Του Γρηγόρη Δουμούζη, Θεολόγου, MSc Θεολογίας – Κοινωνιολόγου
Το νησί μας έχει την ευλογία να απαριθμεί μια πλειάδα αγίων, οι οποίοι με το βίο τους μας δείχνουν πως η αγιότητα είναι πολύ κοντά και σ’ εμάς. Το θέμα είναι πώς τοποθετούμαστε. Είναι αυτό που διαβάζουμε: «Εαυτούς και αλλήλους και πάσα τη ζωή ημών Χριστώ τω Θεώ παραθώμεθα». Αυτό το άφημα στο Θεό. Έτσι, γίνεται η αρχή του προσωπικού μας «πνευματικού τοκετού». Όταν ησυχάσουμε και έχουμε αυτή την ησυχία, τότε, θ’ ακούσουμε το Θεό. Οι άγιοι του νησιού μας είναι στο σύνολο 40. Δεν μας καλούν να τους μιμηθούμε. Κάτι τέτοιο είναι αδύνατο, αφού ο κάθε άνθρωπος είναι διαφορετικός, με τις αρετές και τα μειονεκτήματά του. Άλλωστε, και στο άγιο Πνεύμα δεν αρέσει η επανάληψη, αλλά η πρωτοτυπία και το καινούργιο. Επομένως, οι άγιοί μας με το βίο τους μας «ενεργοποιούν» αυτό τον πόθο που έχουμε για το Θεό και μας εξασκούν στην εν Χριστώ ζωή.
Άγιος Αλέξανδρος – Επίσκοπος Μηθύμνης (30 Νοεμβρίου)
Ο Άγιος Αλέξανδρος ήταν, πιθανότατα, ο πρώτος επίσκοπος της Μητροπόλεως Μηθύμνης. Έλαβε μέρος στην Α΄ Οικουμενική Σύνοδο το έτος 325 μ.Χ. Λέγεται ότι ίδρυσε μοναστήρι στην περιφέρεια της κοινότητας Λαφιώνας, όπου πέρασε τα τελευταία χρόνια της ζωής του. Σε αρκετή απόσταση απ’ το χωριό και κοντά σε ερείπια, που υποτίθεται ήταν το μοναστήρι του Αγίου, βρίσκεται μεγάλη πέτρινη σαρκοφάγος, στην οποία πιστεύεται ότι ετάφη ο Άγιος. Για το έργο του Αγίου Αλεξάνδρου δεν έχουμε πολλές πληροφορίες, εκτός απ’ αυτές που παρέχει η ακολουθία που ψάλλεται την ημέρα της εορτής του, στις 30 Νοεμβρίου. Εκεί εγκωμιάζεται ο Άγιος ως «φωστήρ ακοίμητος», «ποιμήν ο πραότατος» κ.λπ.
Άγιος Ανδρέας – Επίσκοπος Κρήτης (4 Ιουλίου ή την πρώτη Κυριακή μετά απ’ αυτή την ημέρα)
Ο Άγιος Ανδρέας, επίσκοπος Κρήτης, είναι ένας απ’ τους μεγαλύτερους υμνογράφους της Εκκλησίας. Ετάφη στην Ερεσό της Λέσβου και συμπεριλαμβάνεται και συνεορτάζεται με τους Λεσβίους αγίους. Καταγόταν απ’ τη Δαμασκό της Συρίας. Ένας απ’ τους ύμνους του είναι ο γνωστός «Μέγας Κανών», που ψάλλεται την Ε΄ εβδομάδα της Μ. Σαρακοστής.
Κάποια στιγμή, όντας επίσκοπος Κρήτης, χρειάστηκε να μεταβεί στην Κωνσταντινούπολη για κάποιες ανάγκες της επαρχίας του. Όταν επέστρεφε στην Κρήτη, αρρώστησε μέσα στο πλοίο, ενώ βρισκότανε στ’ ανοιχτά της Ερεσού. Ο πλοίαρχος αναγκάστηκε να διακόψει το ταξίδι και να έλθει στο λιμάνι της Ερεσού. Ο Άγιος ρώτησε, τότε, σε ποιο τόπο έφτασαν. Όταν του είπαν πως βρίσκονται στην Ερεσό της Λέσβου, είπε: «Εδώ πρέπει να παραδώσω την ψυχή μου στο Θεό». Αμέσως κοιμήθηκε, ήταν το έτος 740 μ.Χ. Υπάρχει μαρτυρία, η οποία αναφέρει πως ο Άγιος παρέμεινε ασθενής στην Ερεσό και εκεί έγραψε το μεγάλο κανόνα.
Το λείψανό του το έθαψαν στην Ερεσό, πίσω απ’ το ιερό βήμα μιας μεγάλης βασιλικής, γνωστής σήμερα με το όνομα «βασιλική του Αγίου Ανδρέα». Μετά από χρόνια, ήρθαν χριστιανοί απ’ την Κρήτη και παρέλαβαν τα λείψανα του Αγίου, αφήνοντας μόνο τεμάχια οστών που φυλάσσονται σήμερα στα μοναστήρια του Υψηλού και του Λειμώνος. Οι χριστιανοί της Ερεσού διατήρησαν τον τάφο του Αγίου και όταν ανακηρύχθηκε Άγιος απ’ την Εκκλησία, έχτισαν ένα ναΰδριο προς τιμήν του. Το 1938 χτίστηκε σε τύπο παλαιοχριστιανικού μαρτυρίου το ναΰδριο, που υπάρχει σήμερα με τον τάφο του, ενώ το ίδιο έτος στη Σκάλα της Ερεσού χτίστηκε λαμπρός ναός του Αγίου Ανδρέα.
Άγιος Γεώργιος – Αρχιεπίσκοπος Μυτιλήνης ο Σημειοφόρος (7 Απριλίου)
Ο Άγιος Γεώργιος γεννήθηκε στα Μικρασιατικά παράλια κατά το έτος 776 μ.Χ. από γονείς επιφανείς και πλούσιους. Σε ηλικία 18 ετών έφυγε σε μοναστήρι, όπου παρέμεινε δύο χρόνια. Επιθυμώντας μεγαλύτερη άσκηση, ήρθε στη Μυτιλήνη, άγνωστος μεταξύ αγνώστων. Ζούσε μια ασκητική ζωή σ’ ένα σπήλαιο με απόλυτη εγκράτεια, προσευχή και νηστεία. Η φήμη του σταδιακά άρχισε να διαδίδεται. Όταν πέθανε ο επίσκοπος Μυτιλήνης, όλος ο λαός ζήτησε να γίνει επίσκοπος ο Γεώργιος. Έτσι, σε ηλικία 28 ετών χειροτονήθηκε επίσκοπος το έτος 804.
Όταν στον αυτοκρατορικό θρόνο ανέβηκε ο Λέων ο Ε΄ ο Αρμένιος που ήταν εικονομάχος, κήρυξε το διωγμό κατά των εικονόφιλων. Αυτό είχε σαν συνέπεια, ο Άγιος Γεώργιος να εξοριστεί σ’ ένα ξερονήσι της Προποντίδος. Εκεί συνέχισε την ασκητική ζωή. Όμως, εξαιτίας των κακουχιών, η υγεία του επιδεινώθηκε και σε ηλικία μόλις 45 ετών πέθανε στις 7 Απριλίου του 821. Το χέρι του Αγίου υποστηρίζεται πως βρίσκεται σήμερα στο ναό του Αγίου Γεωργίου του Τροπαιοφόρου της κοινότητας Σκαλοχωρίου Μυτιλήνης, κλεισμένο σε ασημένιο περίβλημα που γράφει επάνω «Άγιος Γιόργις».
Οι τρεις αδελφοί Γεώργιος Αρχιεπ. Μυτιλήνης, Συμεών ο νέος Στυλίτης και Δαβίδ ο Μοναχός (1η Φεβρουαρίου)
Ο Δαβίδ γεννήθηκε το έτος 718 ή 719. Σε ηλικία 16 ετών είδε σε όραμα τον Άγιο Αντώνιο να τον καλεί στο μοναχικό βίο και να του δίνει εντολή να μεταβεί στη Μ. Ασία στο όρος Ίδη, που είναι αντίκρυ στη Λέσβο και λίγο βορειότερα, ώστε να μονάσει εκεί. Ο Δαβίδ με μεγάλη προθυμία δέχτηκε τη συμβουλή του Μ. Αντωνίου και μετέβη στο όρος Ίδη. Εκεί έζησε 30 χρόνια. Έπειτα από 10 χρόνια και αφού πέθανε ο πατέρας του, ήρθε η μητέρα του να τον δει, έχοντας μαζί της το μικρότερο απ’ τα παιδιά της, τον Συμεών, που τότε ήταν 8 ετών.
Ο Συμεών είχε γεννηθεί το έτος 765 ή 766. Σε ηλικία 22 ετών έγινε μοναχός και 28 ετών χειροτονήθηκε ιερέας. Όταν επέστρεψε στη Μυτιλήνη, εγκαταστάθηκε στο μοναστήρι της Παναγίας, που βρισκόταν στο νότιο λιμάνι της πόλεως, στο «Μόλο». Με στόχο να μιμηθεί τον παλαιό Άγιο Συμεών τον Στυλίτη, ανέβηκε και αυτός σε στύλο, ζώντας με φοβερή άσκηση, νηστεία και προσευχή. Λίγα χρόνια αργότερα, πήρε κοντά του τον αδελφό του Γεώργιο.
Ο Γεώργιος είχε γεννηθεί το έτος 763. Τα χρόνια εκείνα στο προσκήνιο ήρθε η μανία των εικονομάχων. Ο αυτοκράτορας Λέων Ε΄ ο Αρμένιος (813-820) κήρυξε διωγμούς κατά των χριστιανών. Έτσι, ο επίσκοπος Μυτιλήνης Γεώργιος εξορίζεται και στη θέση του τοποθετείται κάποιος Λέων εικονομάχος, ο οποίος στράφηκε εναντίον του Συμεών. Ο Συμεών αναγκάζεται να εγκαταλείψει τη Μυτιλήνη και ν’ αποσυρθεί, μαζί με τους μοναχούς, στο μικρό νησάκι με το όνομα «άγιος Ισίδωρος», που βρίσκεται στον κόλπο Γέρας προς το μέρος της Κουντουρουδιάς των Λουτρών. Αργότερα, εγκαταστάθηκε στο μοναστήρι του Νικήτα του Μηδικίου στην Κωνσταντινούπολη.
Ο Γεώργιος, ο οποίος παρέμενε στη Μυτιλήνη, αντιμετώπιζε και αυτός μεγάλες δυσκολίες απ’ τους εικονομάχους. Ο ίδιος μαζί με τους μοναχούς του μοναστηριού αναγκάζεται να μεταβεί σ’ ένα ευτελές χωριό, με το όνομα «Μυρσίνα». Όταν στον θρόνο ανέβηκε η βασίλισσα Θεοδώρα, ανακάλεσε απ’ την εξορία όλους τους εξόριστους πατέρες, ανάμεσά τους ο Συμεών και ο Γεώργιος. Αυτοί έγιναν οι πιο έμπιστοι σύμβουλοι της Θεοδώρας. Μετά από πολλές πιέσεις, ο Γεώργιος δέχτηκε να χειροτονηθεί επίσκοπος Μυτιλήνης. Η Μυτιλήνη τον υποδέχτηκε με ενθουσιασμό και χαρά μεγάλη. Ένα χρόνο αργότερα, το έτος 844, πέθανε ο Συμεών και τον έθαψαν στο μοναστήρι της Παναγίας. Ο Γεώργιος παρέδωσε το πνεύμα του στον Κύριο το βράδυ του Μ. Σαββάτου του έτους 845 ή 846 και τον ενταφίασαν μαζί με τον αδελφό του, Συμεών. Αργότερα, τοποθέτησαν στην ίδια λάρνακα και τα λείψανα του Δαβίδ.
Το μοναστήρι και τα σεπτά λείψανα των αγίων παρέμειναν μέχρι και τον 16ο αιώνα. Είναι άγνωστος ο λόγος που έπαυσε να υπάρχει η σεπτή λάρνακα των αγίων. Μια υπόθεση είναι πως το μοναστήρι των Τριών Αδελφών, το μοναστήρι των «Οσιογεωργιτών», όπως λεγότανε, ήταν στη θέση «Τρία Κυπαρίσσια» ή «Σαρή Μπαμπά» και το κατέλαβαν οι Τούρκοι, οι οποίοι το έκαναν μουσουλμανικό μοναστήρι και εξαφάνισαν τα ιερά λείψανα. Αυτό είναι το πιο πιθανό σενάριο, σύμφωνα και με τον καθηγητή Ιωάννη Φουντούλη. Σε τούτο συνηγορεί και η ανέγερση του ναού του Αγίου Συμεών, ο οποίος χτίστηκε πολύ κοντά, περίπου 500 μέτρα απόσταση, απ’ τη θέση «Τρία Κυπαρίσσια».
Άγιος Γρηγόριος επίσκοπος Άσσου (10 Ιουλίου)
Γεννήθηκε στο χωριό Ακόρνη, το οποίο σήμερα δεν υπάρχει. Βρισκότανε στην περιφέρεια της Γέρας, όπου η αγροτική περιοχή σήμερα λέγεται «Κουρκούτα». Οι γονείς του, Γεώργιος και Μαρία, μετέδωσαν τη θερμή πίστη στο παιδί τους, που το ονόμασαν και αυτό Γεώργιο. Ο μικρός Γεώργιος σε ηλικία 14 ετών μετέβη στην Κωνσταντινούπολη για σπουδές. Εκεί γνωρίστηκε με τον γέροντα Αγάθωνα και τον ακολούθησε στο μοναστήρι του στη Μ. Ασία. Εκεί έμεινε τρία έτη.
Λίγα χρόνια αργότερα, συνοδεύοντας τον Αγάθωνα, πήγε στα Ιεροσόλυμα να προσκυνήσει στους Αγίους Τόπους. Εκεί έγινε μοναχός, πήρε το όνομα Γρηγόριος και παρέμεινε σαν ασκητής 15 χρόνια. Όταν χήρευσε η επισκοπή Άσσου, ο Μητροπολίτης Εφέσου τον χειροτόνησε επίσκοπο Άσσου. Η Άσσος βρισκότανε στη Μ. Ασία, περίπου στην περιοχή της Τροίας. Σαν επίσκοπος χαρακτηριζότανε από αυστηρότητα, πραότητα, αγάπη και δικαιοσύνη.
Πολύ γρήγορα ήρθαν στο προσκήνιο συκοφαντίες προς το πρόσωπό του. Γι’ αυτό, ο Γρηγόριος εγκατέλειψε την επισκοπή. Κατέληξε στο χωριό του, στην Ακόρνη. Ανέβηκε στο όρος «Πρίαντος» όπου ίδρυσε μονή και εκεί κοιμήθηκε οσιακά το έτος 1150 ή 1185.
Αγία Ευπρέπεια (Άγνωστη ημερομηνία εορτής)
Στην τοποθεσία «Άργαλα», μεταξύ Νεαπόλεως και Αεροδρομίου, βρέθηκε σε ανασκαφές κατά το 1931 μ.Χ. σταυρόσχημο μαρτύριο με δύο τάφους, που περιείχαν οστά θρυμματισμένα. Επίσης, στον ίδιο χώρο βρέθηκαν τα ερείπια μιας μεγάλης βασιλικής με βαπτιστήριο, που θεωρούνται κτίσματα του 6ου αιώνος. Πάνω σ’ αυτά τα ερείπια υπάρχει το παλαιό εξωκλήσι της Αγίας Ευπρέπειας. Επειδή στον κατάλογο των αγίων της Εκκλησίας δεν υπάρχει αγία μ’ αυτό το όνομα, πιστεύεται ότι μαρτύρησε στη Λέσβο κάποια άγνωστη σ’ εμάς αγία μ’ αυτό το όνομα.
Αγία Θεοκτίστη η Μηθυμναία (9 Νοεμβρίου)
Η οσία Θεοκτίστη ήταν μια ενάρετη μοναχή απ’ τη Μήθυμνα της Λέσβου και έζησε στα χρόνια του βασιλιά Λέοντα του Σοφού (816 μ.Χ.). Παιδί ακόμα έμεινε ορφανή και την έστειλαν σε μοναστήρι που βρισκόταν κοντά στην πατρίδα της. Σε ηλικία 18 ετών πήγε το Πάσχα να επισκεφθεί την αδερφή της. Όμως, εκείνη τη νύχτα ήρθαν στο χωριό πειρατές απ’ την Κρήτη, οι οποίοι μετέφεραν τους αιχμαλώτους στην Πάρο. Ανάμεσά τους και η Θεοκτίστη.
Η οσία, παρ’ όλα αυτά, κατάφερε και δραπέτευσε. Κρύφτηκε στα βουνά, ζώντας 35 χρόνια στην έρημο, τρώγοντας χόρτα και λούπινα που φύτρωναν μόνα τους. Την ανακάλυψε τυχαία ένας κυνηγός, ο οποίος, μετά από επιθυμία της αγίας, της έφερε να κοινωνήσει των αχράντων μυστηρίων. Όταν η αγία κοινώνησε, πέθανε και τάφηκε απ’ αυτόν τον κυνηγό στο ναό της ιστορικής Μονής Εκατονταπυλιανής. Τα σεπτά λείψανα της αγίας, κατά άγνωστο τρόπο, βρέθηκαν και φυλάσσονται στην ιερά Μονή Λευκάδος της Ικαρίας.
Άγιος Θεοφάνης ο Σιγριανής (12 Μαρτίου)
Ο όσιος Θεοφάνης θεωρείται κτήτορας της ιεράς Μονής του Υψηλού στην περιοχή του Σιγρίου. Έζησε στα χρόνια του Λέοντος του Ισαύρου του εικονομάχου. Ήταν έγγαμος, αλλά μετά από οκτώ χρόνια έγγαμου βίου, με τη σύμφωνη γνώμη της συζύγου του Μεγαλούς, αποφάσισαν να γίνουν μοναχοί. Ο Θεοφάνης μοίρασε την περιουσία του στους φτωχούς και έφυγε στη Σιγριανή, όπου έχτισε μοναστήρι. Εκεί ζούσε αντιγράφοντας θρησκευτικά βιβλία. Ο εικονομάχος αυτοκράτορας Λέων ο Ίσαυρος (717-740 μ.Χ.) του ασκούσε μεγάλη πίεση να προσχωρήσει στη μερίδα των εικονομάχων. Οι πιέσεις δεν έφεραν αποτέλεσμα, με συνέπεια να εξοριστεί ο Άγιος στη Σαμοθράκη, όπου και παρέδωσε ειρηνικά την ψυχή του στο Θεό.
Άγιος Θεωνάς Αρχιεπίσκοπος Θεσσαλονίκης (4 Απριλίου)
Ο Άγιος Θεωνάς έζησε το 16ο αιώνα και πέθανε το έτος 1541. Ο Θεωνάς μόνασε, αρχικά, στην ιερά Μονή Παντοκράτορος του Αγίου Όρους. Μετά από χρόνια, προήχθη σε Αρχιεπίσκοπο Θεσσαλονίκης και έκτισε την Ιερά Μονή της Αγίας Αναστασίας στη Χαλκιδική, όπου βρίσκεται ολόσωμο το άγιο λείψανό του. Διακρίθηκε για την αγιότητα του βίου του και τα πολλά θαύματα που έκανε εν ζωή και μετά το θάνατό του. Υπάρχει μια τοπική παράδοση η οποία αναφέρει πως ο Άγιος καταγόταν ή έζησε στο Πλωμάρι.
Αγία Θωμαΐς η Λεσβία (3 Ιανουαρίου)
Η Αγία Θωμαΐς έγινε γνωστή μόλις το 1961, μέσω μιας σειράς άρθρων που δημοσίευσε ο καθηγητής κ. Ιωάννης Φουντούλης. Η Αγία γεννήθηκε στη Λέσβο μεταξύ των ετών 910-913, άγνωστο, όμως, σε ποιο σημείο ακριβώς του νησιού. Οι γονείς της, Μιχαήλ και Καλή, μετά από έντονη προσευχή και μεγάλη ελπίδα απέκτησαν κόρη, που την ονόμασαν Θωμαΐδα. Αν και δεν είχε διάθεση για γάμο, μιας και θαύμαζε τη μοναστική ζωή, σε ηλικία 24 ετών παντρεύτηκε κάποιον Στέφανο, που έγινε γι’ αυτήν «ακάνθινος στέφανος» για όλη της τη ζωή. Υπέφερε φοβερά απ’ τη βάναυση συμπεριφορά του: Καθημερινά της πλήγωνε το σώμα και την ψυχή με ξυλοδαρμούς, κλοτσιές και ραπίσματα.
Η Αγία όλ’ αυτά τα αντιμετώπιζε με προσευχή, υπομονή και αγαθοεργία. Η αρετή της Θωμαΐδος έδινε το καλό παράδειγμα και σ’ άλλες γυναίκες, που αντιμετώπιζαν προβλήματα με τους συζύγους τους. Μάλιστα, ο Θεός της έδωσε τη χάρη να επιτελεί θαύματα. Αναφέρονται 14 θαύματα της Αγίας, όταν βρισκόταν στην Κωνσταντινούπολη. Μετά από 13 χρόνια μαρτυρικής συζυγικής ζωής, η Θωμαΐς πέθανε σε ηλικία 38 ετών. Το σεπτό λείψανό της βρισκόταν στην Κωνσταντινούπολη. Όμως, μετά την άλωση της Πόλης απ’ τους Φράγκους το 1204, δεν γνωρίζουμε τι απέγινε.
Άγιος Ιγνάτιος Αρχιεπίσκοπος Μηθύμνης – Κτίτωρ της Ιεράς Μονής Λειμώνος (14 Οκτωβρίου)
Ο Άγιος Ιγνάτιος γεννήθηκε το έτος 1492 στο χωριό Φάραγγα, που δεν υπάρχει σήμερα. Ήταν κοντά στην Καλλονή. Ο Άγιος επονομαζόταν «Αγαλλιανός». Το βαπτιστικό του όνομα ήταν Ιωάννης και όταν χειροτονήθηκε πήρε το όνομα Ιγνάτιος. Σε νεαρή ηλικία παντρεύτηκε και χειροτονήθηκε ιερέας. Όμως, μια μεγάλη επιδημία που έπεσε στο νησί, του στέρησε και τη γυναίκα και τα παιδιά του. Μόνο ένα παιδί τού έμεινε, το οποίο, αργότερα, έγινε μοναχός με το όνομα Μεθόδιος. Στη θέση που σήμερα είναι η ιερά Μονή του Λειμώνος, υπήρχε ένα φτωχικό ξωκκλήσι του αρχιστράτηγου Μιχαήλ.
Όλο αυτό το μεγάλο κτήμα ανήκε στον πατέρα του Αγίου, όπως και το άλλο, όπου βρίσκεται σήμερα το γυναικείο μοναστήρι της Μυρσινιώτισσας. Ο Άγιος όλα αυτά τα αξιοποίησε για ιερούς σκοπούς. Τα χρόνια της Τουρκοκρατίας πρόσφερε μεγάλες υπηρεσίες στα εκεί μοναστήρια και στους υπόδουλους χριστιανούς. Το 1531 εξελέγη Μητροπολίτης Μηθύμνης. Αναδείχτηκε άριστος ποιμένας. Το 1563 ζήτησε να παραιτηθεί απ’ το μητροπολιτικό θρόνο και στις 14 Οκτωβρίου του έτους 1566 παρέδωσε την αγία ψυχή του στο Θεό.
Οσία Ολυμπία και οσία Ευφροσύνη (11 Μαΐου)
Η οσία Ολυμπία και η οσία Ευφροσύνη έζησαν τον ΙΓ΄ αιώνα και παρέδωσαν την ψυχή τους με μαρτυρικό θάνατο στις 11 Μαΐου του 1235. Η Ολυμπία γεννήθηκε στην Πελοπόννησο το έτος 1200 από ευσεβείς γονείς, οι οποίοι κατάγονταν απ’ την Κωνσταντινούπολη. Για άγνωστο λόγο, κάποια στιγμή έφυγαν και κατευθύνθηκαν στην Πελοπόννησο. Σε ηλικία δέκα ετών η Ολυμπία έχασε τους γονείς της και οι συγγενείς της την έστειλαν στο μοναστήρι των Καρυών της Θερμής, τη σημερινή Ιερά Μονή του Αγίου Ραφαήλ. Ηγουμένη την περίοδο αυτή ήταν η Δωροθέα, θεία της Ολυμπίας. Σε ηλικία 19 ετών έγινε μοναχή, ενώ, όταν πέθανε η θεία της, σε ηλικία 25 ετών έγινε ηγουμένη.
Στις 11 Μαΐου του 1235 κατέφθασαν στη Μυτιλήνη πειρατές. Πήγανε στο μοναστήρι και εκεί διασκόρπισαν τις τριάντα μοναχές. Την ηγουμένη και μια γερόντισσα Ευφροσύνη τις βασάνισαν φοβερά. Την Ευφροσύνη, αφού την κρέμασαν σε δένδρο, την έκαψαν. Την Ολυμπία την έκαψαν σ’ όλο το σώμα με λαμπάδες και, έπειτα, πέρασαν πυρωμένη σιδερόβεργα στα αυτιά της και, τέλος, κάρφωσαν το βασανισμένο σώμα της με είκοσι καρφιά σε μια σανίδα. Δεν είναι τυχαίο πως, μετά την αποχώρηση των πειρατών, το σώμα της το ενταφίασαν με τη σανίδα.
Όλα αυτά έγιναν γνωστά το έτος 1959. Εκείνο το έτος βρέθηκαν τα σεπτά λείψανα των αγίων της Θερμής. Στον τάφο της οσίας Ολυμπίας βρέθηκαν και τα είκοσι καρφιά με τα οποία την είχαν καρφώσει.
Άγιες Πέντε Μάρτυρες (5 Απριλίου)
Γεννήθηκαν στη Λέσβο και αγίασαν στο νησί μας και αυτές με το μαρτυρικό τους αίμα. Το ονόματά τους δεν είναι γνωστά, όπως και ο χρόνος του μαρτυρικού τους θανάτου. Το γεγονός ότι κατάγονται απ’ τη Λέσβο και μαρτύρησαν εδώ είναι αδιαμφισβήτητο. Το ομαδικό μαρτύριο και η έλλειψη πληροφοριών μάς κάνουν να δεχθούμε ότι σε πολύ παλαιά εποχή έζησαν και μαρτύρησαν. Μια παράδοση αναφέρει ότι κατοικούσαν στο Γαβαθά της Άντισσας. Επίσης, στην Πτερούντα υπάρχει παλαιό εξωκκλήσι των Αγίων Πέντε Μαρτύρων.
Άγιος Αναστάσιος και Άγιος Δημήτριος (11 Αυγούστου)
Ο Αναστάσιος Πανέρας ήταν απ’ τον Ασώματο της Λέσβου και ο Δημήτριος Μπεγιάζης απ’ την Αγιάσο. Υπάρχει μια πιθανότητα να ήταν συγγενείς. Οι άγιοι συνεργάζονταν, επιτελώντας το ίδιο επάγγελμα, πλέκοντας καλάθια. Έτσι, ταξίδευαν μαζί για να πουλήσουν τα έργα τους σε ξένους τόπους. Τους βρίσκουμε στον Κασαμπά της Μ. Ασίας. Εκεί πέρα, εκτός απ’ την άσκηση του επαγγέλματός τους, μιλούσαν με θάρρος για την πίστη στον Χριστό, κατηχούσαν μικρούς και μεγάλους, ενώ στήριζαν τους Χριστιανούς. Όλα αυτά αψηφώντας τον κίνδυνο απ’ τους Τούρκους. Σύντομα, όμως, τους συνέλαβαν και οδηγήθηκαν στη φυλακή. Οι δύο άγιοι συνέχισαν να ομολογούν την πίστη τους, με αποτέλεσμα να μαρτυρήσουν στον Κασαμπά της Μ. Ασίας. Ο Αναστάσιος ήταν 20 ετών και ο Δημήτριος 18 ετών το έτος 1886.
Άγιος Γεώργιος Πασγιάνος (14 Φεβρουαρίου)
Οι πληροφορίες είναι ελάχιστες. Σύμφωνα με την παράδοση, ο Άγιος Γεώργιος ήταν απ’ την Πλαγιά. Ήταν ράπτης στο επάγγελμα και μαρτύρησε στο Βυζάντιο στις 14 Φεβρουαρίου του έτους 1693.
Άγιος Γεώργιος απ’ την Ιβηρία (2 Ιανουαρίου)
Ο Άγιος Γεώργιος καταγόταν απ’ την Ιβηρία. Σε νεαρή ηλικία αναγκάστηκε να γίνει υπηρέτης σε κάποιο Μουσουλμάνο. Αυτός έκανε το νεαρό Γεώργιο, Μουσουλμάνο και τον ονόμασε «Σαλή». Είναι εντυπωσιακό πως μέχρι την ηλικία των 70 ετών παρέμεινε Μουσουλμάνος. Φτάνοντας στο 70ό έτος της ηλικίας του, «ξύπνησε» η συνείδησή του και αποφάσισε να επιστρέψει στην πίστη προς τον Χριστό. Μάλιστα, παρουσιάστηκε μπροστά στον Τούρκο κριτή και δήλωσε: «Τώρα δηλώνω πως θέλω να πεθάνω χριστιανός». Παρά τα βασανιστήρια που υπέστη, παρέμεινε σταθερός στην πίστη του. Τέλος, οδηγήθηκε απ’ τους δήμιους του στην τοποθεσία Παρμάκ-Καπού, όπου έλαβε μαρτυρικό τέλος δι’ αγχόνης στις 2 Ιανουαρίου του έτους 1770.
Άγιος Γεώργιος ο Χιοπολίτης (26 Νοεμβρίου)
Ο Άγιος Γεώργιος γεννήθηκε στο χωριό Πιθυός της Χίου το έτος 1785. Έμεινε ορφανός από μητέρα σε ηλικία εννέα μηνών και μεγάλωσε σε χέρια μητριάς. Σε παιδική ηλικία ο πατέρας του τον έδωσε σε κάποιον τεχνίτη, ώστε να μάθει την ξυλογλυπτική. Μαζί με το αφεντικό του φτάσανε στα Ψαρά και ανέλαβαν να φτιάξουν το τέμπλο του Ναού του Αγίου Νικολάου. Από εκεί, με τη συντροφιά και άλλων παιδιών, έφυγαν για την Καβάλα. Στην Καβάλα συνελήφθη να κλέβει από έναν κήπο καρπούζια. Για ν’ αποφύγει την τιμωρία απ’ τον κριτή, έγινε μουσουλμάνος και πήρε το όνομα Αχμέτ.
Σε ηλικία 10 χρονών επέστρεψε στη Χίο κλαίγοντας και ομολογώντας τον Χριστό. Παρακαλούσε τον πατέρα του να τον συγχωρέσει και να τον δεχθεί κοντά του σαν χριστιανό. Επειδή ήταν επικίνδυνο να τον κρατήσει κοντά του, αποφάσισε να τον στείλει σ’ έναν ξένο τόπο και, πιο συγκεκριμένα, στο Αϊβαλί. Όταν έφτασε στην ηλικία των 20 ετών, ο Γεώργιος κατέβηκε στην πόλη των Κυδωνιών. Αργότερα, 22 ετών, αρραβωνιάστηκε. Όμως, ο αδελφός της κοπέλας, με τον οποίο είχε ο Γεώργιος χρηματικές διαφορές, τον πρόδωσε στον Τούρκο διοικητή ότι, ενώ ήταν Μουσουλμάνος, επανήλθε στον Χριστιανισμό. Βασανίστηκε σκληρά και, αφού στη φυλακή κοινώνησε των αχράντων μυστηρίων, το πρωί της 26ης Νοεμβρίου 1807 του έκοψαν το κεφάλι λίγο-λίγο. Έτσι, έλαβε το στεφάνι του μαρτυρίου.
Άγιος Δημήτριος Μιστεγνών (13 Απριλίου)
Σχετική έρευνα που έχει γίνει, απέδειξε πως δεν πρόκειται για Λέσβιο Άγιο, αλλά για τον Πελοποννήσιο Άγιο Δημήτριο, νεομάρτυρα, ο οποίος μαρτύρησε στην Τρίπολη στις 13 Απριλίου του 1803. Παρ’ όλα αυτά, φαίνεται ότι υπάρχει και έτερος νεομάρτυρας Δημήτριος. Σύμφωνα με μαρτυρίες, όπως του π. Φώτη Λαυριώτη, στα Μιστεγνά μαρτύρησε τα χρόνια της Τουρκοκρατίας κάποιος Δημήτριος. Οπωσδήποτε, λοιπόν, υπάρχει και στη Λέσβο νεομάρτυρας Δημήτριος.
Άγιος Δούκας ο Ράπτης (24 Απριλίου)
Ο Άγιος Δούκας ο Μυτιληναίος εγκατέλειψε την οικογένειά του και τον τόπο της καταγωγής του και ζούσε στην Κωνσταντινούπολη, όπου εργαζόταν σαν ράπτης. Κάποτε, πήγε να προσφέρει τις υπηρεσίες του στο σπίτι ενός Τούρκου μεγιστάνα, ο οποίος, όμως, έλειπε στον στρατό. Ο Δούκας, όπως και ο «σώφρων Ιωσήφ», δεν παρασύρθηκε στην αμαρτία από μια Τούρκισσα χανούμ, που προσπάθησε να τον παρασύρει στην αμαρτία. Αυτή, για να τον εκδικηθεί μιας και δεν ενέδωσε, συκοφάντησε τον Δούκα ότι προσπάθησε να τη βιάσει. Γι’ αυτό, κλείστηκε στη φυλακή, υπέφερε φρικτά βασανιστήρια, μιας και δεν αρνιόταν την πίστη του, και, τελικά, μαρτύρησε για την πίστη του στον Χριστό στις 24 Απριλίου του 1564.
Άγιος Θεόδωρος ο Βυζάντιος – Πολιούχος Μυτιλήνης (17 Φεβρουαρίου)
Ο Άγιος Θεόδωρος γεννήθηκε το 1774 στο Νεοχώρι της Κωνσταντινούπολης. Όντας σε μικρή ηλικία θέλησε να γίνει ζωγράφος. Έγινε μαθητής σ’ έναν ξακουστό ζωγράφο, ο οποίος την περίοδο αυτή δούλευε στο παλάτι του σουλτάνου στην Κωνσταντινούπολη. Εκεί «λύγισε» η ψυχή του και αλλαξοπίστησε. Πολύ σύντομα, όμως, συνειδητοποίησε το αμάρτημά του. Δραπέτευσε απ’ τα ανάκτορα, βρήκε ένα χιώτικο καράβι και κατέφθασε στη Χίο. Εκεί, στο μοναστήρι του Αγίου Μακαρίου, διάβασε πολλά βιβλία και είδε την αγάπη που έτρεφαν οι άγιοι για τον Χριστό.
Έτσι, λοιπόν, πήρε τη μεγάλη απόφαση: Επέστρεψε στη Μυτιλήνη. Παρουσιάστηκε στις τουρκικές αρχές και δήλωσε πως είχε μια πίστη που ήταν «χρυσός» και του έδωσαν μια πίστη που ήταν «μπακίρι» (χαλκός). Είπε: «Είμαι χριστιανός και θα πεθάνω χριστιανός». Στην αρχή νόμιζαν πως τρελάθηκε. Βλέποντας, όμως, πως μένει σταθερός στη θέση του, αποφάσισαν να τον θανατώσουν με απαγχονισμό. Τον κρέμασαν έξω απ’ το φρούριο, κάπου εκεί που είναι σήμερα το Ε’ Δημοτικό Σχολείο. Στις 17 Φεβρουαρίου του έτους 1795 παρέδωσε την ψυχή του στο Θεό. Το 1832 έσωσε τον πληθυσμό της Μυτιλήνης απ’ την πανώλη.
Άγιος Θεόδωρος Χατζής ο Μυτιληναίος (30 Ιανουαρίου)
Ο Άγιος Θεόδωρος γεννήθηκε και κατοικούσε στους Πύργους Θερμής. Έζησε το 18ο αιώνα. Κάποια στιγμή στη ζωή του βρέθηκε σε δύσκολη κατάσταση, με αποτέλεσμα να δεχθεί να γίνει μουσουλμάνος. Λίγα χρόνια, όμως, αργότερα, συνήλθε και συνειδητοποίησε το λάθος του και επιθύμησε να επανέλθει στην ορθόδοξη πίστη. Για να ηρεμήσει ψυχικά, μετέβη στο Άγιο Όρος. Από εκεί επέστρεψε στη Μυτιλήνη, αποφασισμένος να μαρτυρήσει για την πίστη στον Χριστό.
Έτσι, παρουσιάστηκε στον Τούρκο κριτή και ομολόγησε την πίστη του. Ο κριτής τον παρέπεμψε σ’ έναν άλλον άρχοντα, τον Ομέρ Αγά, ο οποίος προσπάθησε να τον μεταπείσει. Μάταια όμως. Αποφάσισαν να τον κρεμάσουν στη θέση Παρμάκ-Καπού στις 30 Ιανουαρίου του έτους 1784.
Άγιος Κωνσταντίνος ο εξ Αγαρηνών (2 Ιουνίου)
Ο Άγιος Κωνσταντίνος γεννήθηκε στο Υψηλομέτωπο της Λέσβου. Οι γονείς του ήταν μουσουλμάνοι. Παρ’ όλα αυτά, ο ίδιος έγινε χριστιανός. Σχετικά νωρίς ορφάνεψε από πατέρα, ενώ η μητέρα του ξαναπαντρεύτηκε. Ο νέος, όμως, πατέρας του ήταν μέθυσος και κακός. Ο Κωνσταντίνος και τα τρία αδέρφια του αναγκάστηκαν να φύγουν στη Σμύρνη και να πουλούν λαχανικά. Σιγά-σιγά «ενεργοποιούνταν» μέσα του ο πόθος για τον Χριστό. Ζήτησε να πάει στο Άγιο Όρος και έφτασε στην Ιερά Μονή Μεγίστης Λαύρας, όπου είχε πολλούς αγίους πατέρες. Εκείνη την περίοδο, βρισκότανε εκεί ο Πατριάρχης Γρηγόριος ο Ε΄, ο οποίος και τον βάπτισε χριστιανό.
Ο Άγιος κάποια στιγμή έφτασε στη Σκήτη του Τιμίου Προδρόμου, για να προσκυνήσει τα λείψανα των νεομαρτύρων. Μετά από χρόνια έφτασε στην περιοχή των Κυδωνιών. Εκεί αναγνωρίστηκε από κάποιον Τούρκο, με αποτέλεσμα να οδηγηθεί στον αγά. Εκεί ο Άγιος ομολόγησε πως είναι χριστιανός. Βασανίστηκε σκληρά και φυλακίστηκε, χωρίς, όμως, κανένα αποτέλεσμα. Ο αγάς των Κυδωνιών, μιας και δεν μπορούσε να κάνει κάτι, τον έστειλε στην Κωνσταντινούπολη. Μετά από πολλά βασανιστήρια, ο Άγιος μαρτύρησε στις 2 Ιουνίου του 1819.
Άγιος Λουκάς ο Νεομάρτυρας (23 Μαρτίου)
Ο Άγιος Λουκάς ήταν απ’ την Αδριανούπολη της Θράκης. Έμεινε ορφανός από πατέρα σε ηλικία 6 χρονών. Τον παρέλαβε, τότε, ένας καλός χριστιανός απ’ τη Ζαγορά. Σε ηλικία 13 ετών ο Λουκάς φιλονίκησε με παιδιά Τούρκων και έδειρε ένα απ’ αυτά. Οι Τούρκοι τον συνέλαβαν και θα τον ξέσχιζαν, αν δεν δεχότανε να γίνει μουσουλμάνος. Μάλιστα, τον πήρε ένας Τούρκος σπίτι του. Παρ’ όλα αυτά, έπειτα από ένα διάστημα, ο Λουκάς κατόρθωσε να δραπετεύσει. Συναντήθηκε με τον θετό πατέρα του, ο οποίος τον έστειλε στη Σμύρνη. Ο πνευματικός του εκεί του συνέστησε να πάει στο Άγιο Όρος, ώστε να ηρεμήσει ψυχικά.
Κάποια στιγμή στο Άγιο Όρος ήρθε ένας Νικόλαος, ναυτικός στο επάγγελμα. Όταν ήταν έτοιμος να φύγει με το καράβι του για την Τένεδο και τη Μυτιλήνη, ο Λουκάς είδε την ευκαιρία που του παρουσιαζόταν: Ήθελε να μαρτυρήσει στη Μυτιλήνη. Ο Λουκάς, λοιπόν, παρουσιάστηκε στον Ναζήρ-Αγά της Μυτιλήνης και δήλωσε πως θέλει να πεθάνει χριστιανός. Έτσι, φυλακίστηκε για τρεις μέρες. Έπειτα, δήλωσε και πάλι πως θέλει να πεθάνει χριστιανός, με αποτέλεσμα ν’ αποφασίσουν να τον κρεμάσουν στις 23 Μαρτίου του έτους 1802.
Άγιος Νικόλαος ο Νεομάρτυρας (16 Ιανουαρίου)
Ο Άγιος Νικόλαος αναφέρεται σαν νεομάρτυρας Μυτιληναίος, χωρίς να γνωρίζουμε λεπτομέρειες για το μαρτυρικό του θάνατο. Ο αρχιεπίσκοπος Χρυσόστομος Παπαδόπουλος έγραφε: «Κατά το έτος 1771 μαρτυρικώς ετελειώθη ο Νικόλαος ο Μυτιληναίος».
Άγιος Παρθένιος Οικουμενικός Πατριάρχης (24 Μαρτίου)
Ο Άγιος Παρθένιος γεννήθηκε στη Μυτιλήνη. Νωρίς έγινε Μητροπολίτης Χίου και έπειτα από χρόνια Οικουμενικός Πατριάρχης. Ήταν πράος και ευσεβής. Κάποια στιγμή, μια επιστολή του έπεσε στα χέρια των Τούρκων, η οποία θεωρήθηκε πως καλεί σε επανάσταση. Έτσι, τον συνέλαβαν και τον καταδίκασαν σε θάνατο. Τον κρέμασαν το Σάββατο του Λαζάρου, 24 Μαρτίου του 1657.
Άγιος Ραφαήλ και οι συν αυτώ (Κινητή εορτή)
Ο Άγιος Ραφαήλ γεννήθηκε στην Ιθάκη περί το 1405-1410. Όταν ήταν 16 ετών ήρθε στην Αθήνα και έγινε μοναχός και αργότερα ιερέας. Για θεολογικές σπουδές μετέβη στη Γαλλία και επέστρεψε στην Αθήνα μαζί με το φίλο του, τον Νικόλαο απ’ τη Θεσσαλονίκη. Όταν η Κωνσταντινούπολη έπεσε στα χέρια των Τούρκων, οι δύο φίλοι ήρθαν στη Μυτιλήνη, αναζητώντας έναν τόπο ασφαλή. Έτσι, βρέθηκαν στο παλαιό μοναστήρι των Καρυών της Θερμής.
Γρήγορα διαδόθηκαν φήμες πως εκεί ζουν κάποιοι επαναστάτες. Η μανία των Τούρκων προς τον Ραφαήλ, ηγούμενο της μονής, και τον Νικόλαο ήταν μεγάλη. Μαζί τους ήταν και άλλοι: Ο πρόεδρος της Θερμής, Βασίλειος, η σύζυγός του, η κόρη τους, Ειρήνη, και ο δάσκαλος του χωριού, Θεόδωρος. Οι βασανισμοί άρχισαν τη Μ. Πέμπτη και διήρκεσαν μέχρι την Τρίτη της Διακαινησίμου, όταν βρήκαν όλοι μαρτυρικό θάνατο. Την Ειρήνη, 11 ετών, την έκαψαν μέσα σ’ ένα μεγάλο πιθάρι. Τους γονείς της τους κομμάτιασαν και το δάσκαλο Θεόδωρο τον αποκεφάλισαν. Ο διάκονος Νικόλαος έπαθε συγκοπή καρδιάς, όντας δεμένος σε κορμό δένδρου και πλήρως εξαντλημένος. Ο Άγιος Ραφαήλ θανατώθηκε, αφού τον πριόνισαν απ’ το στόμα. Ήταν Τρίτη της Διακαινησίμου, 9 Απριλίου 1463.
Άγιος Ευθύμιος Επίσκοπος Ζήλων (29 Μαΐου)
Ο Άγιος Ευθύμιος γεννήθηκε στο χωριό Παράκοιλα το 1872 από ευλαβείς γονείς. Το 1899 έγινε μοναχός και το 1900 γράφτηκε στη Θεολογική σχολή της Χάλκης. Επίσκοπος Ζήλων χειροτονήθηκε στις 12 Ιουνίου του 1912. Υπηρέτησε τη Μητρόπολη Αμασείας με ζήλο και αυταπάρνηση. Όμως, εξαιτίας της συνεργασίας του με προκρίτους της Αμασείας, οι Τούρκοι στις 21 Ιανουαρίου του έτους 1921 τον συνέλαβαν. Υπέστη φρικτά βασανιστήρια και εξευτελισμούς. Στις 29 Μαΐου 1921 παρέδωσε την ψυχή του στο Θεό.
