του Παράσχου Μανιάτη*
Οι επόμενες μεγάλες εκλογές στις Ηνωμένες Πολιτείες θα διεξαχθούν στις 3 Νοεμβρίου 2026. Πρόκειται για τις λεγόμενες «ενδιάμεσες εκλογές» ή midterms, οι οποίες πραγματοποιούνται στο μέσο της τετραετούς προεδρικής θητείας. Σε αυτές τις εκλογές θα ανανεωθούν και οι 435 έδρες της Βουλής των Αντιπροσώπων, περίπου το ένα τρίτο της Γερουσίας, καθώς και δεκάδες κυβερνήτες Πολιτειών, τοπικά κοινοβούλια και χιλιάδες αξιώματα σε ολόκληρη τη χώρα.
Παρότι ο Ντόναλντ Τραμπ δεν θα είναι προσωπικά υποψήφιος, η αναμέτρηση αναμένεται να έχει χαρακτήρα πολιτικού δημοψηφίσματος για τη δεύτερη προεδρική του θητεία. Η ιστορία των αμερικανικών εκλογών δείχνει ότι τα midterms σχεδόν πάντα λειτουργούν ως μέσο επιβράβευσης ή τιμωρίας του προέδρου που βρίσκεται στον Λευκό Οίκο. Για τον Τραμπ, ο οποίος επέστρεψε στην εξουσία μετά από μια από τις πιο πολωμένες προεκλογικές περιόδους στη σύγχρονη αμερικανική ιστορία, το αποτέλεσμα του 2026 θα αποτελέσει καθοριστικό σημείο καμπής.
Η πολιτική ατμόσφαιρα στις ΗΠΑ παραμένει ιδιαίτερα φορτισμένη. Η οικονομία, η μετανάστευση, οι πολιτισμικοί πόλεμοι, η κατάσταση στη Μέση Ανατολή και η αντιπαράθεση με την Κίνα συνθέτουν ένα περιβάλλον έντονης πολιτικής σύγκρουσης. Οι Δημοκρατικοί επιδιώκουν να μετατρέψουν τις εκλογές σε ψήφο αποδοκιμασίας προς τον Τραμπ, ενώ οι Ρεπουμπλικάνοι θα επιχειρήσουν να τις παρουσιάσουν ως επιβεβαίωση της πολιτικής κυριαρχίας του κινήματος MAGA.
Γιατί οι ενδιάμεσες εκλογές είναι τόσο σημαντικές
Στο αμερικανικό πολιτικό σύστημα, ο έλεγχος του Κογκρέσου είναι ζωτικής σημασίας. Ο πρόεδρος μπορεί να κυβερνά με μεγαλύτερη ευκολία όταν το κόμμα του ελέγχει τόσο τη Βουλή όσο και τη Γερουσία. Αντίθετα, όταν χάνει ένα από τα δύο σώματα, η διακυβέρνηση μετατρέπεται σε διαρκή πολιτική διαπραγμάτευση.
Κατά τη διάρκεια των πρώτων δύο ετών της νέας θητείας Τραμπ, οι Ρεπουμπλικάνοι προσπάθησαν να προωθήσουν ένα πρόγραμμα σκληρής μεταναστευτικής πολιτικής, φορολογικών ελαφρύνσεων, απορρύθμισης της οικονομίας και ενίσχυσης της ενεργειακής παραγωγής. Ωστόσο, η κοινωνική πόλωση δεν έχει μειωθεί. Οι Δημοκρατικοί κατηγορούν τον πρόεδρο για αυταρχική ρητορική, επιθέσεις στους θεσμούς και υπερβολική συγκέντρωση εξουσίας.
Στην πραγματικότητα, οι εκλογές του 2026 θα κρίνουν αν ο Τραμπ θα συνεχίσει να κυβερνά με σχετική άνεση ή αν θα βρεθεί αντιμέτωπος με ένα εχθρικό Κογκρέσο που θα επιχειρήσει να περιορίσει την επιρροή του.
- Απώλεια της Βουλής των Αντιπροσώπων
Το πιο πιθανό και ίσως το πιο επικίνδυνο σενάριο για τον Τραμπ θα ήταν να χάσουν οι Ρεπουμπλικάνοι τη Βουλή των Αντιπροσώπων. Ιστορικά, αυτό είναι συνηθισμένο στις ενδιάμεσες εκλογές. Οι ψηφοφόροι συχνά χρησιμοποιούν τα midterms για να περιορίσουν την ισχύ του προέδρου.
Αν οι Δημοκρατικοί αποκτήσουν πλειοψηφία στη Βουλή, θα αποκτήσουν τον έλεγχο των κοινοβουλευτικών επιτροπών. Αυτό σημαίνει ότι θα μπορούν να ξεκινήσουν έρευνες για την κυβέρνηση, να μπλοκάρουν νομοθετήματα και να ασκήσουν ασφυκτική πολιτική πίεση.
Για τον Τραμπ, μια τέτοια εξέλιξη θα αποτελούσε σαφή πολιτική ήττα, ακόμη κι αν διατηρούσε τη Γερουσία.
- Απώλεια και της Γερουσίας
Ακόμη πιο σοβαρό θα ήταν το ενδεχόμενο να χαθεί και η Γερουσία. Η Γερουσία είναι κρίσιμη διότι εγκρίνει δικαστές, κυβερνητικούς αξιωματούχους και διεθνείς συμφωνίες.
Εάν οι Δημοκρατικοί αποκτήσουν τον έλεγχο και των δύο σωμάτων του Κογκρέσου, τότε η δεύτερη θητεία του Τραμπ θα μετατραπεί σε μια περίοδο συνεχούς πολιτικής σύγκρουσης.
Σε αυτή την περίπτωση, ο πρόεδρος θα δυσκολευτεί να προωθήσει νέες μεταρρυθμίσεις, ενώ οι Δημοκρατικοί θα μπορούν να μπλοκάρουν βασικές επιλογές του.
- Μεγάλες απώλειες σε πολιτείες-κλειδιά
Δεν θα μετρήσει μόνο ο αριθμός των εδρών αλλά και το πού θα σημειωθούν οι ήττες. Αν οι Ρεπουμπλικάνοι χάσουν κρίσιμες πολιτείες, όπως η Πενσιλβάνια, το Μίσιγκαν, η Τζόρτζια, η Αριζόνα ή το Ουισκόνσιν, τότε το αποτέλεσμα θα ερμηνευθεί ως ένδειξη ότι ο Τραμπ χάνει τη στήριξη των ανεξάρτητων ψηφοφόρων.
Οι συγκεκριμένες Πολιτείες θεωρούνται καθοριστικές για κάθε προεδρική αναμέτρηση. Επομένως, ένα αρνητικό αποτέλεσμα εκεί θα επηρεάσει άμεσα και τις ισορροπίες ενόψει των εκλογών του 2028.
- Απώλεια κυβερνητών και τοπικών θεσμών
Οι εκλογές για κυβερνήτες έχουν επίσης ιδιαίτερη σημασία. Οι κυβερνήτες παίζουν κρίσιμο ρόλο στην εκλογική διαδικασία, στη διαχείριση κρίσεων και στη χάραξη τοπικής πολιτικής.
Εάν οι Δημοκρατικοί καταφέρουν να ενισχύσουν την παρουσία τους σε σημαντικές Πολιτείες, τότε θα αποκτήσουν μεγαλύτερη επιρροή στην εθνική πολιτική σκηνή και θα δημιουργήσουν καλύτερες προϋποθέσεις για την επιστροφή τους στον Λευκό Οίκο το 2028.
Τι θα σημαίνει μια ήττα για την προεδρία Τραμπ
Αν οι ενδιάμεσες εκλογές εξελιχθούν αρνητικά για τους Ρεπουμπλικάνους, οι συνέπειες για την προεδρία Τραμπ θα είναι σοβαρές και πολυεπίπεδες.
Νομοθετικό αδιέξοδο
Το πρώτο και πιο άμεσο αποτέλεσμα θα είναι η πολιτική παράλυση στην Ουάσιγκτον. Ένα εχθρικό Κογκρέσο θα δυσκολέψει κάθε νέα νομοθετική πρωτοβουλία.
Ο Τραμπ θα αναγκαστεί να βασιστεί περισσότερο σε προεδρικά διατάγματα, κάτι που θα προκαλέσει νέες νομικές και πολιτικές συγκρούσεις. Η δυνατότητα του Λευκού Οίκου να περάσει μεγάλες μεταρρυθμίσεις στη φορολογία, στη μετανάστευση ή στην εξωτερική πολιτική θα μειωθεί δραματικά.
Επιθετικές κοινοβουλευτικές έρευνες
Οι Δημοκρατικοί έχουν ήδη καταστήσει σαφές ότι, σε περίπτωση νίκης, θα ενεργοποιήσουν εκτεταμένους ελέγχους στην κυβέρνηση.
Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει:
- Έρευνες για οικονομικές δραστηριότητες του Τραμπ και συνεργατών του.
- Εξετάσεις για αποφάσεις που αφορούν τη μετανάστευση και τις απελάσεις.
- Έρευνες για ζητήματα σύγκρουσης συμφερόντων.
- Εξετάσεις για τη χρήση κρατικών μηχανισμών σε πολιτικές αντιπαραθέσεις.
Ακόμη κι αν δεν υπάρξει κάποια δραματική αποκάλυψη, οι συνεχείς ακροάσεις και οι πολιτικές συγκρούσεις θα αποδυναμώνουν καθημερινά την εικόνα της κυβέρνησης.
Πιθανότητα νέας διαδικασίας παραπομπής
Ο Τραμπ έχει ήδη βρεθεί δύο φορές αντιμέτωπος με διαδικασία impeachment κατά την πρώτη του θητεία. Αν οι Δημοκρατικοί ελέγξουν τη Βουλή, δεν αποκλείεται να επιχειρήσουν μια νέα διαδικασία παραπομπής.
Ακόμη κι αν η Γερουσία δεν τον καθαιρέσει, μια τέτοια εξέλιξη θα επιβαρύνει το πολιτικό κλίμα και θα ενισχύσει την αίσθηση διαρκούς κρίσης στην Ουάσιγκτον.
Αποδυνάμωση της διεθνούς εικόνας
Οι διεθνείς αγορές και οι ξένες κυβερνήσεις παρακολουθούν στενά τις πολιτικές ισορροπίες στις ΗΠΑ. Ένας αποδυναμωμένος πρόεδρος αντιμετωπίζεται συχνά ως λιγότερο προβλέψιμος και λιγότερο αποτελεσματικός.
Αν ο Τραμπ χάσει τον έλεγχο του Κογκρέσου, οι σύμμαχοι και οι αντίπαλοι των ΗΠΑ θα γνωρίζουν ότι η ικανότητά του να επιβάλει μακροπρόθεσμες στρατηγικές μειώνεται.
Αυτό θα μπορούσε να επηρεάσει:
- Τη στάση των ΗΠΑ απέναντι στην Ουκρανία.
- Τις σχέσεις με την Ευρώπη.
- Την πολιτική απέναντι στην Κίνα.
- Τις διαπραγματεύσεις στη Μέση Ανατολή.
Εσωκομματικές πιέσεις στους Ρεπουμπλικάνους
Μια σημαντική εκλογική αποτυχία θα μπορούσε να προκαλέσει εσωτερικούς τριγμούς στο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα.
Παρότι ο Τραμπ εξακολουθεί να διατηρεί ισχυρή επιρροή στη βάση των ψηφοφόρων, υπάρχουν ήδη στελέχη που ανησυχούν ότι η συνεχής πόλωση περιορίζει την απήχηση του κόμματος στους μετριοπαθείς ψηφοφόρους.
Αν οι Ρεπουμπλικάνοι χάσουν καθαρά στις ενδιάμεσες εκλογές, τότε θα αρχίσουν πιο έντονες συζητήσεις για τη «μετά Τραμπ εποχή» και για το ποιος θα ηγηθεί του κόμματος στις προεδρικές εκλογές του 2028.
Η οικονομία ως καθοριστικός παράγοντας
Όπως συμβαίνει σχεδόν πάντα στις Ηνωμένες Πολιτείες, η οικονομία θα παίξει ίσως τον σημαντικότερο ρόλο.
Αν μέχρι το 2026 οι Αμερικανοί αισθάνονται ότι:
- Ο πληθωρισμός παραμένει υψηλός,
- το κόστος ζωής αυξάνεται,
- οι κοινωνικές ανισότητες μεγαλώνουν,
- ή υπάρχει φόβος ύφεσης,
τότε οι Ρεπουμπλικάνοι πιθανότατα θα υποστούν απώλειες.
Αντίθετα, αν η οικονομία παραμείνει ισχυρή, η ανεργία χαμηλή και οι αγορές σταθερές, ο Τραμπ θα μπορέσει να παρουσιάσει τις εκλογές ως επιβεβαίωση της πολιτικής του.
Το μεταναστευτικό και η ασφάλεια
Ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα θα είναι η μετανάστευση. Ο Τραμπ έχει επενδύσει πολιτικά στην εικόνα του «σκληρού ηγέτη» που προστατεύει τα σύνορα.
Αν μεγάλο μέρος της αμερικανικής κοινής γνώμης θεωρήσει ότι η κυβέρνηση ελέγχει αποτελεσματικά τα σύνορα και μειώνει τις παράτυπες εισόδους, τότε οι Ρεπουμπλικάνοι θα ενισχυθούν.
Ωστόσο, εάν υπάρξουν εικόνες χάους, κοινωνικής έντασης ή υπερβολικής κρατικής καταστολής, οι Δημοκρατικοί θα επιχειρήσουν να μετατρέψουν το ζήτημα σε όπλο κατά του προέδρου.
Μπορεί ο Τραμπ να ανακάμψει ακόμη και μετά από ήττα;
Η αμερικανική πολιτική ιστορία δείχνει ότι οι ενδιάμεσες εκλογές δεν καθορίζουν απαραίτητα το τέλος μιας προεδρίας.
Ο Μπαράκ Ομπάμα υπέστη βαριά ήττα το 2010, αλλά επανεξελέγη το 2012. Ο Μπιλ Κλίντον έχασε τον έλεγχο του Κογκρέσου το 1994, αλλά κατάφερε να επανέλθει πολιτικά.
Ακόμη και αν ο Τραμπ υποστεί σημαντικές απώλειες, θα εξακολουθήσει να διαθέτει το ισχυρότερο πολιτικό όπλο του: Την άμεση σύνδεση με τη βάση του κινήματος MAGA.
Η πολιτική του επιρροή δεν βασίζεται μόνο στους θεσμούς, αλλά και στη δυνατότητά του να κυριαρχεί στον δημόσιο διάλογο και να κινητοποιεί εκατομμύρια ψηφοφόρους.
*Ο Παράσχος Μανιάτης είναι καθηγητής του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, κάτοχος 5 διδακτορικών διπλωμάτων από Σουηδικά και Αμερικανικά Πανεπιστήμια στους κλάδους: Logistics για Μηχανικούς, Μάνατζμεντ για Μηχανικούς, Οικονομικά & Χρηματοοικονομικά, Πολιτικές Επιστήμες & Δημόσιες Σχέσεις, Μουσική Σύνθεση & Μαέστρος Μουσικής. Δίδαξε 41 χρόνια σε 9 δημόσια Πανεπιστήμια και 3 ιδιωτικά Πανεπιστήμια ανά τον κόσμο.
