Η συζήτηση για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στις παράκτιες περιοχές συχνά γίνεται με γενικούς όρους, που αφορούν στη Μεσόγειο, στο Αιγαίο ή στις «ευάλωτες ακτές του Νότου». Ωστόσο, για τη Λέσβο το ζήτημα δεν είναι μια αφηρημένη επιστημονική πρόβλεψη. Είναι μια πραγματικότητα που ήδη αρχίζει να διαμορφώνεται μπροστά στα μάτια των κατοίκων του νησιού, λαμβάνοντας υπόψη και τα πρόσφατα πλημμυρικά φαινόμενα που έπληξαν περιοχές, όπως το Πέραμα, την Ερεσό και παραθαλάσσια χωριά του κόλπου της Καλλονής.
Με περισσότερα από 320 χιλιόμετρα ακτογραμμής, δεκάδες παραλιακούς οικισμούς, λιμάνια, τουριστικές εγκαταστάσεις και κρίσιμες υποδομές χτισμένες κυριολεκτικά δίπλα στο κύμα, η Λέσβος βρίσκεται στην «πρώτη γραμμή» των επιπτώσεων της ανόδου της στάθμης της θάλασσας.
Το ζήτημα αυτό ανέδειξε με δηλώσεις του στα «Νέα της Λέσβου» ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Αιγαίου, Αντώνης Βελεγράκης, μ’ αφορμή και τη συζήτηση που έγινε πρόσφατα στη διάρκεια συνεδρίασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής των Περιφερειών στην Κύπρο. Ο ίδιος υπογραμμίζει ότι «η παράκτια διάβρωση και οι πλημμύρες από τη θάλασσα αποτελούν ένα πρόβλημα που θα ενταθεί τα επόμενα χρόνια, ιδιαίτερα για τα νησιά του Αιγαίου Πελάγους».
Σύμφωνα με τον κ. Βελεγράκη, η Ελλάδα είναι από τις χώρες με τη μεγαλύτερη ακτογραμμή στην Ευρώπη, γεγονός που σημαίνει ότι είναι ιδιαίτερα ευάλωτη στις αλλαγές που προκαλεί η άνοδος της στάθμης της θάλασσας. Οι αλλαγές αυτές δεν είναι θεωρητικές προβλέψεις για το μακρινό μέλλον. Πρόκειται για μια διαδικασία που ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη και επηρεάζει σταδιακά παραλίες, λιμάνια και παράκτιες υποδομές. Η μέση στάθμη της θάλασσας έχει ήδη αυξηθεί περίπου κατά 20 εκατοστά από τις αρχές του προηγούμενου αιώνα. Οι επιστημονικές εκτιμήσεις δείχνουν ότι μέχρι το τέλος του αιώνα η άνοδος μπορεί να φτάσει ακόμη και το ένα μέτρο, ανάλογα με την εξέλιξη της κλιματικής αλλαγής. Όπως εξηγεί ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Αιγαίου, «όταν η άνοδος της στάθμης συνδυάζεται με έντονες καταιγίδες και ισχυρό κυματισμό δημιουργούνται οι λεγόμενες ακραίες θαλάσσιες στάθμες. Σε αυτές τις περιπτώσεις η θάλασσα μπορεί να υπερχειλίσει και να πλημμυρίσει παράκτιες περιοχές που μέχρι σήμερα θεωρούνταν ασφαλείς».
Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο έντονο σε περιοχές όπως τα νησιά του Αιγαίου, όπου πολλές παραλίες είναι μικρές και στενές. Πρόκειται για τις λεγόμενες «παραλίες θυλάκων», που έχουν περιορισμένο πλάτος και μικρό απόθεμα άμμου. Όταν η θάλασσα αφαιρεί σταδιακά αυτό το υλικό, η παραλία χάνει το πλάτος της και η προστατευτική της λειτουργία μειώνεται.
Για τη Λέσβο, όπως σημειώνει ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Αιγαίου, «αυτό σημαίνει ότι σε ορισμένες περιοχές η διάβρωση μπορεί να προχωρήσει αρκετά γρήγορα, ιδιαίτερα αν συνδυαστεί με έντονα καιρικά φαινόμενα. Η αντιμετώπιση του προβλήματος δεν μπορεί να γίνεται αποσπασματικά. Απαιτείται συνδυασμός παρακολούθησης, επιστημονικών μοντέλων και πρακτικών μέτρων προστασίας».
Ένα από τα βασικά εργαλεία που ήδη χρησιμοποιούνται είναι η δορυφορική παρατήρηση της ακτογραμμής μέσω του ευρωπαϊκού προγράμματος Copernicus. Τα δεδομένα αυτά επιτρέπουν την καταγραφή των αλλαγών στις ακτές και βοηθούν στον εντοπισμό των περιοχών που κινδυνεύουν περισσότερο. Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο κ. Βελεγράκης, «τα δορυφορικά δεδομένα από μόνα τους δεν αρκούν. Χρειάζεται να συμπληρώνονται από άλλες μεθόδους, όπως τοπικές μετρήσεις, χρήση καμερών παρακολούθησης και καταγραφές με drones, ώστε να υπάρχει πιο ακριβής εικόνα για το πώς εξελίσσεται η διάβρωση σε κάθε περιοχή».
