Γράφει: ο Δημήτριος Χατζηλίας
Επίτιμος Σχολικός Σύμβουλος
Διαβάζω και φυλάγω τα Ημερολόγια της Ιεράς Μητροπόλεως Μηθύμνης από το 2000 μέχρι σήμερα. Συντάκτης, με επιμελητές δύο παλαιούς ιερείς, ήταν μέχρι το 2024 ο αείμνηστος αρχιμανδρίτης και πρωτοσύγκελος π. Νικόδημος Κουτσαμπάσης, εκ Μανδαμάδου, πτυχιούχος Θεολογίας και Νομικής και ηγούμενος της Μονής Λειμώνος την περίοδο 2016-2024.
Όλα, όπως και το φετινό (2026), μικρού μεγέθους, απλής εκτύπωσης, με πλούσιο φωτογραφικό υλικό και με αναφορές σε σημαντικά πρόσωπα της εκκλησίας Μηθύμνης και στον κλήρο και το προσωπικό της Μητρόπολης.
Για το φετινό, του 2026, θα διατυπώσω, εν συντομία, κάποιες παρατηρήσεις-συμπληρώσεις στο κείμενο με τίτλο: «Η ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΛΕΙΜΩΝΟΣ ΚΑΙ Η ΛΕΙΜΩΝΙΑΣ ΣXΟΛΗ».
α. «Ο αριθμός των μοναχών, γράφουν στο Ημερολόγιο, που εγκαταβίωναν ποικίλλει κατά περιόδους και εξαρτάται, βεβαίως, ….., και από τις οικονομικές δυνατότητές της………Σε περιόδους οικονομικής άνθισης έδωσε πνευματικό καταφύγιο σε περισσότερους από εκατόν πενήντα μοναχούς……ενώ σε γενικές γραμμές φαίνεται πως ο αριθμός των μοναχών δεν υπολειπόταν των σαράντα…… Από τις αρχές του εικοστού αιώνα η Μονή βρίσκεται σε φθίνουσα πορεία ως προς το έμψυχο δυναμικό της».
Στα παραπάνω σημειώνω. Για πριν το 1840 έχουμε την άποψη του μητροπολίτη Γαβριήλ Σουμαρούπα (1630), έχουμε και την άποψη του Ε. Κλεομβρότου (1929).
Στα Αρχεία της Μονής έχουμε το Μοναχολόγιο, που αρχίζει το 1849, έχουμε το βιβλίο Προσωπικού, με όλα τα ονόματα, το βιβλίο μισθοδοσίας Προσωπικού, το βιβλίο Επιστολών, το Καθολικό κι άλλα. Στα παραπάνω, βιβλία κι επιστολές, βρίσκουμε αριθμό μοναχών, ονόματα και διακονήματα.
Στο Μοναχολόγιο της Μονής, που αρχίζει το 1849 (και το αντέγραψα πριν το 2012), πρώτος αναφέρεται ο Αναστάσιος Παρασκευάς, από το Ίππειος, ετών 50, απόφοιτος Ελληνικού Σχολείου, με έτος εισόδου το 1849 και κουράς το 1851, ονομασθείς Σωφρόνιος και τελευταίος, με αριθμό 104, ο Κουτσάκης Κωνσταντίνος, από το Ηράκλειο Κρήτης, με έτος γέννησης το 1959, απόφοιτος Δημοτικού, έτος εισόδου 1982 και κουράς το 1983, ονομασθείς Ιάκωβος (είναι ο σημερινός ηγούμενος της Μονής).
Στη Γυναικεία Μονή πρώτη αναφέρεται η Χατζηευστρατίου Αμερσούδα από το Υψηλομέτωπο, με έτος εισαγωγής το 1827 και κουράς 1840 και τελευταία, με αριθμό 61, η Θεοκτίστη Νικολαΐδου από την Καλλονή, με έτος εισόδου το 1960 και κουράς το 1975.
Κάποιοι, που ήταν από άλλα μοναστήρια, δεν περιλαμβάνονται στο Μοναχολόγιο.
β. «Περί τα τέλη, γράφουν στο Ημερολόγιο, του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ού αιώνα η Μονή λειτούργησε μηχανοκίνητο ελαιοτριβείο».
Δεν δικαιολογείται, νομίζω, αυτή η αοριστόλογη και λαθεμένη άποψη, γιατί ξέρουμε ότι ο θεμέλιος λίθος του νέου ατμοκίνητου ελαιοτριβείου της Μονής ετέθη στις 10-07-1902 και άρχισε να λειτουργεί στις 13-11-1902. Ξέρουμε, ακόμη, από πού αγοράστηκαν τα μηχανήματα, ποιος μηχανικός έκανε την τοποθέτηση και ποια ήταν η προ-υπολογισθείσα δαπάνη σε οθωμανικές λίρες και ποια η τελική δαπάνη σε γρόσια.
γ.«Κατά τη διάρκεια των μαχών, γράφουν στο Ημερολόγιο, για την απελευθέρωση της Λέσβου από τους Τούρκους το 1912, η Μονή υπήρξε κέντρο πολεμικών επιχειρήσεων……..Η λειμωνιακή αδελφότητα συμμετείχε στις μάχες και θρήνησε, μάλιστα, …τον μοναχόν Νεόφυτον Καμμένον, ο οποίος σκοτώθηκε από εχθρική σφαίρα».
Τα γεγονότα, όπως γράφτηκαν στο Ημερολόγιο της Μονής Λειμώνος από τον πρακτικογράφο μοναχό Προκόπιο και τον ηγούμενο Χατζησεραφείμ το 1912, είναι πολύ διαφορετικά. Κανείς μοναχός δεν πολέμησε στον Κλαπάδο. Η Μονή δεν ήταν κέντρο επιχειρήσεων. Ζητήθηκαν τρόφιμα και η Μονή έστειλε έξι κοφίνια ψωμί, 150 κομμάτια τυρί, ένα βαρέλι σαρδέλες, σύκα, κρασί, κονιάκ, άλλα τρόφιμα και 10 υποζύγια. Ήταν «πηγή» εφοδιασμού. Ο μοναχός Νεόφυτος, εκ Παρακοίλων, δεν πολέμησε, σκοτώθηκε, από αδέσποτη σφαίρα μέσα στη Μονή, την ώρα «που εστάθη να δει εκ του αποπάτου».
Μετά την παράδοση των Τούρκων μεταφέρθηκαν στη Μονή, για φύλαξη, πολλοί Τούρκοι αιχμάλωτοι και για περίθαλψη πολλοί Έλληνες και τέσσερις Τούρκοι τραυματίες. Ετάφησαν, ακόμη, στο Κοιμητήριο της Μονής Έλληνες στρατιώτες και εορτάστηκε, με δοξολογία, η απελευθέρωση της Λέσβου, παρόντων 1.000 περίπου στρατιωτών της Αριστερής Φάλαγγας.
δ. Ο ηγούμενος Διονύσιος Χαραλάμπους, ο αρχιμανδρίτης Ευγένιος και ο σύμβουλος, μοναχός Πανάρετος «αρπάχτηκαν» από τους Γερμανούς, γιατί φιλοξένησαν επί δίμηνο στη Μονή κάποιον Άγγλον υπήκοο. Μεταφέρθηκαν στη Μυτιλήνη, όπου και βασανίστηκαν, ο ηγούμενος Διονύσιος μεταφέρθηκε στη Θεσσαλονίκη και μετά σε στρατόπεδα στη Γερμανία όπου και βασανίστηκε στα ναζιστικά στρατόπεδα. Μετά την απελευθέρωση (1945) ο Διονύσιος ήρθε στη Μονή, όπου του ανατέθηκε να συντάξει κατάλογο 100 χειρογράφων. Μελέτησε και συνέταξε πίνακα 83 χειρογράφων (1947).
Δεν συνέλαβαν οι Γερμανοί, λοιπόν, μόνο το Διονύσιο όπως γράφουν στο Ημερολόγιο. Τα σημαντικά διά το Διονύσιο είναι η μελέτη των χειρογράφων και η έκδοση του βιβλίου «Διωγμοί και μάρτυρες 1942-1945».
ε. «Η συνεισφορά της Μονής στο εκπαιδευτικό γίγνεσθαι, γράφουν στο Ημερολόγιο, είναι η λειτουργία εντός του περιβόλου της Μονής της Λειμωνιάδος Σχολής».
Εδώ είναι, νομίζω, το μεγάλο μπέρδεμα για τα σχολεία της Μονής Λειμώνος, που βλέπω, δυστυχώς, να συνεχίζεται και που οφείλεται, κατά τη γνώμη μου, στην ελλιπή βιβλιογραφική ενημέρωση των συγγραφέων του κειμένου του Ημερολογίου.
Έχω τη γνώμη ότι από το 2012 όλα τα θέματα για τα σχολεία της Μονής πριν το 1836 και την περίοδο 1836-1882 έχουν μελετηθεί και διευκρινιστεί. Μιλάμε για Λειμωνιάδα Επαρχιακή Σχολή μόνο, επαναλαμβάνω μόνο μετά το 1882. Πουθενά, πριν το 1882, δεν αναφέρεται η ονομασία Λειμωνιάς Σχολή. Επισημαίνω, ότι η ανέγερση και λειτουργία της Λειμωνιάτιδος Επαρχιακής Σχολής συνδέεται με το πιο σημαντικό κομμάτι της τοπικής μας Ιστορίας, που είναι το Μοναστηριακό Ζήτημα (Λειμωνιακό Ζήτημα).
Γράφω-σημειώνω, συνοπτικά, για τους μη γνωρίζοντες:
Αίτημα της Επαρχίας Μηθύμνης ήταν από το 1866, τότε που όλα τα χωριά της Επαρχίας αυτής είχαν Ελληνικά Σχολεία, η ανέγερση και λειτουργία, εκτός Μονής, Επαρχιακής Σχολής για ιερείς και διδασκάλους και με έξοδα της Μονής. Στην Καλογερολαϊκή Συνέλευση, που αναφέραμε:
α. «Ο ηγούμενος ανακοίνωσε ότι η Ιερά Μονή Λειμώνος αναλαμβάνει την αμετακίνητον υποχρέωσιν και απαραβίαστον, το μεν όπως ιδρύση εξ ιδίων αναλωμάτων Κεντρικήν Επαρχιακήν Σχολήν, όπως διατηρεί επίσης εν τε τω παρόντι και τω μέλλοντι τρεις διδασκάλους Αης, Βας και Γης τάξεως, συμπεριλαμβανομένου και του Διευθυντού. Έτι δε υποχρεούται να διατηρή κατά παν έτος οικοτρόφους εν αυτή τριάντα απόρους ευφυείς και χρηστούς νέους, οίτινες θα αποστέλλωνται εξ εκάστης Κοινότητος της Επαρχίας Μηθύμνης, ανά εις εκ των τριάκοντα Κοινοτήτων αυτής…».
β. Για την τοποθεσία ανέγερσης «ενεκρίθη παμψηφεί ο αγρός της Ιεράς Μονής εις την θέσιν Άγιος Ισίδωρος παρά την Καλλονήν, αλλ΄ επί τω όρω ίνα επικληθή το ανώτερον τούτο εκπαιδευτικόν κατάστημα εν τη Επαρχία Λειμωνιάτις Επαρχιακή Σχολή».
Η θεμελίωση έγινε την επόμενη μέρα (20-08-1882) και στο θεμέλιο λίθο γράφτηκε: «Σήμερον ημέραν Παρασκευήν τη 20ή Αυγούστου του 1882 ….κοινή ψήφω και ομοφώνω γνώμη του τε αγίου Καθηγουμένου και της συν αυτώ Αδελφότητος της Ιεράς Μονής Λειμώνος και παρούσης της Επαρχιακής Συνελεύσεως κατατίθεται τήσδε ο θεμέλιος λίθος της Λειμωνιάτιδος Επαρχιακής Σχολής».
Σημείωση: Όσοι μιλούν και γράφουν για Λειμωνιάδα Σχολή πριν το 1882, και μάλιστα ακμάζουσα, δεν έχουν μελετήσει τις σχετικές πηγές και αντιγράφουν ή αναμασούν τα ίδια και τα ίδια. Αυτό ισχύει για τους πάντες εν ζωή κληρικούς και λαϊκούς. Για την ανέγερση της Λειμωνιάδος Σχολής δαπανήθηκαν 144 113 γρόσια· έμεινε ημιτελής. Λειτούργησε το 1888, ύστερα από μεγάλες προσπάθειες του Μητροπολίτη Νικηφόρου Γλυκά. Το 1914 έκλεισε. Το Σεπτέμβριο του 1914 οι εγκαταστάσεις της δωρίθηκαν στο Δημόσιο και στέγασαν πρόσφυγες. Το 1923 την γκρέμισαν και χρησιμοποίησαν τα υλικά στα ανεγειρόμενα διδακτήρια Καλλονής.
Μετά το θάνατο του Νικηφόρου (1896), την αντικατάσταση του Σχολάρχη Σπύρου Αναγνώστου (1898) και τη συγχώνευση των Σχολείων Δαφίων και Καλλονής, η Λειμωνιάς λειτούργησε ως τοπικό σχολείο Καλλονής.
Και θα πρέπει να θυμηθούμε ποιοι αντικατέστησαν, τον Ιούνιο του 1908, το δάσκαλο της Λειμωνιάδος Σχολής και διάκονο, Ευθύμιο Αγριτέλλη, μετέπειτα Επίσκοπο Ζήλων και εθνομάρτυρα και, ακόμη, ότι ο Παχώμιος Ρουσάνος δίδαξε στο εντός της Μονής Ελληνικό Σχολείο και όχι στη Λειμωνιάδα Σχολή.
