Του Αριστείδη Καλάργαλη
Ήταν καλοκαίρι του 1993. Εργάτες άρχισαν να ξηλώνουν τον παλιό ντουσεμέ στον δρόμο ο οποίος αρχίζει λίγο πάνω από το γήπεδο του Σκοπέλου και φτάνει μέχρι την έξοδο του χωριού, εκεί που αρχίζει ο αγροτικός δρόμος για τον Καρυώνα. Ο δρόμος θα στρωνόταν με νέες πέτρες Μυστεγνών. Η παλιά κατασκευή ήταν από ντόπιες μαρμαρόπετρες από το λατομείο το χωριού, από το “Τασλίκ”. Από αυτό το νταμάρι είναι φτιαγμένα τα περισσότερα σπίτια του χωριού, οι δυο μεγαλοπρεπείς βρύσες, στην Πάνω και στην Κάτω αγορά.
Τέλη Αυγούστου οι εργασίες πραγματοποιούνταν μπροστά στο πατρικό καφενείο και στο σπίτι μας. Εκεί, στην είσοδο του καφενείου ήταν ενσωματωμένοι στον ντουσεμέ δυο μεγάλοι παραστάτες (1,80χ40 περίπου εκατοστά) από την κεντρική πόρτα του τζαμιού, καθώς μου είχε πει ο παππούς μου. Λέω σε κάποιον από το Συμβούλιο της Κοινότητας “μην πετάξτε αυτά τα μάρμαρα, βάλτε τα μέσα στο νέο πλακόστρωτο για να θυμίζουν κάτι από τον παλιό δρόμο και την ιστορία του”. “Δεν γίνεται” μου λέει, “έτσι προβλέπει η μελέτη”. Αυτές οι μελέτες είναι που μας “σώζουν” διαχρονικά.
Λίγα χρόνια νωρίτερα, πλακοστρώθηκε μέρος της Πάνω αγοράς. Έσπασαν το τσιμέντο που στρώθηκε τα χρόνια της δικτατορίας και φτιάχτηκαν δυο όμορφες σκάλες με πελεκητές πέτρες και ο γύρω χώρος. Πριν εκατό και πάνω χρόνια ο ίδιος χώρος ήταν στρωμένος με την ίδια, ντόπια μαρμαρόπετρα. Μέσα στη Χούντα ξηλώθηκε, πετάχτηκαν οι παλιές πέτρες ή σκεπάστηκαν και όλη η έκταση τσιμεντώθηκε. Σχεδόν οι ίδιοι άνθρωποι ήταν στα συμβούλια του χωριού, σε όλες τις μεταβολές. Πάντοτε έλεγαν ναι, τι ωραία που είναι τώρα.
Σήμερα, σε όλα τα χωριά, αν έχει απομείνει και διασώζεται κάποιος δρόμος τον θαυμάζουν, και μιλάνε για την παράδοση. Ψάχνουν τι έχει το χωριό να δείξει από το παρελθόν, έτσι ώστε να προσελκύσει τουρίστες. Στο γειτονικό χωριό, τον Μεσαγρό, στα ίδια χρόνια της καταστροφής των ντουσεμέδων, συγκέντρωναν υπογραφές για να γκρεμιστεί το τζαμί του χωριού. Στον δε Σκόπελο γκρέμισαν τον μιναρέ, και παλαιότερα το τζαμί, ενώ είχε δημόσια προταθεί να μετατραπεί σε παιδικό σταθμό. Σήμερα ψάχνουν να βρουν οθωμανικά υπολείμματα για να τα δείξουν στους Τούρκους τουρίστες. Επαναφέρουν ακόμα και τον αιμοσταγή Μπαρμπαρόσα.
Στην πόλη της Μυτιλήνης εδώ και αρκετό διάστημα αντικαθίσταται το παλιό δίκτυο ύδρευσης. Τούτες τις μέρες οι εργασίες πραγματοποιούνται στην περιοχή της Κουμιδιάς. Μπουλντόζες σπάνε το τσιμέντο, ανοίγουν μεγάλα αυλάκια, τοποθετούνται μεγάλοι σωλήνες και προχωρά το έργο. Όμως, μάλλον σε όλους τους δρόμους, αποκαλύφθηκε ο παλιός λιθόστρωτος δρόμος. Ένα έργο που έγινε γύρω στο 1900, ίσως και παλαιότερα. Όμορφες, μεγάλες, συμπαγείς πέτρες. Τοποθετημένες με τέχνη και μαστοριά, από τον μερακλή πρόγονό μας. Σκεφτείτε πόσος κόπος χρειάστηκε για να κοπούν από το νταμάρι οι πέτρες, να πελεκηθούν και να μεταφερθούν στη Μυτιλήνη. Και μετά να φτιαχτεί αυτό τα πανέμορφο λιθόστρωτο.
Αφού είδαν ότι συναντάνε το λιθόστρωτο, δεν σκέφτηκε κάποιος στον Δήμο, στη ΔΕΥΑΛ, στην Τεχνική Υπηρεσία, δεν αναρωτήθηκαν μήπως πρέπει να σταματήσουμε να πετάμε τις πελεκητές πέτρες, να γίνει η δουλειά με προσοχή, να συγκεντρωθούν οι πέτρες και να επανατοποθετούν; Κατά τα άλλα ανακοινώθηκε ότι θα πλακοστρωθούν οι δρόμοι της περιοχής, όταν τελειώσει το έργο. Δηλαδή θα πεταχτεί έτοιμο παλιό υλικό και στη θέση του θα μπουν πλάκες. Τι να πρωτοπείς και να θαυμάσεις.
Τα ίδια έγιναν κι όταν ανασκάφτηκε η Ερμού για να περάσει το δίκτυο του βιολογικού. Πετάχτηκαν όλες οι πέτρες του λιθόστρωτου δρόμου, έσπασαν τα κράσπεδα του πεζοδρομίου. Μόνο στην αρχή της Ερμού έμεινε ένα μικρό δείγμα 2-3 τετραγωνικών μέτρων και το κράσπεδο της Τράπεζας της Ελλάδος.
Το μεράκι, γράφει ο Γιώργος Βαλέτας, «Θα το βρούμε σ’ όλους τους παλιούς λαϊκούς τεχνίτες που δούλευαν την πέτρα και έφτιαχναν τους περίφημους τοίχους, και θόλους και καλντερίμια, εκκλησιές και τρούλους και γεφύρια». Και συνεχίζει: «Έχουν σήμερα εκλείψει, ζει όμως το μεράκι της ψυχής και της τέχνης τους που είναι αποτυπωμένο στα έργα τους, όσα σεβάστηκε ο χρόνος και ο όλεθρος».
Θα σεβαστούμε τα λιθόστρωτα της Κουμιδιάς κι όποια άλλα ή είμαστε για τα μπάζα; Τι λένε εκεί στη ΔΕΥΑΛ, στον δήμο Μυτιλήνης; Ο ίδιος ο δήμαρχος, ως μηχανικός, τι λέει; Μήπως πρέπει να παρέμβει – αν δεν το έχει κάνει – η Αρχαιολογική υπηρεσία; Εκτός κι αν όλοι εμείς που εκφραζόμαστε μ’ αυτό τον τρόπο είμαστε ονειροπόλοι κι εκτός της εποχής τούτης.
