Το απόγευμα της Τρίτης 10 Νοεμβρίου, το γαλλικό ερευνητικό πλοίο «Abeille Marengo» έλυσε κάβους στο Ηράκλειο. Αποστολή του είναι η αποτύπωση του βυθού για την πόντιση του καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης Κρήτης και Κύπρου, του Great Sea Interconnector (GSI). Αφού ολοκλήρωσε τη βαθμονόμηση των οργάνων του, το πλοίο πέρασε την Κάσο και το πρωί της Πέμπτης 12 Νοεμβρίου καταγραφόταν σε διεθνή ύδατα, νοτίως της Καρπάθου. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα ρεπορτάζ, η αποστολή προχωρούσε έως τότε απρόσκοπτα, στην ευρύτερη θαλάσσια περιοχή όπου η Άγκυρα προβάλλει διεκδικήσεις επί της υφαλοκρηπίδας.
Ο απόπλους έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή στην ίδια περιοχή, το καλοκαίρι του 2024, η παρουσία τουρκικών πολεμικών πλοίων είχε προκαλέσει ένταση και είχε δυσχεράνει τις εργασίες του ιταλικού ερευνητικού «Ievoli Relume». Το ιταλικό πλοίο ολοκλήρωσε τελικά τις προγραμματισμένες μετρήσεις του συγκεκριμένου σκέλους μέσα σε κλίμα έντασης. Η τότε κινητοποίηση πολεμικών πλοίων εξηγεί γιατί η σημερινή πορεία παρακολουθείται τόσο στενά. Δύο χρόνια αργότερα, το «Abeille Marengo» επιστρέφει στη θαλάσσια ζώνη που χρειάζεται να αποτυπωθεί για να καθοριστεί η τελική όδευση του καλωδίου. Η πρόοδος θα κριθεί από την έκταση της διαδρομής που θα καλυφθεί και από την ποιότητα των μετρήσεων. Στο πρώτο αυτό στάδιο, η δυνατότητα του πληρώματος να εργαστεί χωρίς παρεμπόδιση έχει ήδη τη δική της αξία.
Ποιος αδειοδότησε τις εργασίες
Στις 6 Νοεμβρίου το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών ανακοίνωσε ότι ολοκληρώθηκε η αδειοδότηση για τις εργασίες έρευνας και πόντισης, ύστερα από αίτημα της γαλλικής αναδόχου Nexans για λογαριασμό της εταιρείας του έργου. Ακολούθησε η έκδοση της ελληνικής NAVTEX, της αγγελίας που ενημερώνει τους ναυτιλλομένους για τις προγραμματισμένες εργασίες. Η Κυπριακή Δημοκρατία είχε επίσης εγκρίνει τις δραστηριότητες στην κυπριακή αποκλειστική οικονομική ζώνη και υφαλοκρηπίδα με δική της άδεια. Η άδεια αφορά την εκτέλεση των εργασιών, ενώ η ναυτική αγγελία εξυπηρετεί την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας. Η διάκριση έχει σημασία, επειδή πάνω στη σύγχυση των δύο διαδικασιών στηρίχθηκε μεγάλο μέρος της αντιπαράθεσης.
Η Άγκυρα είχε αξιώσει να αναγνωριστεί αρμοδιότητά της για τις εργασίες. Μετά τον απόπλου εξέδωσε δική της NAVTEX, παρουσιάζοντας τις έρευνες ως δραστηριότητες που διεξάγονται με τουρκική συγκατάθεση σε τμήμα που η ίδια θεωρεί τουρκική υφαλοκρηπίδα. Η Αθήνα και η Λευκωσία απέρριψαν τον ισχυρισμό με χωριστές ναυτικές αναγγελίες. Στην πράξη, μια NAVTEX δημοσιοποιεί τη θέση εκείνου που την εκδίδει και ενημερώνει για κινήσεις στη θάλασσα. Η χρήση της ως μέσου επιβολής μονομερούς διεκδίκησης είναι νομικά αβάσιμη. Η οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών διέπεται από κανόνες του διεθνούς δικαίου και προϋποθέτει συμφωνία ή προσφυγή σε αρμόδιο διεθνές όργανο με την αναγκαία δικαιοδοσία.
Τι γνωστοποίησε η Γαλλία
Στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης βρέθηκε η ρηματική διακοίνωση του Παρισιού. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, το κείμενο προς την Άγκυρα εστάλη με την ίδια διατύπωση και στο Κάιρο. Το Παρίσι γνωστοποίησε την αποστολή του πλοίου από διπλωματική αβροφροσύνη, χωρίς νομική υποχρέωση και χωρίς να ζητήσει άδεια. Η ελληνική κυβέρνηση διευκρίνισε ότι αιτήματα άδειας υποβλήθηκαν αποκλειστικά στην Ελλάδα και στην Κυπριακή Δημοκρατία. Η επιλογή του Παρισιού να ενημερώσει και την Αίγυπτο δείχνει το περιφερειακό εύρος της γνωστοποίησης.
Ας φέρουμε την υπόθεση στην κλίμακα μιας γειτονιάς. Όποιος πρόκειται να κάνει θορυβώδεις εργασίες στο σπίτι του μπορεί, από ευγένεια, να ενημερώσει εγκαίρως τον γείτονα για την ημέρα και την ώρα. Τυχόν οικοδομική άδεια, όπου απαιτείται, εκδίδεται από την αρμόδια υπηρεσία. Ο γείτονας μαθαίνει τι πρόκειται να συμβεί και μπορεί να προγραμματίσει ανάλογα τη μέρα του. Η αναλογία φωτίζει τη λειτουργία της γαλλικής διακοίνωσης. Μια έγκαιρη γνωστοποίηση μπορεί να περιορίσει τους αιφνιδιασμούς στη θάλασσα, ενώ η αρμοδιότητα για την αδειοδότηση κρίνεται από το εφαρμοστέο δίκαιο.
Η διπλωματική ευγένεια είναι χρήσιμη ακριβώς όταν οι σχέσεις είναι τεταμένες. Κάθε κυβέρνηση έχει τη δυνατότητα να παρουσιάσει στο ακροατήριό της τη δική της ανάγνωση ενός εγγράφου. Η ανάγνωση όμως έχει πολιτικό βάρος μόνο στον βαθμό που στηρίζεται στο περιεχόμενο και στις πράξεις που το συνοδεύουν. Στην προκειμένη περίπτωση, οι άδειες που επικαλείται η Nexans και οι αναγγελίες βάσει των οποίων οργανώθηκε η αποστολή είναι ελληνικές και κυπριακές. Εκεί βρίσκεται το πρακτικό μέτρο για την αποτίμηση της γαλλικής κίνησης.
Τι ισχύει για τα υποθαλάσσια καλώδια
Ο όρος «διεθνή ύδατα» περιγράφει εδώ τη θέση του πλοίου πέρα από την αιγιαλίτιδα ζώνη. Τα δικαιώματα που αφορούν τον βυθό και το υπέδαφος εξετάζονται χωριστά. Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας κατοχυρώνει στα άρθρα 58 και 79 την ελευθερία τοποθέτησης υποθαλάσσιων καλωδίων, υπό τις προϋποθέσεις που η ίδια θέτει. Η ειδική απαίτηση συναίνεσης της παραγράφου 3 του άρθρου 79 αφορά τη χάραξη της πορείας των αγωγών. Το παράκτιο κράτος διατηρεί, μεταξύ άλλων, την αρμοδιότητα να θέτει όρους για καλώδια που εισέρχονται στο έδαφος ή στην αιγιαλίτιδα ζώνη του.
Η Άγκυρα χαρακτήρισε τις εργασίες θαλάσσια επιστημονική έρευνα, δραστηριότητα για την οποία το άρθρο 246 προβλέπει συναίνεση του αρμόδιου παράκτιου κράτους στην ΑΟΖ ή στην υφαλοκρηπίδα του. Στην περίπτωση του «Abeille Marengo», η αποστολή που έχει ανακοινωθεί είναι η τεχνική αποτύπωση συγκεκριμένης διαδρομής για ένα καλώδιο. Ο σκοπός και το είδος των μετρήσεων έχουν σημασία για τον νομικό χαρακτηρισμό τους. Αβάσιμη είναι η απαίτηση της Άγκυρας να επιβάλει δική της άδεια επικαλούμενη ως δεδομένη μια μονομερώς διεκδικούμενη δικαιοδοσία. Η εκκρεμότητα της οριοθέτησης παραμένει και το καλώδιο έχει συγκεκριμένο ενεργειακό σκοπό.
Η δυνατότητα να συνεχιστεί μια τεχνική αποστολή χωρίς κλιμάκωση έχει σημασία και για τις δύο πλευρές. Επιτρέπει να παραμείνουν ανοιχτοί οι δίαυλοι για ζητήματα ασφάλειας, ενώ οι θέσεις για την οριοθέτηση παραμένουν στη διπλωματική τους τροχιά. Για την Ελλάδα και την Κύπρο, η συνέχιση των εργασιών δίνει πρακτικό περιεχόμενο στη θέση ότι η συνεργασία για μια διασυνοριακή υποδομή μπορεί να προχωρά όσο οι διαφορές παραμένουν αντικείμενο διαπραγμάτευσης.
Τι κερδίζουν οι πολίτες από τη διασύνδεση
Η Κύπρος παραμένει το μόνο κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης χωρίς ηλεκτρική διασύνδεση με το ευρωπαϊκό δίκτυο. Το σχέδιο προβλέπει υποθαλάσσια σύνδεση περίπου 900 χιλιομέτρων, από την περιοχή Κορακιά της Κρήτης έως την Κοφίνου της Κύπρου, με αρχική μεταφορική ικανότητα 1.000 μεγαβάτ. Η ηλεκτρική ενέργεια θα μπορεί να κινείται και προς τις δύο κατευθύνσεις. Η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση ανέρχεται σε περίπου 657 εκατομμύρια ευρώ μέσω του μηχανισμού «Συνδέοντας την Ευρώπη». Πρόκειται για υποδομή που αφορά άμεσα την καθημερινότητα ενός νησιωτικού συστήματος, το οποίο σήμερα πρέπει να καλύπτει τη ζήτησή του με τις δικές του διαθέσιμες μονάδες παραγωγής.
Για την Κρήτη, ο ρόλος στο έργο στηρίζεται σε μια αλλαγή που έχει ήδη γίνει. Η ηλεκτρική διασύνδεση του νησιού με την Αττική βρίσκεται σε εμπορική λειτουργία από τον Δεκέμβριο του 2025, ενώ λειτουργεί και η σύνδεση με την Πελοπόννησο. Το νέο καλώδιο θα συνδέσει έτσι την Κύπρο με ένα δίκτυο που έχει ήδη πρόσβαση στην ηπειρωτική Ελλάδα.
Σε περιόδους αιχμής, όπως σε έναν παρατεταμένο καύσωνα, η δυνατότητα εισαγωγής ρεύματος από ένα μεγαλύτερο δίκτυο διευρύνει τις επιλογές του διαχειριστή. Μπορεί επίσης να διευκολύνει την αξιοποίηση της ηλιακής παραγωγής της Κύπρου, καθώς ένα διασυνδεδεμένο σύστημα έχει περισσότερες επιλογές για τη διάθεση της ενέργειας όταν η εγχώρια ζήτηση είναι χαμηλή. Το όφελος στον λογαριασμό του καταναλωτή θα εξαρτηθεί από το κόστος κατασκευής, τον τρόπο επιμερισμού του και τις τιμές στην αγορά ηλεκτρισμού. Η ασφάλεια του εφοδιασμού έχει αξία για ένα νοσοκομείο, μια μικρή επιχείρηση ή ένα νοικοκυριό που χρειάζεται αξιόπιστο ρεύμα στις πιο δύσκολες ώρες της ημέρας.
Οι σημερινές μετρήσεις έχουν άμεση σχέση με αυτά τα οφέλη. Η κλίση του βυθού, η σύσταση του εδάφους και τα σημεία όπου υπάρχουν άλλες υποδομές επηρεάζουν την επιλογή της διαδρομής, την προστασία του καλωδίου και το κόστος μιας μελλοντικής επισκευής. Μια ακριβής αποτύπωση βοηθά τους μηχανικούς να αποφύγουν επισφαλή περάσματα και να υπολογίσουν με μεγαλύτερη βεβαιότητα τις απαιτήσεις της εγκατάστασης. Αυτή είναι η δουλειά του πληρώματος που βρίσκεται σήμερα στη θάλασσα.
Το «Abeille Marengo» έχει σαλπάρει και, με τα έως τώρα στοιχεία, προχωρεί χωρίς επιβεβαιωμένη παρεμπόδιση. Η ψυχραιμία στη διπλωματία και η συνέπεια στην εφαρμογή του διεθνούς δικαίου κρίνονται από το αν το πλήρωμα μπορεί να ολοκληρώσει με ασφάλεια το έργο του. Κάθε τμήμα βυθού που αποτυπώνεται φέρνει πιο κοντά μια σύνδεση που θα δώσει στην Κύπρο πρόσβαση σε ένα ευρύτερο ηλεκτρικό δίκτυο και μεγαλύτερη ασφάλεια εφοδιασμού. Αυτό είναι το δημόσιο συμφέρον που υπηρετεί η αποστολή.
*Ο Παράσχος Μανιάτης είναι καθηγητής του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, κάτοχος 5 διδακτορικών διπλωμάτων από Σουηδικά και Αμερικανικά Πανεπιστήμια στους κλάδους: Logistics για Μηχανικούς, Μάνατζμεντ για Μηχανικούς, Οικονομικά & Χρηματοοικονομικά, Πολιτικές Επιστήμες & Δημόσιες Σχέσεις, Μουσική Σύνθεση & Μαέστρος Μουσικής. Δίδαξε 41 χρόνια σε 9 δημόσια Πανεπιστήμια και 3 ιδιωτικά Πανεπιστήμια ανά τον κόσμο.




