- Ο βασικός σχεδιασμός παραμένει στα χέρια της κεντρικής διοίκησης
- Τα Ειδικά Χωροταξικά Πλαίσια μπορούν να καθορίζουν κατευθύνσεις για δραστηριότητες, υποδομές, επενδύσεις και έργα εθνικής σημασίας, χωρίς να απαιτείται συν-απόφαση των δήμων
Η κατάθεση στη Βουλή του νέου Κώδικα Χωροταξίας και Πολεοδομίας ανοίγει μια συζήτηση που αφορά άμεσα στη Λέσβο, τους δύο δήμους και την Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου. Πίσω από τις τεχνικές διατάξεις και τη νομική ορολογία υπάρχει σοβαρότερο πρόβλημα κι αυτό είναι το ποιος αποφασίζει τελικά για το μέλλον του τόπου μας.
Σειρά ερωτημάτων εγείρονται που αφορούν τον τρόπο με τον οποίο θα καθοριστούν οι χρήσεις γης, η ανάπτυξη του τουρισμού, η προστασία του περιβάλλοντος, η χωροθέτηση μεγάλων έργων, οι επενδύσεις, ακόμη και η φυσιογνωμία των οικισμών για τα επόμενα χρόνια.
Ο νέος Κώδικας συγκεντρώνει το υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο για τον χωροταξικό και πολεοδομικό σχεδιασμό, διατηρώντας όμως ένα μοντέλο στο οποίο ο βασικός σχεδιασμός παραμένει στα χέρια της κεντρικής διοίκησης. Αυτό σημαίνει ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται κυρίως από τα αρμόδια υπουργεία και τα κεντρικά όργανα του κράτους, ενώ οι δήμοι καλούνται σε μεγάλο βαθμό να προσαρμοστούν στις επιλογές που έχουν ήδη καθοριστεί.
Οι συνέπειες για τη Λέσβο
Η Λέσβος αποτελεί μια ιδιαίτερη περίπτωση. Πρόκειται για ένα μεγάλο νησί με διαφορετικά χαρακτηριστικά από περιοχή σε περιοχή, με ξεχωριστές ανάγκες στον δήμο Μυτιλήνης και στον δήμο Δυτικής Λέσβου. Παράλληλα, η Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου διαχειρίζεται ζητήματα που σχετίζονται με τη νησιωτικότητα, τις μεταφορές, το περιβάλλον και την αναπτυξιακή πολιτική.
Παρά τα ιδιαίτερα αυτά χαρακτηριστικά, ο νέος Κώδικας δεν προβλέπει ότι οι αποφάσεις των δημοτικών συμβουλίων αποτελούν απαραίτητη προϋπόθεση για την προώθηση σημαντικών χωροταξικών και πολεοδομικών σχεδίων. Ακόμη κι αν ένας δήμος διαφωνεί με συγκεκριμένες κατευθύνσεις ή παρεμβάσεις, η τελική απόφαση μπορεί να ληφθεί από την κεντρική διοίκηση, εφόσον αυτή κρίνει ότι εξυπηρετεί τον ευρύτερο σχεδιασμό. Ιδιαίτερη σημασία για τη Λέσβο έχουν οι διατάξεις που αφορούν στις νησιωτικές και παράκτιες περιοχές. Τα Ειδικά Χωροταξικά Πλαίσια μπορούν να καθορίζουν κατευθύνσεις για δραστηριότητες, υποδομές, επενδύσεις και έργα εθνικής σημασίας χωρίς να απαιτείται συν-απόφαση των δήμων.
Στη Λέσβο, όπου η ανάπτυξη του τουρισμού, η προστασία των φυσικών πόρων, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και οι λιμενικές υποδομές αποτελούν διαρκή αντικείμενα συζήτησης, η δυνατότητα λήψης αποφάσεων από το κεντρικό κράτος προκαλεί ανησυχία. Δεν είναι λίγοι οι αυτοδιοικητικοί που εκφράζουν τον προβληματισμό τους ότι οι τοπικές κοινωνίες ενδέχεται να έχουν περιορισμένο ρόλο σε ζητήματα που επηρεάζουν άμεσα την καθημερινότητά τους και τη μελλοντική αναπτυξιακή πορεία του τόπου τους.
Ο ρόλος της Περιφέρειας
Ανάλογος προβληματισμός υπάρχει και για την Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου. Παρότι τα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια αποτελούν βασικό εργαλείο σχεδιασμού, αυτά εντάσσονται επίσης σε μια αυστηρή ιεραρχία όπου οι κατευθύνσεις της κεντρικής διοίκησης υπερισχύουν. Έτσι, ακόμη και όταν η Περιφέρεια ή οι τοπικοί φορείς διαμορφώνουν συγκεκριμένες αναπτυξιακές προτεραιότητες για τα νησιά, αυτές οφείλουν να προσαρμόζονται στις εθνικές επιλογές που έχουν προηγηθεί. Το βασικό ερώτημα που αναμένεται να απασχολήσει την αυτοδιοίκηση το επόμενο διάστημα είναι κατά πόσο οι τοπικές κοινωνίες έχουν ουσιαστική συμμετοχή στις αποφάσεις που διαμορφώνουν το μέλλον τους.
Για τη Λέσβο, όπου οι συζητήσεις για τη διαχείριση του χώρου, την προστασία του περιβάλλοντος, τις επενδύσεις και τις υποδομές βρίσκονται διαρκώς στο προσκήνιο, το θέμα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Οι δήμοι και η Περιφέρεια καλούνται να διαχειριστούν τις συνέπειες των αποφάσεων, χωρίς όμως να διαθέτουν πάντοτε τον καθοριστικό λόγο στη λήψη τους.
Οι θέσεις του υπουργείου Περιβάλλοντος
Από την πλευρά του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, ο νέος Κώδικας παρουσιάζεται ως μια σημαντική μεταρρύθμιση που επιχειρεί να βάλει τέλος στην πολυνομία και στην πολυπλοκότητα του χωροταξικού και πολεοδομικού πλαισίου. Σύμφωνα με τις επίσημες ανακοινώσεις, περισσότερες από 170 διάσπαρτες νομοθετικές ρυθμίσεις κωδικοποιούνται σε ένα ενιαίο κείμενο 477 άρθρων, με στόχο την απλοποίηση των διαδικασιών, τη διαφάνεια και την ασφάλεια δικαίου για πολίτες, επενδυτές και δημόσιες υπηρεσίες. Παράλληλα, η κυβέρνηση συνδέει τον νέο Κώδικα με την εξέλιξη των Τοπικών και Ειδικών Πολεοδομικών Σχεδίων που εκπονούνται σε όλη τη χώρα, καθώς και με τον Ψηφιακό Χάρτη και την ψηφιοποίηση του Κτηματολογίου.
Ωστόσο, ακριβώς αυτή η προσπάθεια ενοποίησης και επιτάχυνσης του σχεδιασμού είναι που προκαλεί συζητήσεις στην αυτοδιοίκηση, καθώς πολλοί αιρετοί υποστηρίζουν ότι η ταχύτητα λήψης αποφάσεων δεν πρέπει να λειτουργήσει σε βάρος της ουσιαστικής συμμετοχής των τοπικών κοινωνιών στον καθορισμό των αναπτυξιακών επιλογών τους.
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο πολιτικό μήνυμα που προκύπτει από τον νέο Κώδικα. Ότι ο σχεδιασμός για το μέλλον των περιοχών εξακολουθεί να καθορίζεται κυρίως από το κεντρικό κράτος, ενώ ο ρόλος της τοπικής αυτοδιοίκησης παραμένει περισσότερο συμβουλευτικός παρά αποφασιστικός. Για ένα νησί, όπως η Λέσβος, το ζήτημα αυτό δεν αφορά μόνο στις υπηρεσίες και τους θεσμούς, αλλά στο δικαίωμα των ίδιων των τοπικών κοινωνιών να έχουν ουσιαστικό λόγο για τον τόπο τους.
