό και σύνθετο επιστημονικό θέμα και δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ελαφρά τη καρδία. Οι αποφάσεις σε αυτές τις περιπτώσεις λαμβάνονται με βάση τα επιδημιολογικά δεδομένα και τις εισηγήσεις των ειδικών.
Στη χώρα μας υπάρχει συγκεκριμένο θεσμικό και επιχειρησιακό πλαίσιο και αυτό περιλαμβάνει το Εθνικό Κέντρο Ελέγχου Νοσημάτων, σε συνεργασία με την ομάδα ειδικών επιστημόνων, τα οποία αξιολογούν διαρκώς τα δεδομένα και θα εισηγηθούν την κατάλληλη στρατηγική για το επόμενο διάστημα. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει, εφόσον κριθεί αναγκαίο, είτε επείγοντα κατασταλτικό είτε επείγοντα προληπτικό εμβολιασμό.
Από την πλευρά του Υπουργείου, τονίζω είμαστε θετικά διακείμενοι, επί της αρχής, στη μεθοδολογία του εμβολιασμού έναντι του αφθώδους πυρετού. Η επιστήμη σήμερα μας δίνει σημαντικά εργαλεία. Υπάρχει δυνατότητα διάκρισης των αντισωμάτων που προκύπτουν από εμβολιασμό σε σχέση με αυτά που προέρχονται από φυσική μόλυνση, ενώ υπάρχουν διαθέσιμα εμβόλια για κάθε ορότυπο του ιού, γεγονός που επιτρέπει στοχευμένες και πιο αποτελεσματικές παρεμβάσεις.
Είναι, όμως, σημαντικό να τονιστεί ότι ο εμβολιασμός για τον αφθώδη πυρετό είναι μια διαφορετική περίπτωση σε σχέση με την ευλογιά των αιγοπροβάτων. Στην περίπτωση του αφθώδους πυρετού υπάρχουν πιο εξελιγμένα διαγνωστικά εργαλεία και σαφής δυνατότητα διάκρισης μεταξύ εμβολιασμένων και μολυσμένων ζώων, γεγονός που καθιστά τη στρατηγική του εμβολιασμού πιο στοχευμένη και διαχειρίσιμη.
Αυτή τη στιγμή, η απόλυτη προτεραιότητα είναι ο περιορισμός και η εξάλειψη της νόσου με τα μέτρα που ήδη εφαρμόζονται, όπως η αυστηρή βιοασφάλεια, οι έλεγχοι, και οι περιορισμοί μετακινήσεων ώστε να κλείσει ο κύκλος της μετάδοσης. Παράλληλα, παρακολουθούμε στενά την εξέλιξη της επιδημιολογικής εικόνας, ώστε, εφόσον χρειαστεί, να ενεργοποιηθούν άμεσα όλα τα διαθέσιμα εργαλεία, συμπεριλαμβανομένου και του εμβολιασμού».
-Η νόσος έπληξε τους κτηνοτρόφους και τη μεταποίηση της Λέσβου σε μία από τις πιο κρίσιμες περιόδους, λίγο πριν το Πάσχα. Τι θα θέλατε να πείτε στους παραγωγούς και στους επαγγελματίες που συνδέονται με την κτηνοτροφία και αγωνιούν για το μέλλον;
«Κατανοώ απολύτως την αγωνία των κτηνοτρόφων και των ανθρώπων της μεταποίησης στη Λέσβο. Βρέθηκαν αντιμέτωποι με μια πολύ δύσκολη κατάσταση, σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη περίοδο, λίγο πριν το Πάσχα, όπου παραδοσιακά κορυφώνεται η δραστηριότητά τους.
Γι’ αυτό και από την πρώτη στιγμή υπήρξε άμεση κινητοποίηση. Τη Δευτέρα πραγματοποιήθηκε ευρεία σύσκεψη, με τη συμμετοχή όλων των εμπλεκόμενων φορέων, κτηνοτρόφων, τυροκόμων και της τοπικής αυτοδιοίκησης, προκειμένου να καταγραφούν τα προβλήματα και να ληφθούν συγκεκριμένες αποφάσεις στήριξης.
Σε αυτή τη σύσκεψη αποφασίστηκε, σε συνεννόηση με το Υπουργείο Οικονομικών, η αποζημίωση για το γάλα που παράγεται από τη στιγμή εφαρμογής των μέτρων και δεν μπορεί να αξιοποιηθεί, με βάση τα τιμολόγια, για όλο το διάστημα που ισχύουν οι περιορισμοί. Παράλληλα, επαναβεβαιώθηκε ότι θα καταβληθούν κανονικά οι αποζημιώσεις για την απώλεια ζωικού κεφαλαίου και εισοδήματος.
Βασική όμως προτεραιότητά μας αυτή τη στιγμή είναι να περιοριστεί και να εξαλειφθεί η νόσος. Γιατί αν δεν περιοριστεί, οι συνέπειες θα είναι πολύ πιο σοβαρές για το σύνολο της ελληνικής κτηνοτροφίας, το εμπόριο και τις εξαγωγές. Αυτός είναι και ο λόγος που λαμβάνονται αυστηρά μέτρα, όχι για να επιβαρύνουν τους παραγωγούς, αλλά για να προστατεύσουν το μέλλον τους.
Ξέρω ότι τα μέτρα αυτά δημιουργούν πίεση και δυσκολίες στην καθημερινότητα, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τη διάθεση των προϊόντων και τη λειτουργία των μονάδων. Όμως είναι απολύτως αναγκαία, ώστε να διασφαλίσουμε ότι η παραγωγή στη Λέσβο θα μπορέσει να συνεχιστεί με ασφάλεια.
Κλείνοντας θέλω να ξεκαθαρίσω ότι η Λέσβος είναι μια από τις πιο παραγωγικές περιοχές της χώρας στον κτηνοτροφικό τομέα. Και γι’ αυτό στόχος μας είναι όχι μόνο να ξεπεραστεί αυτή η δύσκολη συγκυρία, αλλά να διασφαλιστεί ότι η τοπική οικονομία θα σταθεί όρθια και θα συνεχίσει να παράγει και να δημιουργεί υπεραξία. Και σε αυτή την προσπάθεια, θα είμαστε δίπλα στους ανθρώπους της παραγωγής σε κάθε βήμα».
-Κύριε Τσιάρα, σας ευχαριστώ για τη συνέντευξη.
«Και εγώ για τη δυνατότητα να ενημερώσουμε τους αναγνώστες σας».
