- H Aυστραλία έγινε η πρώτη χώρα του κόσμου που απαγόρευσε τη χρήση των social media από ανήλικους
Το κέντρο ενός διεθνούς διαλόγου έγινε τις τελευταίες εβδομάδες η Αυστραλία, μετά την εφαρμογή του νέου νόμου που απαγορεύει τη χρήση των κοινωνικών δικτύων σε ανήλικους έως 16 ετών. Η πρόσφατη απόφασή της άνοιξε μια παγκόσμια συζήτηση για το πώς μπορούν οι κοινωνίες να προστατεύσουν τα παιδιά στον ψηφιακό κόσμο. Με αφορμή το μέτρο αυτό, αναζητήσαμε τις απόψεις ανθρώπων της τοπικής μας κοινωνίας, για να δούμε πώς θα γινόταν δεκτό ένα τέτοιο πλαίσιο αν εφαρμοζόταν στη χώρα μας.
Ο π. Ευστράτιος Κομνηνός, ο οποίος είναι πατέρας τριών παιδιών – και τα δύο στις τελευταίες τάξεις του γυμνασίου – επισημαίνει ότι το ζήτημα δεν είναι η ίδια η ύπαρξη του διαδικτύου: «Το πρόβλημα δεν είναι το διαδίκτυο» μας λέει, προσθέτοντας όμως πως «η απερίσκεπτη χρήση του είναι αυτή που δημιουργεί κινδύνους», για να συμπληρώσει πως θα έπρεπε να υπάρχουν περιορισμοί στην χρήση του και αυτή να γίνεται υπό την επίβλεψη των γονέων.
Στο ίδιο πνεύμα κινείται και ο διευθυντής Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, Τίμος Θεοφανέλλης, ο οποίος τονίζει ότι η παρουσία ορίων είναι αναγκαία, αλλά εξίσου σημαντική είναι η συνεχής ενημέρωση και υποστήριξη των μαθητών. Όπως μας εξηγεί, οι εκπαιδευτικοί πληροφορικής στα σχολεία του νησιού βρίσκονται καθημερινά δίπλα στα παιδιά, παρέχοντας οδηγίες και ακούγοντας όποιο ζήτημα θέλουν να συζητήσουν. Παράλληλα, αναφέρει ότι προγραμματίζονται δράσεις με στόχο την ενημέρωση και την πρόληψη, όπως η συνάντηση γονέων για το cyber bullying στις 8 του Ιανουαρίου και η αντίστοιχη ημερίδα στο Δημοτικό Θέατρο Μυτιλήνης στις 9 του μήνα.
«Το ίντερνετ είναι ένα εργαλείο», σημειώνει, «και το πρόβλημα δεν είναι η ύπαρξή του αλλά ο τρόπος και ο χρόνος που αφιερώνουν σε αυτό τα παιδιά, ιδιαίτερα στις τάξεις του λυκείου, όπου οι απαιτήσεις του σχολείου είναι μεγάλες». Την ανησυχία πολλών γονιών εκφράζει και ένας πατέρας 14χρονης μαθήτριας, ο οποίος αναγνωρίζει ότι η ψηφιακή εποχή δεν μπορεί να αναχαιτιστεί, αλλά βλέπει καθημερινά το παιδί του να χάνει χρόνο μέσα από την υπερβολική ενασχόληση με το κινητό.
Όπως λέει, θα έβλεπε θετικά ένα μέτρο σαν αυτό της Αυστραλίας, εφόσον βοηθούσε να μειωθεί η υπερβολή, αρκεί να συνοδευτεί από ουσιαστική ψηφιακή εκπαίδευση, τόσο στο σχολείο όσο και στην οικογένεια. «Δεν φτάνει μόνο η απαγόρευση», τονίζει, «χρειάζεται και καθοδήγηση». Αντίστοιχες ανησυχίες μεταφέρει και η εκπαιδευτικός Αγγλικών κα. Ξένια, η οποία βλέπει καθημερινά τη σχέση των παιδιών με την οθόνη. «Έρχονται και φεύγουν από το σχολείο με το κινητό στο χέρι», μας λέει, περιγράφοντας ότι πολλά από τα βιώματα, τις συζητήσεις και τις αναφορές των μαθητών προέρχονται σχεδόν αποκλειστικά από τον ψηφιακό κόσμο και το τι βλέπουν μέσα από τα κοινωνικά δίκτυα. Αυτό, όπως σημειώνει, επηρεάζει τη συγκέντρωση, τη διάθεσή τους και πολλές φορές μέχρι και τον τρόπο που αντιλαμβάνονται την… πραγματικότητα. Η ίδια θεωρεί ότι η λύση δεν μπορεί να είναι μόνο η απαγόρευση, αλλά η συστηματική καλλιέργεια κριτικής σκέψης, ώστε τα παιδιά να μάθουν να χρησιμοποιούν το διαδίκτυο υπεύθυνα και όχι παθητικά.
Μια πιο νεανική, αλλά ιδιαίτερα ώριμη οπτική φέρνει ο 17χρονος μαθητής του Πρότυπου ΓΕΛ, Γιώργος Ορφανέλλης, ο οποίος μας λέει: «Θεωρώ το μέτρο της Αυστραλιανής κυβέρνησης υπερβολικό, καθώς στερεί την ελευθερία εξερεύνησης των κοινωνικών δικτύων από τα παιδιά. Με το να καταργείται πλήρως ένα σημαντικό κομμάτι του σύγχρονου ανθρώπου, οι έφηβοι δεν θα μπουν στην διαδικασία να αποκτήσουν αυτοκυριαρχία και κριτική σκέψη ως προς το πόσο θα περάσουν ως ενήλικες στα κοινωνικά δίκτυα. Αντίθετα, θα μπορούσανε να βάλουνε συγκεκριμένο χρονικό όριο το οποίο να είναι σύμφωνο με τους ειδικούς, ώστε οι νέοι να μάθουν να διαχειρίζονται τον χρόνο τους στο διαδίκτυο αποτελεσματικά».
Ο πρόεδρος της Ένωσης Συλλόγου Γονέων και Κηδεμόνων, Παναγιώτης Λύμπος, επισημαίνει ότι οι γονείς έρχονται αντιμέτωποι με τις συνέπειες της υπερβολικής χρήσης των social media, βλέποντας τα παιδιά να απομονώνονται ή να αφιερώνουν υπερβολικό χρόνο στην οθόνη. Θεωρεί ότι ένα μέτρο σαν αυτό της Αυστραλίας μπορεί να αποδειχθεί χρήσιμο, και προς την… «σωστή» κατεύθυνση, ενώ «το βλέπει να… έρχεται», καθώς όπως είναι γνωστό στο διαδίκτυο εγκυμονούν πολύ σοβαροί κίνδυνοι ειδικά για τους ανήλικους.
Ωστόσο, φυσικά και μια τέτοια αλλαγή δεν μπορεί να σταθεί μόνη της χωρίς τη συνεργασία σχολείου και γονιών και χωρίς οργανωμένες δράσεις ενημέρωσης. Γι’ αυτό σημειώνει ότι η Ένωση θα βρίσκεται διαρκώς στο πλευρό των γονέων, ενώ ήδη από την πρώτη στιγμή διοργάνωσε σχετική ημερίδα για τη σχέση των εφήβων με το διαδίκτυο, σε συνεργασία με το Κέντρο Δημιουργικής Απασχόλησης Oxygen Academy. Τέτοιες πρωτοβουλίες, όπως υπογραμμίζει, θα συνεχιστούν, υποστηρίζοντας περαιτέρω γονείς και παιδιά.
Τέλος, η προϊσταμένη του Νηπιαγωγείου Μεσοτόπου, Άρτεμις Καραγιώργου, μεταφέρει μια εικόνα που προέρχεται από ακόμη μικρότερες ηλικίες, φωτίζοντας μια πλευρά του ζητήματος που συχνά μένει στη σκιά. Όπως παρατηρεί, δεν είναι σπάνιο φαινόμενο παιδιά τεσσάρων και πέντε ετών να χειρίζονται με χαρακτηριστική άνεση το κινητό τηλέφωνο, να ανοίγουν εφαρμογές, όπως το YouTube, να πλοηγούνται σε βίντεο ή ακόμη και να… προσπερνούν διαφημίσεις, την ώρα που δεν έχουν προλάβει να αναπτύξουν βασικές δεξιότητες της καθημερινότητας. «Η υπερβολική έκθεση ξεκινά πολύ νωρίς», αναφέρει, υπογραμμίζοντας ότι η προσχολική ηλικία είναι καθοριστική για τη διαμόρφωση υγιών συνηθειών.
Επιπλέον, τονίζει ότι οι εκπαιδευτικοί μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά, θέτοντας πλαίσια, εξηγώντας το «πώς» και το «γιατί» της χρήσης της τεχνολογίας, και ενθαρρύνοντας ισορροπημένες συμπεριφορές. Ωστόσο, παρατηρείται ότι η άσκοπη, υπερβολική χρήση των συσκευών συνήθως ξεκινά από το στενό οικογενειακό περιβάλλον. Στις συναντήσεις με γονείς, όπως παραδοσιακά πραγματοποιούνται κάθε χρόνο, οι εκπαιδευτικοί συζητούν εκτενώς τις επιπτώσεις αυτής της πραγματικότητας, από ζητήματα συμπεριφοράς συγκέντρωσης κι ακόμη προβλήματα στον ύπνο μέχρι καθυστερήσεις στην κατάκτηση βασικών δεξιοτήτων, όπως η λεπτή κινητικότητα, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τη δυσκολία ορισμένων παιδιών να κρατήσουν σωστά το μολύβι.
Σύμφωνα με την κ. Καραγιώργου, η λύση δεν βρίσκεται στην αποκοπή των παιδιών από την τεχνολογία. Αντίθετα, η αποτελεσματική προσέγγιση είναι η εκπαίδευση στη σωστή χρήση, η οριοθέτηση και η ενίσχυση της κατανόησης γύρω από τον ρόλο των ψηφιακών μέσων. «Το πρόβλημα δεν είναι η τεχνολογία», προσθέτει, «η αλόγιστη χρήση είναι αυτή που δημιουργεί τις δυσκολίες». Κλείνοντας επισημαίνει: «Η τεχνολογία πρέπει να συμπληρώνει, όχι να υποκαθιστά το φυσικό παιχνίδι αφού η σύγχρονη πραγματικότητα κι εξέλιξη μέσω του ψηφιακού γραμματισμού μπορεί να προετοιμάσει τα παιδιά, καλλιεργώντας τις απαραίτητες δεξιότητες του 21ου αιώνα πάντα μέσα σε αυστηρά παιδαγωγικά κριτήρια και σαφή όρια».
Το συμπέρασμα που προκύπτει από όλες τις φωνές της τοπικής κοινωνίας είναι κοινό… η ανάγκη για προστασία των ανηλίκων στον ψηφιακό κόσμο είναι πραγματική και αναγνωρισμένη, αλλά η απαγόρευση από μόνη της δεν επαρκεί. Η κοινωνία φαίνεται να ζητά μια πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση, κι όχι… οικουμενικά μέτρα που θα προκαλέσουν περισσότερο αντιδράσεις και σύγχυση παρά αποτέλεσμα και λύσεις. Με παιδεία, ενημέρωση, συμμετοχή των γονιών, κι ενεργό ρόλο των σχολείων, η εκπαίδευση… στον ψηφιακό κόσμο μπορεί να γίνει πραγματικότητα. Το ζήτημα, εξάλλου όπως σχολιάζουν πολλοί, δεν είναι να μάθουμε στα παιδιά να ζουν χωρίς διαδίκτυο… αλλά να μάθουμε να ζουν σωστά μέσα σε αυτό.
