Στην έγκριση Μνημονίου Συνεργασίας με το Πανεπιστήμιο Κρήτης προχωρά ο Δήμος Μυτιλήνης, με αντικείμενο την ταυτοποίηση αταυτοποίητων σορών προσφύγων που έχουν ενταφιαστεί στο νεκροταφείο του Κάτω Τρίτους. Το θέμα εισάγεται προς συζήτηση και λήψη απόφασης στη συνεδρίαση του Δημοτικού Συμβουλίου της Δευτέρας, έπειτα από σχετική εισήγηση του αντιδημάρχου Χρήστου Τσιβγούλη.
Η εξέλιξη έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία το ζήτημα του μουσουλμανικού νεκροταφείου στο Κάτω Τρίτος επανέρχεται στο προσκήνιο, όπως ανέδειξε και πρόσφατο πρωτοσέλιδο δημοσίευμα της εφημερίδας μας, καταγράφοντας τις εκκρεμότητες, τις πιέσεις συγγενών και τη συσσωρευμένη ανάγκη για θεσμική διαχείριση ενός ανθρωπιστικού και διοικητικού ζητήματος που παραμένει ανοικτό εδώ και μία δεκαετία.
Αξίζει να τονιστεί ότι το 2015, εν μέσω της μαζικής εισόδου προσφύγων και μεταναστών στη Λέσβο, ο Δήμος Μυτιλήνης διέθεσε ιδιόκτητο δημοτικό ελαιόκτημα στην περιοχή του Κάτω Τρίτους για τη δημιουργία χώρου ενταφιασμού νεκρών προσφύγων και μεταναστών. Η επιλογή εκείνη συνδέθηκε με τις επείγουσες συνθήκες της περιόδου, όταν τα πολύνεκρα ναυάγια στο Αιγαίο απαιτούσαν άμεση διαχείριση των σορών.
Ο χώρος εξακολουθεί έως σήμερα να χρησιμοποιείται για την ταφή θυμάτων είτε πνιγμού, είτε φυσικού θανάτου. Στο διάστημα που μεσολάβησε, ο Δήμος βρέθηκε αντιμέτωπος με επαναλαμβανόμενα περιστατικά μαζικών απωλειών, με αποτέλεσμα δεκάδες ενταφιασμούς.
Ωστόσο, σημαντικό ποσοστό των θυμάτων δεν κατέστη δυνατό να ταυτοποιηθεί. Οι σοροί αυτές καταχωρίστηκαν και ενταφιάστηκαν ως «αγνώστων στοιχείων», δημιουργώντας μια συσσωρευμένη εκκρεμότητα τόσο σε διοικητικό όσο και σε ηθικό επίπεδο.
Τα αιτήματα συγγενών και η ανάγκη ταυτοποίησης
Σήμερα υπάρχουν σε εκκρεμότητα αιτήματα συγγενών που ζητούν την εκταφή και μεταφορά των οστών στα πάτρια εδάφη, μετά από πιθανή ή μερική αναγνώριση στοιχείων. Η διαδικασία αυτή, χωρίς συστηματική επιστημονική καταγραφή και ταξινόμηση, είναι εξαιρετικά σύνθετη.
Η ταυτοποίηση μιας αταυτοποίητης σορού προϋποθέτει συνδυασμό ιατροδικαστικών δεδομένων, γενετικού υλικού, ανθρωπολογικών στοιχείων και οργανωμένης βάσης δεδομένων. Στην Ελλάδα δεν υφίσταται έως σήμερα ολοκληρωμένο, ενιαίο σύστημα ψηφιακής καταγραφής σορών αγνώστων στοιχείων, που να στηρίζεται στη συνεργασία και σε τυποποιημένα πρωτόκολλα.
Σε αυτό το πεδίο εντάσσεται η πρόταση συνεργασίας του Πανεπιστημίου Κρήτης, η οποία διατυπώθηκε με το υπ’ αριθμ. πρωτ. 38208/6.11.25 έγγραφο προς τον Δήμο Μυτιλήνης. Σύμφωνα με τα όσα περιλαμβάνονται στο αντικείμενο της συνεργασίας, η Ιατροδικαστική Μονάδα του Πανεπιστημίου Κρήτης αναπτύσσει εξειδικευμένο σύστημα ψηφιακής καταγραφής σορών αγνώστων στοιχείων, με στόχο τη συστηματική τεκμηρίωση και τη διευκόλυνση της ταυτοποίησης μέσω σύγχρονων επιστημονικών μεθόδων. Έτσι, στο πλαίσιο του Μνημονίου Συνεργασίας προβλέπονται η εκταφή αταυτοποίητων σορών που έχουν ενταφιαστεί στο Κάτω Τρίτος, η επιστημονική καταγραφή και τεκμηρίωση των οστών, η λήψη και επεξεργασία στοιχείων που δύνανται να συμβάλουν σε μελλοντική ταυτοποίηση.
Αποθήκευση σε αριθμημένες οστεοθήκες
Η δημιουργία αριθμημένων οστεοθηκών αποτελεί κρίσιμο οργανωτικό βήμα. Σημαίνει ότι κάθε σύνολο οστών θα φέρει μοναδικό κωδικό, αντιστοιχισμένο με τα καταγεγραμμένα στοιχεία του φακέλου. Σε περίπτωση που προκύψει ταυτοποίηση, μέσω αντιστοίχισης DNA ή άλλων δεδομένων, ο εντοπισμός θα είναι άμεσος και ασφαλής, χωρίς αβεβαιότητες ως προς τη θέση ταφής ή την ταυτότητα του σκελετικού υλικού. Η δαπάνη για το σύνολο της διαδικασίας θα καλυφθεί αποκλειστικά από το Πανεπιστήμιο Κρήτης, γεγονός που απαλλάσσει τον Δήμο από οικονομική επιβάρυνση σε μια περίοδο αυξημένων δημοσιονομικών πιέσεων.
Η απόφαση που καλείται να λάβει το Δημοτικό Συμβούλιο αφορά στη θεσμική ευθύνη της τοπικής αυτοδιοίκησης απέναντι σε ένα ζήτημα που συνδέεται με τα ανθρώπινα δικαιώματα, τη διεθνή υποχρέωση σεβασμού των νεκρών και το δικαίωμα των οικογενειών στην αναγνώριση και αξιοπρεπή ταφή.
