Την ενεργοποίηση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης για την αντιμετώπιση της ενεργειακής ένδειας φέρνει στο προσκήνιο η έγκριση του Επικαιροποιημένου Σχεδίου Δράσης με την απόφαση ΥΠΕΝ/ΔΕΠΕΑ/147529/1159 του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Στο επίκεντρο της απόφασης τίθενται οι δήμοι και οι περιφέρειες, οι οποίοι καλούνται να αναλάβουν συγκεκριμένες ευθύνες για τον εντοπισμό, τη στήριξη και την ενεργειακή αναβάθμιση των ευάλωτων νοικοκυριών.
Στη Λέσβο, το ζήτημα αναδεικνύεται από δύο αντιδημάρχους, οι οποίοι, με δημόσιες τοποθετήσεις τους καταγράφουν το εύρος του προβλήματος και το πλαίσιο των παρεμβάσεων που τίθεται σε εφαρμογή.
Η αντιδήμαρχος Πολιτισμού και Κοινωνικής Πρόνοιας του δήμου Μυτιλήνης, Εριφύλη Χιωτέλλη, επισημαίνει ότι «οποιαδήποτε νομοθετική ρύθμιση και πρόγραμμα έχει ως στόχο την ανακούφιση των ευάλωτων κοινωνικών ομάδων των συμπολιτών μας, μας ενδιαφέρει έντονα και θα καταβάλουμε κάθε προσπάθεια ώστε να ανταποκριθούμε στην υλοποίησή του στο βαθμό που μας αφορά ως τοπική αυτοδιοίκηση. Το επόμενο διάστημα θα μελετήσουμε με προσοχή το νομοθετικό πλαίσιο και θα προβούμε στις ενέργειες που απαιτούνται».
Στο ίδιο μήκος κύματος είναι και η δήλωση του αντιδημάρχου Κοινωνικής Προστασίας του δήμου Δυτικής Λέσβου, Νίκου Αλεξανδρή, ο οποίος υπογράμμισε ότι «η ενεργειακή ένδεια είναι μια πραγματικότητα που αγγίζει ολοένα και περισσότερα νοικοκυριά στον Δήμο Δυτικής Λέσβου, ιδιαίτερα σε ορεινές και απομακρυσμένες περιοχές. Το επόμενο διάστημα σκοπεύουμε να ενισχύσουμε τη συνεργασία των κοινωνικών μας υπηρεσιών με τις τοπικές κοινότητες, ώστε να έχουμε καλύτερη εικόνα των αναγκών και να κατευθύνουμε έγκαιρα τους πολίτες σε διαθέσιμα εργαλεία στήριξης. Παράλληλα, εξετάζουμε τρόπους ενημέρωσης και συμβουλευτικής, ώστε οι δημότες να γνωρίζουν πώς μπορούν να περιορίσουν το ενεργειακό τους κόστος και να αξιοποιήσουν προγράμματα που βρίσκονται σε εξέλιξη».
Η απόφαση του υπουργείου εγκρίνει το επικαιροποιημένο Σχέδιο Δράσης για την Καταπολέμηση της Ενεργειακής Ένδειας, κατ’ εφαρμογή του άρθρου 25 του ν. 4342/2015. Πρόκειται για θεσμική παρέμβαση που έρχεται σε μια περίοδο έντονων πιέσεων για τα νοικοκυριά, καθώς το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας και καυσίμων έχει αυξηθεί σημαντικά, ενώ τα ακραία καιρικά φαινόμενα επιβαρύνουν περαιτέρω τις ανάγκες για θέρμανση και ψύξη.
Στο κείμενο της απόφασης, που υπέγραψαν ο υπουργός και ο υφυπουργός Περιβάλλοντος κι Ενέργειας, η ενεργειακή ένδεια περιγράφεται ως πολυδιάστατο κοινωνικό φαινόμενο. Δεν αφορά μόνο στην αδυναμία πληρωμής λογαριασμών, αλλά συνδέεται με χαμηλά εισοδήματα, παλαιό κτιριακό απόθεμα, χαμηλή ενεργειακή απόδοση κατοικιών και κοινωνικά χαρακτηριστικά, όπως ηλικία, ανεργία και αναπηρία. Αυτή η διαπίστωση μεταφέρει το βάρος της αντιμετώπισης από τη στενή οικονομική ενίσχυση σε ένα ευρύτερο πλαίσιο παρεμβάσεων.
Για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, το Σχέδιο Δράσης μεταφράζεται σε σαφείς αρμοδιότητες. Οι κοινωνικές υπηρεσίες των δήμων και τα Κέντρα Κοινότητας ορίζονται ως οι βασικοί μηχανισμοί εντοπισμού των ευάλωτων νοικοκυριών. Η τοπική γνώση και η άμεση επαφή με τους πολίτες αναγνωρίζονται θεσμικά ως κρίσιμο εργαλείο για την έγκαιρη ανίχνευση του προβλήματος.
Παράλληλα, οι δήμοι καλούνται να συμμετέχουν ενεργά σε προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης κατοικιών. Το Σχέδιο Δράσης καταγράφει συγκεκριμένες κατηγορίες παρεμβάσεων, όπως θερμομόνωση κτιρίων, αντικατάσταση παλαιών συστημάτων θέρμανσης, βελτίωση κουφωμάτων και συστημάτων σκίασης. Οι παρεμβάσεις αυτές εντάσσονται στη λογική της μόνιμης μείωσης της ενεργειακής κατανάλωσης και όχι της προσωρινής ανακούφισης.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στην ενημέρωση των πολιτών. Οι δήμοι αναλαμβάνουν ρόλο σημείων πληροφόρησης για προγράμματα και διαθέσιμα χρηματοδοτικά εργαλεία, γεφυρώνοντας το χάσμα ανάμεσα στην κεντρική διοίκηση και τα νοικοκυριά που έχουν ανάγκη.
Σε περιφερειακό επίπεδο, οι περιφέρειες αποκτούν επιτελικό ρόλο. Η απόφαση προβλέπει περιφερειακό σχεδιασμό με βάση γεωγραφικές και κοινωνικοοικονομικές ιδιαιτερότητες, διαχείριση πόρων από εργαλεία, όπως το ΕΣΠΑ και το Ταμείο Ανάκαμψης και παρακολούθηση της αποτελεσματικότητας των παρεμβάσεων μέσω συλλογής δεδομένων.
Οι δηλώσεις των δύο αντιδημάρχων στη Λέσβο καταγράφουν την πολιτική βούληση να αξιοποιηθεί το νέο πλαίσιο. Ο Νίκος Αλεξανδρής εστιάζει στη συνεργασία των κοινωνικών υπηρεσιών με τις τοπικές κοινότητες για καλύτερη εικόνα των αναγκών, ενώ η Εριφύλη Χιωτέλλη δίνει έμφαση στη μελέτη του νομοθετικού πλαισίου και στις ενέργειες που απαιτούνται από την πλευρά του δήμου Μυτιλήνης.
Η έγκριση του Επικαιροποιημένου Σχεδίου Δράσης σηματοδοτεί τη μετατόπιση της ενεργειακής πολιτικής από το κεντρικό επίπεδο προς την Αυτοδιοίκηση. Για τους δήμους της Λέσβου, το νέο θεσμικό πλαίσιο δημιουργεί υποχρεώσεις, αλλά και δυνατότητες ουσιαστικής παρέμβασης σε ένα πρόβλημα που επηρεάζει άμεσα την ποιότητα ζωής των κατοίκων. Το αν αυτή η πολιτική θα μεταφραστεί σε χειροπιαστά αποτελέσματα, θα κριθεί από την ταχύτητα με την οποία οι προβλέψεις της απόφασης θα περάσουν από τα χαρτιά στην καθημερινότητα των πολιτών.
