- Λίγες μέρες πριν από την επίσκεψη της Υπουργού Πολιτισμού, ο ιερέας που αγωνίστηκε για να σωθεί ο ιστορικός ναός ζητά απαντήσεις
- Κρίσιμα ερωτήματα από τον π. Αθανάσιο Γιουσμά για την ποιότητα και την πληρότητα του έργου εκατομμυρίων ευρώ
Ο Άγιος Θεράπων είναι ο μεγαλύτερος και επιβλητικότερος ναός της Μυτιλήνης. Είναι το εμβληματικό μνημείο της πρωτεύουσας της Λέσβου, ένα αρχιτεκτονικό κόσμημα που έχει ταυτιστεί με την ιστορία και την εικόνα της πόλης σε ολόκληρο τον κόσμο. Ένας ναός που χρειάστηκε 85 χρόνια για να ολοκληρωθεί μετά τη θεμελίωσή του και σχεδόν έναν ακόμη αιώνα για να φτάσει στη μεγαλύτερη συντήρηση που γνώρισε ποτέ εκκλησία στον τόπο μας, μέσα από έναν πολυετή αγώνα του πρωτοπρεσβύτερου π. Αθανασίου Γιουσμά, με τη στήριξη του Μητροπολίτη Μυτιλήνης Ιακώβου, της τοπικής κοινωνίας και όσων φορέων συνέβαλαν ώστε να εξασφαλιστούν οι αναγκαίοι πόροι για να σωθεί το ιστορικό αυτό μνημείο.
Την Κυριακή, η Υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, αναμένεται να βρεθεί στη Μυτιλήνη για να εγκαινιάσει ένα έργο συνολικού προϋπολογισμού που προσεγγίζει τα 2,3 εκατομμύρια ευρώ. Θα είναι μια ημέρα γιορτής για τον τόπο. Όμως, λίγες μόλις ώρες πριν από τα εγκαίνια, πάνω από το έργο πέφτει βαριά σκιά, καθώς διατυπώνονται δημόσια σοβαρά ερωτήματα για την ποιότητα και την πληρότητα των εργασιών. Και το πιο σημαντικό είναι ότι τα ερωτήματα αυτά δεν προέρχονται από κάποιον τρίτο, αλλά από τον ίδιο τον άνθρωπο που πάλεψε όσο κανείς για να ξεκινήσει η αποκατάσταση του Αγίου Θεράποντα.
Με μια εξαιρετικά σπάνια δημόσια παρέμβαση, ο π. Αθανάσιος Γιουσμάς επιλέγει να αφήσει στην άκρη τις πανηγυρικές δηλώσεις και να αναδείξει ζητήματα που, όπως υποστηρίζει, δεν μπορούν να περάσουν απαρατήρητα σε ένα έργο που θα καθορίσει την τύχη του ναού για τις επόμενες γενιές. Η παρέμβαση του εφημέριου δεν στρέφεται εναντίον της αποκατάστασης. Αντίθετα, αποτελεί μια ύστατη προσπάθεια να διασφαλιστεί ότι το μεγαλύτερο έργο συντήρησης που γνώρισε ποτέ ο Άγιος Θεράπων θα αντέξει στο χρόνο και δεν θα αφήσει πίσω του ερωτήματα που θα μπορούσαν να είχαν απαντηθεί πριν κοπούν οι κορδέλες των εγκαινίων.
Γιατί άλλαξαν την τεχνική;
Ο π. Αθανάσιος επισημαίνει τη διαφορετική τεχνική που εφαρμόστηκε στον κεντρικό τρούλο σε σχέση με τους υπόλοιπους τέσσερις, ζητά εξηγήσεις για την επιλογή αυτή, εκφράζει ανησυχία για την αντοχή και την ασφάλεια των κατασκευών, θέτει ερωτήματα για την υγρομόνωση, για αστερέωτα υλικά σε μεγάλο ύψος, για σπασμένα κεραμίδια, υπολείμματα υλικών και άλλες εκκρεμότητες που, κατά την άποψή του, πρέπει να αντιμετωπιστούν πριν θεωρηθεί ότι το έργο ολοκληρώθηκε.
Η παρέμβαση αυτή αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα όχι μόνο για όσα αναφέρει, αλλά και για τον χρόνο που γίνεται. Παραμονές των εγκαινίων ο εργολάβος τα τελευταία 24ωρα βγάζει τις σκαλωσιές, εγκαταλείποντας με βιασύνη το έργο για να τα βρει όλα έτοιμα η Υπουργός την Κυριακή, λέγοντας ότι η δική του δουλειά έχει τελειώσει. Όμως ο εφημέριος στέλνει ένα σαφές μήνυμα προς κάθε αρμόδιο για ένα έργο που πραγματοποιείται μία φορά στα 100 χρόνια κρούοντας τον κώδωνα ότι δεν χωρούν ούτε βιασύνες, ούτε εκπτώσεις στην ποιότητα. Οι φωτογραφίες που δημοσιεύουν σήμερα τα Νέα της Λέσβου είναι χαρακτηριστικές των ζητημάτων που θέτει.
Επιπλέον προσθέτουμε και μια δική μας παρατήρηση, τα βρύα που παραμένουν στα αετώματα δεν έχουν καθαριστεί κατά τις εργασίες συντήρησης, και το ερώτημα είναι, πώς φεύγει ο εργολάβος χωρίς να απομακρύνει, χωρίς να καθαρίσει αυτά τα τμήματα, τα οποία δείχνουν υγρασία και διάβρωση. Εκτός κι αν, σε αυτό το σημείο, γίνουν καθαρισμοί και παρεμβάσεις από την εργολαβία της Αρχαιολογίας!
Σε κάθε περίπτωση οι εικόνες γεννούν εύλογους προβληματισμούς, ενισχύουν την ανάγκη να δοθούν πειστικές απαντήσεις. Άλλωστε το ζητούμενο δεν είναι να κοπεί η κορδέλα των εγκαινίων, αλλά να παραδοθεί στους Λέσβιους και στις επόμενες γενιές ένα έργο αντάξιο της ιστορίας και της αξίας του κορυφαίου αυτού μνημείου. Πολύ δε, περισσότερο όταν ένα τέτοιο έργο έχει πληρωθεί, με λεφτά του ελληνικού λαού και πόρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κατά 815.000 ευρώ για την εργολαβία της Αρχαιολογίας και 1,4 εκατ. ευρώ για την εργολαβία συντήρησης των τρούλων στη στέγη από τον εργολάβο.
Ο δύσκολος δρόμος
Ο π. Αθανάσιος θα μπορούσε να επιλέξει τον εύκολο δρόμο. Να περιοριστεί στα χαμόγελα των εγκαινίων, στις αναμνηστικές φωτογραφίες δίπλα στην Υπουργό Πολιτισμού και στις πανηγυρικές δηλώσεις για ένα έργο που ο ίδιος πάλεψε επί χρόνια να υλοποιηθεί. Επέλεξε όμως το ακριβώς αντίθετο. Λίγο πριν από την επίσημη τελετή, ανέδειξε δημόσια τα ερωτήματα και τις εκκρεμότητες που, κατά την κρίση του, δεν πρέπει να μείνουν αναπάντητα, γνωρίζοντας ότι η στάση αυτή ενδέχεται να προκαλέσει δυσαρέσκεια στην κ. Μενδώνη και στον διευθυντή της Εφορείας Αρχαιοτήτων Λέσβου, Παύλο Τριανταφυλλίδη, που προετοιμάζει πυρετωδώς την επίσκεψη της Υπουργού. Για τον ίδιο, όμως, προέχει η προστασία του Αγίου Θεράποντα και η παράδοση ενός έργου αντάξιου της ιστορίας και της αξίας του μνημείου. Αυτή η συνέπεια απέναντι στην αποστολή του είναι και ο λόγος που ο εφημέριος του ιστορικού ναού χαίρει διαχρονικά της εκτίμησης και του σεβασμού της τοπικής κοινωνίας.
ΕΓΓΥΗΣΕΙΣ ΖΗΤΑ Ο ΙΕΡΕΑΣ ΠΟΥ ΑΓΩΝΙΣΤΗΚΕ ΠΟΛΛΑ ΧΡΟΝΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΤΟΥ ΝΑΟΥ
Τα 15 ερωτήματα του
π. Αθανασίου για το έργο
Στον ενιαίο Ναό του Αγίου Θεράποντα, παρατηρούμε κατά την διάρκεια της επισκευής του, δύο διαφορετικές μεθόδους να έχουν επιλεχθεί, για την ολοκλήρωση της ανακαίνισής του, μετά από σχεδόν έναν αιώνα. Η αναφορά γίνεται για το άνω τμήμα του Ναού, τη στέψη του δηλαδή, με τους πέντε τρούλους που έχει.
Αυτό από μόνο του, γεννά κάποια ερωτήματα, που αναμφίβολα θα απαντηθούν μόνο στο εγγύς μέλλον (το πιθανότερο). Προφανώς κανένας δεν θέλει το όλο εγχείρημα να αποδειχθεί άνθρακας. Αυτό είναι κάτι που όλοι το απεύχονται, για το κύρος που συμβολίζει αυτός ο Ναός για τον τόπο μας, για τη μοναδικότητα του ίδιου του Μνημείου, αλλά κυρίως για την απρόσκοπτη λειτουργία του Ναού, την ασφάλεια όσων εισέρχονται σε αυτόν, αλλά και των διερχομένων, που έστω για μια φωτογραφία επισκέπτονται τον αύλειο χώρο του.
Και πέρα από την Αρχιτεκτονική που σαφώς επηρεάζεται, δεδομένου ότι ο Ναός είναι ένας, ασχέτως εάν έχει πέντε τρούλους, έχουμε ένα πιο σοβαρό ζήτημα… την ασφάλεια.
Στον Ναό υπάρχει ο μεγάλος, ο δεσπόζων τρούλος στο κέντρο, μοναδικής αρχιτεκτονικής, που περιτριγυρίζεται από τους τέσσερις μικρότερους στις ακμές του όλου οικοδομήματος. Δεσπόζων επειδή είναι ο κεντρικός, αυτός που σκεπάζει την αγιογραφία του Χριστού και αυτός που φέρει τον κεντρικό Σταυρό. Όλα τα βλέμματα, καταλήγουν σε αυτόν.
Ενδεχομένως για τον επισκέπτη ή τον διερχόμενο, οι διαφορές να είναι αμυδρές ή ανύπαρκτες. Με μια πιο κοντινή ματιά όμως, καταλαβαίνει και ο πιο αδαής (όχι Αδαλής) ότι η τεχνική επισκευής του κεντρικού τρούλου διαφέρει, με την τεχνική των περιφερειακών. Αυτό πρέπει να απαντηθεί, γιατί έγινε, από ποιον/ους επιλέχθηκε και γιατί. Η αρχιτεκτονική του Ναού είναι ενιαία, σαφώς και για την επισκευή του θα έπρεπε να επιλεχθεί ένας τρόπος, ή έστω να απαντηθεί γιατί έγινε έτσι. Επιπλέον γιατί η παράδοση αυτού του έργου να γίνει τόσο βιαστικά, μετά την πληροφόρηση της άφιξης της Υπουργού.
Παρακάτω μια παρατήρηση/σύγκριση μακροσκοπική, που μπορεί να κάνει και ο πιο αδαής.
Στους μικρούς τέσσερις τρούλους που βρίσκονται περιμετρικά του κεντρικού, δεν εμφανίζονται στις ενώσεις βύσματα, πριτσίνια, βίδες ή στεγανώσεις με φλατζόκολλες. Οι επικαλύψεις των πλακών τιτανιούχου ψευδαργύρου, αφενός δεν είναι τσακισμένες/χτυπημένες και αφετέρου δεν παρουσιάζουν κάποιου είδους πιθανή εισροή νερού. Όπου χρειάστηκε να γίνουν ενώσεις, έγιναν με τοπικές συγκολλήσεις.
- Στον κεντρικό τρούλο η τεχνοτροπία είναι εντελώς διαφορετική.
Υπάρχει σαφώς μεγαλύτερη λεπτομέρεια, με συνεχή σπασίματα, με εξογκώματα, με διαστρώσεις του υλικού… αναμφίβολα.
- Υπάρχουν λεπτομέρειες που δεν είναι καν στερεωμένες, ελαφρές μεν, αστερέωτες δε, σε ύψος 20 μέτρων. Αλλού παρατηρείται στερέωση με πιρτσίνια, αλλού με ξυλόβιδες, αλλού υπάρχει επικάλυψή τους με φλατζόκολλα, αλλού όχι.
- Υπάρχουν διάσπαρτα σπασμένα κεραμίδια, από την τοποθέτηση της σκαλωσιάς. Υπάρχουν πλαστικά που θα φράξουν τα λούκια. Υπάρχουν υπολείμματα βαφών ή σκουριάς, πριν ακόμα καλά-καλά παραδοθεί το έργο. Πεταμένα υλικά πάνω στις στέγες… γιατί;
- Θα απαντηθεί η επιλογή διαφορετικής τεχνικής;
- Θα εγγυηθεί κάποιος την διάρκεια ζωής της επισκευής;
- Θα εγγυηθεί κάποιος ότι δεν θα γίνει ατύχημα που να σχετίζεται με τις επισκευές;
- Θα υγρομονωθούν όλες οι ενώσεις στον κεντρικό τρούλο;
- Θα επισκευαστούν τα κεραμίδια;
- Θα μαζευτούν τα υλικά από τις στέγες;
- Θα κλείσει με κατάλληλο υλικό η οπή του βύσματος όταν φύγει η σκαλωσιά;
- Θα αλλαχθούν οι μαρμαροποδιές που ράγισαν κατά την αλλαγή των θυρών βόρεια;
Κατά την τοποθέτηση των ξύλινων θυρών έσπασαν τα πλαϊνά λευκά μάρμαρα. Τους το υπέδειξα. Τι θα γίνει με αυτά ή με τις τρύπες στις πέτρες της οικοδομής που έγιναν τοποθετώντας τις σκαλωσιές (και με άλλα που ως ανίδεος βλέπω;)…
π. Αθανάσιος Γιουσμάς
Ιερατικός Προϊστάμενος του Ιερού Ναού
