του Παράσχου Μανιάτη*
Εισαγωγή
Η επίσκεψη του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, στην Αθήνα, στις 7 Οκτωβρίου 2026, επιβεβαίωσε τη βαρύτητα της Ελλάδας στους σχεδιασμούς της Ουάσιγκτον και συνοδεύθηκε από συγκεκριμένες ανακοινώσεις για την άμυνα και την ασφάλεια. Η συνέντευξή του στον διευθυντή της «Καθημερινής», Αλέξη Παπαχελά, πρόσθεσε κρίσιμες διευκρινίσεις για την ηλεκτρική διασύνδεση με την Κύπρο και τις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Ο απολογισμός περιλαμβάνει συμφωνίες, πολιτική στήριξη και εκκρεμότητες που θα κρίνουν την πρακτική αξία της επίσκεψης. Η αξιολόγηση χρειάζεται να εξετάσει και κατά πόσο οι διαβεβαιώσεις ανταποκρίνονται στα ανοικτά ζητήματα ελληνικής κυριαρχίας.
Στον έκτο γύρο του στρατηγικού διαλόγου Ελλάδας και ΗΠΑ, ο Ρούμπιο και ο Γιώργος Γεραπετρίτης επαναβεβαίωσαν την πρόθεση εμβάθυνσης της διμερούς συνεργασίας. Στη συνάντηση με τον Κυριάκο Μητσοτάκη, ο πρωθυπουργός περιέγραψε τις σχέσεις ως ευρισκόμενες στο υψηλότερο επίπεδο όλων των εποχών, ενώ ο Αμερικανός υπουργός χαρακτήρισε την Ελλάδα ισχυρό εταίρο. Η σημασία αυτών των δηλώσεων αποτυπώνεται κυρίως στα πεδία όπου ανακοινώθηκαν συγκεκριμένες ενέργειες.
Άμυνα και συνεργασία με τη Φλόριντα
Στην άμυνα, η κοινή δήλωση ανακοίνωσε πωλήσεις αμερικανικού στρατιωτικού υλικού ύψους 4 δισ. δολαρίων μέσω του προγράμματος Foreign Military Sales, για την υποστήριξη του μακροπρόθεσμου ελληνικού αμυντικού σχεδιασμού. Πρόκειται για πωλήσεις εξοπλισμού, επομένως το ποσό δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως οικονομική βοήθεια προς την Ελλάδα. Καταγράφηκε επίσης η παραχώρηση τεθωρακισμένων οχημάτων Stryker και η πρόθεση διερεύνησης συνεργασιών μεταξύ των αμυντικών βιομηχανιών. Η ελληνική πλευρά έχει συμφέρον να συνδέσει τις προμήθειες με ουσιαστική συμμετοχή της εγχώριας παραγωγής και τεχνογνωσίας.
Ξεχωριστό αποτέλεσμα ήταν η υπογραφή επιστολής προθέσεων για τη συνεργασία των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων με την Εθνοφρουρά της Φλόριντα, παρουσία του Νίκου Δένδια και του Ρούμπιο. Το πλαίσιο προβλέπει συνεκπαιδεύσεις, ασκήσεις και ανταλλαγή εμπειρίας σε τομείς, όπως η αεράμυνα, οι κυβερνοεπιχειρήσεις και η αντιμετώπιση καταστροφών. Ακολουθούν η εξειδίκευση των δράσεων και η κατάρτιση ετήσιου προγράμματος. Το όφελος θα εξαρτηθεί από το περιεχόμενο και τη συνέχεια αυτής της συνεργασίας.
Η διάσταση της αντιμετώπισης καταστροφών ενδιαφέρει ιδιαίτερα την ελληνική κοινωνία. Η ανταλλαγή εμπειρίας μπορεί να βελτιώσει τον συντονισμό προσωπικού και μέσων σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης. Για παράδειγμα, μια κοινή άσκηση θα μπορούσε να δοκιμάσει την επικοινωνία των υπηρεσιών κατά την εκκένωση μιας περιοχής. Αυτή είναι μια πιθανή πρακτική εφαρμογή του πλαισίου, η οποία χρειάζεται συγκεκριμένο σχεδιασμό για να αποδώσει.
Στην εσωτερική ασφάλεια, ο Ρούμπιο ανακοίνωσε νέο μνημόνιο συνεργασίας για την ενίσχυση της ανταλλαγής αντιτρομοκρατικών πληροφοριών μεταξύ των αρχών επιβολής του νόμου. Οι δύο πλευρές έδωσαν επίσης έμφαση στην καταπολέμηση του διεθνούς εγκλήματος και στην ασφάλεια των συνόρων. Πρόκειται για έναν ακόμη δίαυλο συνεργασίας, του οποίου η αποτελεσματικότητα θα φανεί στην καθημερινή λειτουργία των αρμόδιων υπηρεσιών.
Στην ενέργεια, αναδείχθηκε ο κάθετος διάδρομος για τη μεταφορά αμερικανικού υγροποιημένου φυσικού αερίου προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. Ο Γεραπετρίτης αναφέρθηκε στην παρουσία αμερικανικών εταιρειών στην έρευνα υποθαλάσσιων κοιτασμάτων, καθώς και σε επενδύσεις υψηλής τεχνολογίας και ναυπηγείων. Η εξέλιξη ενισχύει τη θέση της Ελλάδας ως χώρας υποδοχής και μεταφοράς ενέργειας. Για τον καταναλωτή, όμως, η γεωπολιτική σημασία των υποδομών χρειάζεται να μεταφραστεί σε ασφαλή εφοδιασμό και ανταγωνιστικό κόστος.
Η συνέντευξη στον Αλέξη Παπαχελά έδωσε περισσότερο συγκεκριμένο περιεχόμενο στην αμερικανική στάση για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας και Κύπρου. Ο Ρούμπιο αναγνώρισε τα εμπόδια και δήλωσε ότι η Ουάσιγκτον θα αξιοποιήσει τη διπλωματία της, υπογραμμίζοντας προς τα εμπλεκόμενα μέρη τη σημασία του έργου. Συνέδεσε τη στήριξη αυτή με την ανάγκη διαφοροποίησης των ενεργειακών πηγών και των αλυσίδων εφοδιασμού, επισημαίνοντας τη σύγκλιση ελληνικών και αμερικανικών συμφερόντων.
Στην αποτίμηση της συνέντευξης στον ΣΚΑΪ, ο Παπαχελάς χαρακτήρισε σαφή τη στήριξη του Ρούμπιο στο καλώδιο και διέκρινε πρόθεση παρασκηνιακής διπλωματικής παρέμβασης. Η εξέλιξη προσφέρει στην Αθήνα πολιτικό έρεισμα για την προώθηση του έργου. Η ολοκλήρωσή του, ωστόσο, παραμένει το ουσιαστικό μέτρο της επιτυχίας: Η δημόσια υποστήριξη αποκτά πλήρη αξία όταν διευκολύνει τις εργασίες και βοηθά στην αντιμετώπιση των εμποδίων.
Οι διαβεβαιώσεις για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις
Για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, ο Αμερικανός υπουργός χαρακτήρισε «αδιανόητο» το ενδεχόμενο σύγκρουσης στο Αιγαίο ή στην Κύπρο. Υπενθύμισε ότι οι δύο χώρες είναι σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ και ότι μια τέτοια εξέλιξη θα έβλαπτε και τις ίδιες και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η τοποθέτηση φανερώνει την προτεραιότητα που αποδίδει η Ουάσιγκτον στην αποτροπή μιας περιφερειακής κρίσης.
Ο Παπαχελάς εκτίμησε ότι η αμερικανική κυβέρνηση θα επιχειρήσει να αποτρέψει την κλιμάκωση μέσω παρασκηνιακών επαφών. Επεσήμανε επίσης ότι η σχέση Τραμπ και Ερντογάν δίνει στην Ουάσιγκτον δυνατότητες άμεσης μεσολάβησης. Η δημοσιογραφική αποτίμηση οφείλει να κρατήσει αυτή τη διάκριση: Άλλο η δηλωμένη πρόθεση αποτροπής μιας σύγκρουσης και άλλο μια συγκεκριμένη δέσμευση για τον τρόπο αμερικανικής αντίδρασης σε κάθε πιθανό επεισόδιο. Το δεύτερο δεν προσδιορίστηκε στις δημοσιοποιημένες τοποθετήσεις.
Παραμένει, ωστόσο, ένα κρίσιμο ερώτημα: Η διαβεβαίωση του Ρούμπιο ότι οι ΗΠΑ δεν θα επέτρεπαν μια ελληνοτουρκική σύγκρουση συνεπάγεται εξουδετέρωση του τουρκικού casus belli, ώστε η Ελλάδα να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στα 12 ναυτικά μίλια σε όλες τις θαλάσσιες περιοχές της;
Η απάντηση είναι ότι από τη δήλωσή του δεν προκύπτει τέτοια εγγύηση. Η πολιτική πρόθεση αποτροπής μιας κρίσης δεν καταργεί την τουρκική απόφαση της 8ης Ιουνίου 1995, η οποία αφορά επέκταση πέραν των έξι μιλίων στο Αιγαίο. Δεν ανακοινώθηκε ανάκλησή της, ούτε συγκεκριμένος μηχανισμός αμερικανικής προστασίας σε περίπτωση ελληνικής επέκτασης. Η πιθανή διπλωματική αποτροπή και η επίσημη απόσυρση της απειλής αποτελούν διαφορετικά ζητήματα.
Το άρθρο 3 της Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας αναγνωρίζει το δικαίωμα χωρικών υδάτων μέχρι 12 ναυτικά μίλια. Το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών επισημαίνει ότι πρόκειται και για εθιμικό κανόνα, ενώ χαρακτηρίζει το casus belli αντίθετο στον Χάρτη του ΟΗΕ. Η Ελλάδα έχει ήδη επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στο Ιόνιο, διατηρώντας το δικαίωμα επέκτασης στις υπόλοιπες περιοχές.
Η φράση «σε όλες τις περιοχές» χρειάζεται επίσης διευκρίνιση. Όπου οι απέναντι ακτές βρίσκονται κοντά, εφαρμόζονται οι κανόνες οριοθέτησης του άρθρου 15, με αφετηρία τη μέση γραμμή, εκτός αντίθετης συμφωνίας, ιστορικού τίτλου ή ειδικών περιστάσεων. Επομένως, το γενικό δικαίωμα δεν σημαίνει ομοιόμορφη θαλάσσια ζώνη 12 μιλίων παντού. Η Αθήνα χρειάζεται σαφέστερη αμερικανική θέση για την τουρκική απειλή και την ελεύθερη άσκηση των νόμιμων δικαιωμάτων της.
Οι εκκρεμότητες των F35
Η συζήτηση για τα F-35 ανέδειξε τις εκκρεμότητες της επίσκεψης. Για την Τουρκία, ο Ρούμπιο αναφέρθηκε στην επιθυμία του Τραμπ να προχωρήσουν οι παραδόσεις, αλλά και στους περιορισμούς της αμερικανικής νομοθεσίας που συνδέονται με τους ρωσικούς S-400. Για το ελληνικό αίτημα προηγμένων όπλων για τα F-35, διευκρίνισε ότι δεν υπάρχει ακόμη επίσημη απάντηση και ότι η εξέταση συνεχίζεται. Συνεπώς, στο συγκεκριμένο ελληνικό αίτημα δεν μπορεί να καταγραφεί οριστική έγκριση ως αποτέλεσμα της επίσκεψης.
Η περιφερειακή συνεργασία απασχόλησε επίσης τις συνομιλίες. Η Ελλάδα ανέδειξε το σχήμα Ελλάδας, Κύπρου, Ισραήλ και ΗΠΑ, ενώ ο Ρούμπιο, στη συνέντευξή του, τοποθετήθηκε θετικά για την αμυντική σχέση Ελλάδας και Ισραήλ. Για ενδεχόμενη ελληνική ναυτική συνδρομή στο Στενό του Ορμούζ, ο Γεραπετρίτης έθεσε την προϋπόθεση να το επιτρέψουν οι συνθήκες και να υπάρξει βιώσιμη ειρηνευτική διαδικασία. Η προϋπόθεση αυτή έχει σημασία και πρέπει να συνοδεύει κάθε αναφορά στο ενδεχόμενο συμμετοχής.
Η ομιλία στην Πνύκα πρόσθεσε έναν ισχυρό συμβολισμό στην επίσκεψη. Ο Ρούμπιο συνέδεσε αξίες της αρχαίας Ελλάδας με την πολιτική «Πρώτα η Αμερική» και με την επιδίωξη ισχυρότερης δυτικής παρουσίας στον κόσμο. Η επιλογή του χώρου έδωσε διεθνή προβολή στην Ελλάδα, ενώ προσέφερε στον ίδιο, βήμα για την παρουσίαση της ευρύτερης πολιτικής αντίληψης της αμερικανικής κυβέρνησης. Ο συμβολισμός αυτός συμπληρώνει τον διμερή απολογισμό, χωρίς να υποκαθιστά τα συγκεκριμένα αποτελέσματά του.
Η επίσκεψη του Ρούμπιο διεύρυνε τις δυνατότητες ελληνοαμερικανικής συνεργασίας, αφήνοντας κρίσιμα ζητήματα ανοικτά. Οι εξοπλισμοί, η ενεργειακή διασύνδεση και οι κοινές δράσεις με τη Φλόριντα θα αποκτήσουν ουσιαστική αξία όταν οι ανακοινώσεις μετατραπούν σε αποτελέσματα.
Για την Ελλάδα, αποφασιστικό κριτήριο παραμένει η προστασία της κυριαρχίας και η ανεμπόδιστη άσκηση των νόμιμων δικαιωμάτων της. Η διαβεβαίωση περί αποτροπής σύγκρουσης δεν συνιστά άρση του casus belli. Η Αθήνα χρειάζεται σαφή διπλωματική στήριξη και σταθερή συνέπεια στην υπεράσπιση των εθνικών της συμφερόντων.
*Ο Παράσχος Μανιάτης είναι καθηγητής του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, κάτοχος 5 διδακτορικών διπλωμάτων από Σουηδικά και Αμερικανικά Πανεπιστήμια στους κλάδους: Logistics για Μηχανικούς, Μάνατζμεντ για Μηχανικούς, Οικονομικά & Χρηματοοικονομικά, Πολιτικές Επιστήμες & Δημόσιες Σχέσεις, Μουσική Σύνθεση & Μαέστρος Μουσικής. Δίδαξε 41 χρόνια σε 9 δημόσια Πανεπιστήμια και 3 ιδιωτικά Πανεπιστήμια ανά τον κόσμο.
