«Καθώς ο κόσμος συνηθίζει τον πόλεμο, την αδικία και την παραβίαση κανόνων, το “Χριστός Ανέστη” δεν μπορεί να είναι τυπική ευχή, αλλά δοκιμασία συνείδησης για το αν η ζωή παραμένει αδιαπραγμάτευτη αξία»
του Παράσχου Μανιάτη*
Το Πάσχα του 2026 μάς βρίσκει αντιμέτωπους με μια βαθιά ιστορική αντίφαση: Ενώ οι εκκλησίες θα ψάλλουν «Χριστός ανέστη», η διεθνής πραγματικότητα δοκιμάζει αν η ανθρωπότητα εξακολουθεί να πιστεύει ότι η ανθρώπινη ζωή έχει όρια προστασίας και ότι η ισχύς δεν μπορεί να υποκαθιστά τον κανόνα. Οι μεγάλες κρίσεις της εποχής – από τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή έως τον πόλεμο στην Ουκρανία και τις δοκιμασίες της δημοκρατίας εντός κρατών – δεν είναι απομονωμένα γεγονότα. Αποτελούν ενδείξεις μιας ευρύτερης φθοράς: Της κανονικοποίησης της βίας, της ατιμωρησίας και της δυσπιστίας προς τους θεσμούς.
Η σύγκρουση μεταξύ ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν αναδεικνύει με οξύ τρόπο αυτή την πραγματικότητα. Με κίνδυνο γενικευμένης κλιμάκωσης και σοβαρές επιπτώσεις στη ναυσιπλοΐα και στις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες, το διακύβευμα δεν περιορίζεται στη γεωπολιτική ισορροπία. Αγγίζει την καθημερινότητα εκατομμυρίων ανθρώπων, μέσω της ενέργειας, του εμπορίου και της επισιτιστικής ασφάλειας. Η απειλή για κρίσιμες θαλάσσιες οδούς δεν είναι τεχνικό ζήτημα, αλλά υπόμνηση ότι η παγκόσμια σταθερότητα είναι εύθραυστη όταν οι κανόνες παρακάμπτονται.
Ταυτόχρονα, ο πόλεμος Ρωσίας-Ουκρανίας εισέρχεται σε μια παρατεταμένη φάση φθοράς. Οι αυξανόμενοι αριθμοί θυμάτων αμάχων και οι επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές αποκαλύπτουν έναν επικίνδυνο κυνισμό: Η ανθρώπινη ζωή μετατρέπεται σε στατιστική, ενώ η διεθνής κοινότητα κινδυνεύει να συνηθίσει το απαράδεκτο. Οι διακοπές ρεύματος, η έλλειψη θέρμανσης και οι αναγκαστικές μετακινήσεις πληθυσμών δείχνουν ότι οι επιπτώσεις του πολέμου εκτείνονται πολύ πέρα από το πεδίο των συγκρούσεων. Εκεί ακριβώς αναδεικνύεται η αξία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας ως μη διαπραγματεύσιμης αρχής.
Σε διαφορετικό γεωγραφικό πλαίσιο, η υπόθεση του Νικολάς Μαδούρο εγείρει ένα εξίσου κρίσιμο ερώτημα: Μπορεί να αποδοθεί δικαιοσύνη όταν οι μέθοδοι που χρησιμοποιούνται για την επιβολή της αμφισβητούν τη διεθνή νομιμότητα; Η ένταση μεταξύ λογοδοσίας και σεβασμού των κανόνων αποτελεί δοκιμασία για το διεθνές σύστημα. Εάν οι ισχυροί παρακάμπτουν το δίκαιο στο όνομα της δικαιοσύνης, τότε υπονομεύουν τη βάση πάνω στην οποία αυτή μπορεί να οικοδομηθεί.
Στην Ελλάδα, το Πάσχα του 2026 δεν μπορεί να βιωθεί ως αποκομμένο από την πραγματικότητα. Η υπόθεση των αγροτικών ενισχύσεων, με έρευνες για συστηματικές παρατυπίες και ευρωπαϊκές κυρώσεις, αποκαλύπτει πώς η διαφθορά μετατρέπεται σε κοινωνική αδικία. Οι συνέπειες δεν περιορίζονται στους εμπλεκόμενους, αλλά επηρεάζουν το σύνολο της κοινωνίας μέσω οικονομικών επιβαρύνσεων, καθυστερήσεων και διάβρωσης της εμπιστοσύνης.
Παράλληλα, η δίκη για το δυστύχημα των Τεμπών συνιστά κορυφαία δοκιμασία θεσμικής ωριμότητας. Δεν είναι απλώς μια ποινική διαδικασία, αλλά μια συλλογική δοκιμή: Αν η κοινωνία μπορεί να μετατρέψει το πένθος σε απαίτηση για αλήθεια, λογοδοσία και ουσιαστική ασφάλεια. Ο σεβασμός στη δικαστική διαδικασία δεν είναι τυπική υποχρέωση, αλλά θεμέλιο της δημοκρατίας.
Σε αυτό το πλαίσιο, το πασχαλινό μήνυμα αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Η φράση «θανάτῳ θάνατον πατήσας» δεν αποτελεί απλώς θεολογική διατύπωση. Μπορεί να λειτουργήσει ως δημόσια αλληγορία: Η νίκη επί του θανάτου συμβολίζει την άρνηση να αποδεχθούμε ως φυσιολογικές τη βία, τη διαφθορά και το ψεύδος. Το Πάσχα δεν αρνείται τον πόνο· τον αναγνωρίζει, αλλά ταυτόχρονα αρνείται να του αποδώσει τον τελευταίο λόγο.
Η μετάφραση αυτού του μηνύματος σε πολιτική και κοινωνική πράξη απαιτεί συγκεκριμένες επιλογές. Πρώτον, η προστασία της ανθρώπινης ζωής πρέπει να αποτελεί αδιαπραγμάτευτο όριο. Η έννοια των «παράπλευρων απωλειών» δεν μπορεί να λειτουργεί ως ηθική δικαιολογία. Το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο, με τις αρχές της διάκρισης και της αναλογικότητας, δεν είναι θεωρητικό σχήμα αλλά πρακτικός οδηγός δράσης.
Δεύτερον, η ισχύς οφείλει να υποτάσσεται στον κανόνα. Ο Χάρτης των Ηνωμένων Εθνών και οι βασικές αρχές του διεθνούς δικαίου δεν μπορούν να εφαρμόζονται επιλεκτικά. Η εξαίρεση για τους ισχυρούς υπονομεύει τη συνολική αξιοπιστία του συστήματος και ενθαρρύνει νέες παραβιάσεις.
Τρίτον, η δικαιοσύνη πρέπει να διαχωρίζεται από την εκδίκηση. Η λογοδοσία είναι απαραίτητη, αλλά πρέπει να επιδιώκεται μέσω θεσμών και διαδικασιών που διασφαλίζουν τα δικαιώματα. Διαφορετικά, ο κύκλος της βίας διαιωνίζεται.
Σε επίπεδο διεθνούς πολιτικής, οι ηγεσίες καλούνται να προχωρήσουν πέρα από δηλώσεις. Η προστασία αμάχων και κρίσιμων υποδομών, η διασφάλιση ανθρωπιστικών διαδρόμων και η αποκατάσταση ασφαλών συνθηκών ναυσιπλοΐας αποτελούν άμεσες προτεραιότητες. Η διπλωματία δεν μπορεί να είναι απλώς εργαλείο τακτικής, αλλά πρέπει να στοχεύει στη δημιουργία βιώσιμων πλαισίων ασφάλειας.
Οι κοινότητες πίστης έχουν επίσης ουσιαστικό ρόλο. Η συμβολική διάσταση της πίστης δεν αρκεί χωρίς πρακτική έκφραση. Η υποστήριξη προσφύγων, τραυματιών και ευάλωτων ομάδων, καθώς και η ενεργή αντίσταση στη ρητορική μίσους, συνιστούν μορφές δημόσιας ευθύνης. Η διαθρησκειακή συνεργασία μπορεί να λειτουργήσει ως γέφυρα σε κοινωνίες που δοκιμάζονται από συγκρούσεις.
Για την ελληνική κοινωνία πολιτών, το πασχαλινό μήνυμα μεταφράζεται σε ανάγκη θεσμικής εγρήγορσης. Η διαφάνεια στη διαχείριση δημόσιων πόρων, η ενίσχυση της δικαιοσύνης και η προστασία της ιδιωτικότητας και της ελευθερίας του Τύπου δεν είναι δευτερεύοντα ζητήματα. Αποτελούν προϋποθέσεις για κοινωνική συνοχή και δημοκρατική σταθερότητα. Χωρίς αυτά, η πόλωση εντείνεται και η εμπιστοσύνη διαβρώνεται.
Το Πάσχα δεν υπόσχεται έναν κόσμο χωρίς συγκρούσεις. Υπόσχεται όμως ότι οι συγκρούσεις δεν πρέπει να καθορίζουν οριστικά την ανθρώπινη μοίρα. Η ελπίδα της Ανάστασης δεν είναι φυγή από την πραγματικότητα, αλλά πρόσκληση για μετασχηματισμό της. Από τον κυνισμό στην ευθύνη, από τη διαίρεση στη συλλογική προστασία της ζωής, από την ατιμωρησία στη λογοδοσία.
Σε έναν κατακερματισμένο κόσμο, η μεγαλύτερη πρόκληση δεν είναι μόνο η διαχείριση των κρίσεων, αλλά η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης μεταξύ κρατών, θεσμών και πολιτών. Το πασχαλινό μήνυμα μπορεί να λειτουργήσει ως κοινός ηθικός παρονομαστής: Ότι η ανθρώπινη ζωή αποτελεί καθολική αξία και όχι διαπραγματεύσιμο μέγεθος.
Αν αυτή η αρχή μετατραπεί σε πράξη, τότε το «Χριστός ανέστη» μπορεί να αποκτήσει νέο περιεχόμενο. Όχι ως τυπική επανάληψη, αλλά ως δέσμευση ότι η ζωή, η δικαιοσύνη και η αλήθεια δεν θα αποτελούν εξαιρέσεις, αλλά τον κανόνα.
Πάσχα σε καιρό ρωγμών
Σ’ έναν κόσμο που ραγίζει σιωπηλά
κι όμως βροντά με ήχους πολέμου,
ανάβει πάλι το κερί της Ανάστασης
όχι ως συνήθεια,
μα ως ερώτημα.
«Χριστός ανέστη» ψιθυρίζεται,
μα η ηχώ του δοκιμάζεται
στις σκιές των συνόρων,
εκεί όπου η ζωή ζυγίζεται
με μέτρα συμφέροντος.
Στη θάλασσα που άλλοτε ένωνε,
πλέουν τώρα φόβοι και απειλές·
οι δρόμοι του εμπορίου γίνονται ρήγματα,
κι ο άνεμος κουβαλά
την αγωνία των πολλών.
Κι αλλού
σε πόλεις χωρίς φως,
σε σπίτια δίχως θέρμη
ο άνθρωπος μαθαίνει να μετρά
την απώλεια σε αριθμούς,
λες κι έτσι πονά λιγότερο.
Μα δεν πονά λιγότερο.
Γιατί κάθε αριθμός
έχει όνομα,
έχει πρόσωπο,
έχει μια ιστορία που δεν πρόλαβε
να ειπωθεί ως το τέλος.
Κι εδώ, πιο κοντά,
εκεί όπου η μνήμη γίνεται δίκη
και η αλήθεια ζητά φωνή,
η κοινωνία στέκεται ανάμεσα
στη λήθη και στη δικαιοσύνη
σαν να κρατά την ανάσα της.
Τι σημαίνει, λοιπόν, Ανάσταση
σε καιρό συνηθισμένης βίας;
Τι σημαίνει φως
όταν έχουμε μάθει να ζούμε στο ημίφως;
Ίσως να είναι αυτό:
να αρνηθούμε τον κυνισμό ως μοίρα.
Να πούμε πως η ζωή
δεν είναι διαπραγματεύσιμη.
Πως ο νόμος δεν λυγίζει
μπροστά στη δύναμη.
Να θυμηθούμε
πως η δικαιοσύνη δεν είναι εκδίκηση,
μα δρόμος δύσκολος
και γι’ αυτό αναγκαίος.
Και τότε,
το «θανάτῳ θάνατον πατήσας»
δεν θα είναι μόνο λόγος ιερός,
αλλά πράξη καθημερινή:
μια μικρή νίκη απέναντι
στην αδιαφορία.
Το Πάσχα δεν ακυρώνει τον πόνο,
τον φωτίζει.
Και μέσα στο φως,
ο πόνος γίνεται ευθύνη.
Να προστατεύσουμε.
Να λογοδοτήσουμε.
Να εμπιστευτούμε ξανά.
Γιατί η μεγαλύτερη Ανάσταση
δεν είναι θαύμα μακρινό,
αλλά η στιγμή που ο άνθρωπος
επιλέγει τον άνθρωπο.
Και τότε,
μόνο τότε,
το «Χριστός ανέστη»
παύει να είναι λέξη
και γίνεται υπόσχεση.
*Ο Παράσχος Μανιάτης είναι καθηγητής του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, κάτοχος 5 διδακτορικών διπλωμάτων από Σουηδικά και Αμερικανικά Πανεπιστήμια στους κλάδους: Logistics για Μηχανικούς, Μάνατζμεντ για Μηχανικούς, Οικονομικά & Χρηματοοικονομικά, Πολιτικές Επιστήμες & Δημόσιες Σχέσεις και Μαέστρος Μουσικής. Δίδαξε 41 χρόνια σε 9 δημόσια Πανεπιστήμια και 3 ιδιωτικά Πανεπιστήμια ανά τον κόσμο.
