Η αντίστροφη μέτρηση για την ολοκλήρωση της δημόσιας διαβούλευσης του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης βρίσκεται προς το τέλος. Την Πέμπτη 4 Ιουνίου, στις 09:00 το πρωί, λήγει μία από τις σημαντικότερες θεσμικές διαδικασίες των τελευταίων ετών για τη λειτουργία των δήμων και των περιφερειών της χώρας. Κι όμως, στη Λέσβο, τουλάχιστον μέχρι σήμερα, η συζήτηση είναι σχεδόν ανύπαρκτη.
Η απουσία δημόσιου διαλόγου από τους αυτοδιοικητικούς φορείς του νησιού, αλλά και η περιορισμένη ενημέρωση των πολιτών, προκαλούν εύλογα ερωτήματα για τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται μια μεταρρύθμιση που θα καθορίσει την καθημερινότητα της αυτοδιοίκησης για τα επόμενα χρόνια. Αποτελεί δε χαρακτηριστικό παράδειγμα αδράνειας αλλά και απάθειας το γεγονός ότι στην ηλεκτρονική σελίδα του υπουργείου Εσωτερικών για τη διαβούλευση, οι απόψεις φορέων και πολιτών που έχουν κατατεθεί είναι ελάχιστες έως μηδαμινές.
Το σχέδιο νόμου του Υπουργείου Εσωτερικών με τίτλο «Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης» τέθηκε σε δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση στις 20 Μαΐου, με στόχο – όπως αναφέρεται – να συγκεντρώσει και να κωδικοποιήσει σε ένα ενιαίο νομοθετικό πλαίσιο το σύνολο σχεδόν της λειτουργίας δήμων και περιφερειών.
Ωστόσο, παρά τη βαρύτητα του εγχειρήματος, στη Λέσβο δεν έχει καταγραφεί μέχρι στιγμής κάποια ουσιαστική δημόσια πρωτοβουλία διαλόγου, ανοικτής συζήτησης ή ενημέρωσης των πολιτών από τους θεσμικούς εκπροσώπους της αυτοδιοίκησης. Δήμοι, αιρετοί, συλλογικά όργανα και φορείς εμφανίζονται αποστασιοποιημένοι από μια διαδικασία που επηρεάζει άμεσα τη διοικητική, οικονομική και πολιτική λειτουργία των τοπικών κοινωνιών.
Ένας Κώδικας εκατοντάδων σελίδων…
Το νέο θεσμικό πλαίσιο δεν αποτελεί μια απλή νομοθετική παρέμβαση. Πρόκειται για έναν εκτεταμένο Κώδικα που περιλαμβάνει εκατοντάδες σελίδες και μεγάλο αριθμό άρθρων, κατανεμημένων σε έξι ολόκληρα βιβλία, τα οποία αγγίζουν σχεδόν κάθε πτυχή της αυτοδιοικητικής λειτουργίας.
Από τον τρόπο εκλογής των αυτοδιοικητικών αρχών και την κατηγοριοποίηση των δήμων, μέχρι τις οικονομικές λειτουργίες, την άσκηση αρμοδιοτήτων, τους μηχανισμούς ελέγχου και την εποπτεία, το νέο πλαίσιο επιχειρεί να αναδιαμορφώσει συνολικά το μοντέλο λειτουργίας της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Το εύρος του νομοσχεδίου, όμως, αποτελεί από μόνο του έναν παράγοντα δυσκολίας. Ακόμη και στελέχη της αυτοδιοίκησης παραδέχονται κατ’ ιδίαν ότι απαιτείται ιδιαίτερα προσεκτική μελέτη προκειμένου να αποσαφηνιστούν κρίσιμες λεπτομέρειες και ερμηνείες διατάξεων. Η γλώσσα πολλών άρθρων χαρακτηρίζεται σύνθετη, ενώ η αλληλεπίδραση παλαιών και νέων ρυθμίσεων δημιουργεί ένα απαιτητικό πεδίο κατανόησης ακόμη και για έμπειρους αυτοδιοικητικούς παράγοντες.
Περιορισμένος χρόνος, περιορισμένη συμμετοχή
Μέσα σ΄ αυτό το περιβάλλον, αρκετοί αυτοδιοικητικοί εκφράζουν προβληματισμό και για το χρονικό πλαίσιο της διαβούλευσης. Το Υπουργείο Εσωτερικών έθεσε προς συζήτηση ένα εξαιρετικά εκτεταμένο και κρίσιμο νομοθέτημα, δίνοντας μόλις λίγες ημέρες για δημόσια διαβούλευση και υποβολή προτάσεων. Το γεγονός αυτό δημιουργεί την αίσθηση ότι η διαδικασία εξελίσσεται με ταχύτητες που δεν επιτρέπουν ουσιαστική συμμετοχή, ούτε στους αιρετούς, ούτε στις τοπικές κοινωνίες. Πολύ περισσότερο σε νησιωτικές περιοχές όπως η Λέσβος, όπου τα ζητήματα της αυτοδιοίκησης έχουν αυξημένες ιδιαιτερότητες λόγω γεωγραφικών, πληθυσμιακών και διοικητικών συνθηκών.
Η απουσία οργανωμένων θεματικών συζητήσεων, συνεδριάσεων δημοτικών ή περιφερειακών οργάνων με αποκλειστικό αντικείμενο τον νέο Κώδικα, αλλά και η έλλειψη ενημερωτικών πρωτοβουλιών προς τους πολίτες, ενισχύει την εικόνα μιας διαδικασίας που εξελίσσεται περισσότερο σ΄ επίπεδο κεντρικής διοίκησης και λιγότερο σ΄ επίπεδο πραγματικής κοινωνικής διαβούλευσης.
Το μεγάλο ερώτημα της επόμενης ημέρας
Το Υπουργείο Εσωτερικών παρουσιάζει τον νέο Κώδικα ως ένα εργαλείο εκσυγχρονισμού που θα ενισχύσει τη διαφάνεια, τη λογοδοσία και την αποτελεσματικότητα των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης. Παράλληλα, υποστηρίζει ότι μέσω της σαφούς καταγραφής αρμοδιοτήτων ο πολίτης θα γνωρίζει ποιος φορέας είναι υπεύθυνος για κάθε ζήτημα της καθημερινότητας.
Ωστόσο, το βασικό ερώτημα που τίθεται είναι αν μια τόσο κρίσιμη μεταρρύθμιση μπορεί να αποκτήσει πραγματική νομιμοποίηση χωρίς ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών και χωρίς έναν ανοιχτό, ζωντανό διάλογο με τους ίδιους τους πολίτες που θα κληθούν να ζήσουν τις συνέπειες αυτών των αλλαγών.
Για τη Λέσβο ειδικότερα, όπου τα ζητήματα διοικητικής λειτουργίας, υποστελέχωσης υπηρεσιών, αρμοδιοτήτων και χρηματοδοτήσεων παραμένουν διαχρονικά ανοιχτά, η απουσία δημόσιας παρέμβασης από την αυτοδιοίκηση δημιουργεί ένα ακόμη μεγαλύτερο κενό. Κι ενώ απομένουν πλέον ελάχιστες ημέρες μέχρι τη λήξη της διαβούλευσης στις 4 Ιουνίου, το ζητούμενο παραμένει αν θα υπάρξει έστω και την τελευταία στιγμή μια ουσιαστική τοπική συζήτηση για έναν Κώδικα που θα καθορίσει το μοντέλο διοίκησης δήμων και περιφερειών για τα επόμενα χρόνια.
