ΡΩΣΙΑ – ΟΥΚΡΑΝΙΑ: Πόλεμος φθοράς, επίμονη διπλωματία και αβέβαιη αποκλιμάκωση

του Παράσχου  Μανιάτη*

Εκτελεστική σύνοψη

Στις αρχές Μαΐου 2026, ο πόλεμος Ρωσίας-Ουκρανίας δείχνει να έχει εισέλθει σε μια πιο σύνθετη, όχι όμως λιγότερο βίαιη, φάση: Το μέτωπο παραμένει κυρίως πόλεμος φθοράς, αλλά η αεροπορική και μη επανδρωμένη διάσταση του πολέμου βαθαίνει, ενώ η διπλωματία έχει επιστρέψει χωρίς ακόμη να λύνει το κεντρικό αδιέξοδο, δηλαδή το εδαφικό. Η Ρωσία πιέζει στρατιωτικά στο ανατολικό μέτωπο και στα βόρεια σύνορα, ενώ η ουκρανική πλευρά υποστηρίζει ότι σταθεροποίησε γραμμές, ανέκτησε περιορισμένα εδάφη και επένδυσε σε νέα μοντέλα επιχειρήσεων με drones, αντιαεροπορικά μέσα και πλήγματα μεγάλου βάθους. 

Παράλληλα, οι συνομιλίες με αμερικανική μεσολάβηση παρήγαγαν επαφές, προσωρινές παύσεις σε επιμέρους στόχους και νέες ανταλλαγές αιχμαλώτων, όχι όμως πολιτική τομή. Η Ευρωπαϊκή Ένωση ενέκρινε δάνειο 90 δισ. ευρώ και 20ό πακέτο κυρώσεων, ενώ το ΝΑΤΟ συνεχίζει να λειτουργεί ως κόμβος ροής εξοπλισμών. Το ανθρωπιστικό βάρος παραμένει τεράστιο: 10,8 εκατ. άνθρωποι χρειάζονται βοήθεια μέσα στο 2026, 3,7 εκατ. παραμένουν εσωτερικά εκτοπισμένοι, 5,9 εκατ. πρόσφυγες και αιτούντες άσυλο από την Ουκρανία καταγράφονταν παγκοσμίως στο τέλος του 2025, ενώ το κόστος ανοικοδόμησης υπολογίζεται πλέον σχεδόν στα 588 δισ. δολάρια. Η πιο πιθανή βραχυπρόθεσμη τροχιά δεν είναι μια καθαρή ειρήνη, αλλά μια συνύπαρξη διαπραγματεύσεων, ανταλλαγών αιχμαλώτων και διαρκούς στρατιωτικής κλιμάκωσης από αέρα, drones και πλήγματα σε ενεργειακές και λιμενικές υποδομές. 

ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΤΩΝ ΤΕΛΕΥΤΑΙΩΝ ΕΞΙ ΜΗΝΩΝ

Το μέτωπο και τα όπλα

Η στρατιωτική εικόνα παραμένει αντιφατική αλλά όχι ασαφής: Η Ρωσία συνεχίζει αργές, κοστοβόρες προωθήσεις, κυρίως στο ανατολικό μέτωπο, ενώ ταυτόχρονα επιδιώκει «ζώνες ασφαλείας» στα βόρεια σύνορα. Τα πιο πιεσμένα σημεία των τελευταίων εβδομάδων εντοπίζονται γύρω από το Ποκρόβσκ και προς την περιοχή του Σούμι, καθώς και κατά μήκος ενός μετώπου περίπου 1.200 χιλιομέτρων. Η ουκρανική ηγεσία υποστηρίζει ότι η κατάσταση είναι η καλύτερη των τελευταίων δέκα μηνών και ότι ανακτήθηκαν 480 τετρ. χλμ. από τα τέλη Ιανουαρίου, συμπεριλαμβανομένων περίπου 50 τετρ. χλμ. μόνο τον Μάρτιο· η ρωσική πλευρά, αντίστροφα, ανακοινώνει τακτικά την κατάληψη νέων χωριών. Όπως συμβαίνει συστηματικά στον πόλεμο αυτόν, η ανεξάρτητη επαλήθευση όλων των μικρομεταβολών του μετώπου παραμένει δύσκολη. 

Το πιο καθαρό συμπέρασμα από το πεδίο δεν αφορά τόσο τη γεωγραφία όσο την τεχνολογία. Τα drones βρίσκονται πια στον πυρήνα της μάχης: Σύμφωνα με τους παρατηρητές ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τα βραχέος βεληνεκούς drones ήταν το φονικότερο όπλο για αμάχους τον Μάρτιο. Το Κίεβο προωθεί νέο σχήμα «drone-assault units», δηλαδή μονάδες που ενσωματώνουν εναέρια και χερσαία μη επανδρωμένα συστήματα μαζί με πεζικό, επενδύει σε αντι-drone δίχτυα για χιλιάδες χιλιόμετρα δρόμων πρώτης γραμμής, και αναπτύσσει αναχαιτιστικά drones απομακρυσμένου χειρισμού, αλλά και turbojet drones βαθέος πλήγματος. Στο μεταξύ, το ΝΑΤΟ τονίζει ότι μέσω του PURL συνεχίζει να ρέει αμερικανικής προέλευσης ισχύς πυρός προς την Ουκρανία, με τον Μαρκ Ρούτε να αναφέρει τον Φεβρουάριο ότι το πρόγραμμα είχε ήδη καλύψει περίπου το 75% των πυραύλων των συστημάτων Patriot και το 90% των πυραύλων άλλων συστημάτων αεράμυνας. 

Η διπλωματία και η πολιτική οικονομία του πολέμου

Στο διπλωματικό πεδίο, τους τελευταίους έξι μήνες υπήρξε σαφώς περισσότερη κινητικότητα από ό,τι στο μεγαλύτερο μέρος του 2024-2025, αλλά όχι περισσότερη σύγκλιση. Μετά το «updated and refined peace framework» του Νοεμβρίου, ακολούθησαν επαφές τον Ιανουάριο, δύο γύροι στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, νέες συναντήσεις στη Γενεύη και στη Φλόριντα, καθώς και απόπειρες μερικών παύσεων πυρός σε ενεργειακούς στόχους. Το βασικό αδιέξοδο, ωστόσο, δεν άλλαξε: Η ουκρανική πλευρά, με αιχμή τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι, αρνείται να αποδεχθεί την αποχώρηση από το υπόλοιπο του Ντονμπάς που εξακολουθεί να ελέγχει, ενώ η ρωσική πλευρά, με κεντρικό πρόσωπο τον Βλαντίμιρ Πούτιν, επιμένει ότι το εδαφικό παραμένει ουσιώδες και ότι ενδεχόμενη συνάντηση κορυφής θα είχε νόημα μόνο για να επικυρώσει τελική συμφωνία. Η Τουρκία επιχειρεί ξανά να εμφανιστεί ως χώρος διαμεσολάβησης. Το μόνο απτό, επαναλαμβανόμενο αποτέλεσμα των συνομιλιών ως τώρα είναι οι ανταλλαγές αιχμαλώτων. 

Η δυτική στήριξη, από την άλλη, όχι μόνο συνεχίζεται αλλά και θεσμοποιείται βαθύτερα. Στις 23 Απριλίου η ΕΕ έσπασε το αδιέξοδο και ενέκρινε δάνειο 90 δισ. ευρώ για το 2026-2027, με το μεγαλύτερο μέρος να προορίζεται για στρατιωτικές ανάγκες και περίπου 17 δισ. ευρώ ετησίως για βασικές δημοσιονομικές λειτουργίες. Την ίδια μέρα υιοθετήθηκε και το 20ό πακέτο κυρώσεων: 46 ακόμη πλοία της «σκιώδους» ρωσικής ναυτιλίας, συνολικά 632, 20 ρωσικές τράπεζες, περιορισμοί σε κρυπτο-υποδομές, νέοι φραγμοί σε τρίτες χώρες που λειτουργούν ως κόμβοι παράκαμψης και επιπλέον πλήγματα στην αμυντική και ενεργειακή αλυσίδα της Ρωσίας. Το ΝΑΤΟ, από τη δική του πλευρά, συνεχίζει να παρουσιάζει το PURL και το Wiesbaden-based NSATU ως μόνιμους μηχανισμούς τροφοδότησης της Ουκρανίας. Απέναντι σε αυτό, η Μόσχα εμβαθύνει τις εξωτερικές της στηρίξεις, με τη Βόρεια Κορέα να δηλώνει δημοσίως ότι θα συνεχίσει να στηρίζει τις ρωσικές πολιτικές, ενώ το ΝΑΤΟ μιλά ανοιχτά για συνεργασία Ρωσίας με Ιράν, Κίνα και Πιονγκγιάνγκ. 

Οικονομικά, η εικόνα είναι διπλή. Από τη μία, οι ρωσικές επιθέσεις στα ουκρανικά λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας μείωσαν τη χειμερινή εξαγωγική ικανότητα έως και 30%, προκάλεσαν ζημιές σε 13 bulk carriers τον Δεκέμβριο και επιβάρυναν τις εξαγωγές σιτηρών και σιδηρομεταλλεύματος, έστω κι αν οι αγροτικές εξαγωγές κράτησαν περίπου 3,7 εκατ. τόνους τον Δεκέμβριο και τον Ιανουάριο. Από την άλλη, τα ουκρανικά βαθιά πλήγματα σε ρωσική πετρελαϊκή υποδομή είχαν αισθητό αποτέλεσμα: Οι υπολογισμοί του Reuters έδειξαν ότι στα τέλη Μαρτίου είχε τεθεί εκτός περίπου το 40% της ρωσικής εξαγωγικής πετρελαϊκής ικανότητας, ενώ στις αρχές Απριλίου το ποσοστό είχε υποχωρήσει αλλά παρέμενε κοντά στο 20%. Η ενεργειακή σύγκρουση, με άλλα λόγια, λειτουργεί πλέον και ως μηχανισμός στρατιωτικής πίεσης και ως εργαλείο διαπραγμάτευσης. 

Το ανθρώπινο κόστος, το δίκαιο και ο υβριδικός πόλεμος

Στο ανθρωπιστικό πεδίο, τα στοιχεία παραμένουν συντριπτικά. Οι παρατηρητές ανθρωπίνων δικαιωμάτων κατέγραψαν για τον Μάρτιο του 2026 τουλάχιστον 211 νεκρούς και 1.206 τραυματίες αμάχους, το υψηλότερο μηνιαίο επίπεδο από τον Ιούλιο του 2025, ενώ μόνο στις πρώτες εννέα ημέρες του Απριλίου καταγράφηκαν άλλοι 46 νεκροί και 343 τραυματίες. Από την έναρξη της πλήρους εισβολής έχουν επιβεβαιωθεί τουλάχιστον 15.578 νεκροί άμαχοι και 43.352 τραυματίες. 

Η UNHCR υπολογίζει 10,8 εκατ. ανθρώπους με ανάγκη ανθρωπιστικής βοήθειας μέσα στο 2026, 3,7 εκατ. εσωτερικά εκτοπισμένους και 5,9 εκατ. πρόσφυγες και αιτούντες άσυλο από την Ουκρανία παγκοσμίως στο τέλος του 2025. Η Παγκόσμια Τράπεζα, μαζί με την ουκρανική κυβέρνηση, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα Ηνωμένα Έθνη, εκτιμά το συνολικό κόστος ανάκαμψης και ανοικοδόμησης σχεδόν στα 588 δισ. δολάρια, με άμεσες ζημιές πάνω από 195 δισ. και 14% του οικιστικού αποθέματος κατεστραμμένο ή κατεστραμμένο μερικώς. 

Στο πεδίο του διεθνούς δικαίου, η εικόνα σκληραίνει. Ανεξάρτητη επιτροπή έρευνας των Ηνωμένων Εθνών κατέληξε τον Μάρτιο ότι η απέλαση και αναγκαστική μεταφορά ουκρανών παιδιών από τις ρωσικές αρχές, καθώς και οι εξαναγκαστικές εξαφανίσεις τους, συνιστούν εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Παράλληλα, ειδικοί του ΟΗΕ μιλούν για βασανιστήρια, εξαναγκαστικές εξαφανίσεις, εκτελέσεις αιχμαλώτων πολέμου και επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές. Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο εξακολουθεί να διατηρεί εν ισχύ τα εντάλματα σύλληψης κατά του Πούτιν και άλλων ρώσων αξιωματούχων, με εισαγγελείς του να δηλώνουν πως αυτά δεν ακυρώνονται αυτομάτως ακόμη κι αν μια πολιτική συμφωνία προέβλεπε γενική αμνηστία. Η Ρωσία απορρίπτει τη δικαιοδοσία του Δικαστηρίου και αρνείται κατηγορηματικά τα περί εγκλημάτων πολέμου. Ο ΟΗΕ σημειώνει επίσης ότι οι ρωσικοί ισχυρισμοί για αμάχους, που σκοτώθηκαν στη ρωσική επικράτεια, δεν μπορούν να επαληθευθούν πλήρως λόγω έλλειψης πρόσβασης. 

*Ο Παράσχος Μανιάτης είναι  καθηγητής του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, κάτοχος 5 διδακτορικών διπλωμάτων από Σουηδικά και Αμερικανικά Πανεπιστήμια στους κλάδους: Logistics για Μηχανικούς, Μάνατζμεντ για Μηχανικούς, Οικονομικά & Χρηματοοικονομικά, Πολιτικές Επιστήμες & Δημόσιες Σχέσεις και Μουσική Σύνθεση & Διεύθυνση Ορχήστρας. Δίδαξε 41 χρόνια σε 9 δημόσια Πανεπιστήμια και 3 ιδιωτικά Πανεπιστήμια ανά τον κόσμο