Το ξημέρωμα της 8ης Νοεμβρίου οι Μυτιληνιοί αντικρίζουν έξω από το λιμάνι της Μυτιλήνης τον ελληνικό στόλο· τα θωρηκτά “Αβέρωφ”, “Ύδρα” και “Ψαρά”, τα αντιτορπιλικά “Νίκη” και “Ασπίς”, στο πλάι του τα “Κανάρης”, “Πέλοψ”, τα τορπιλοβόλα 12 και 14, καθώς και τα “Ιέραξ” και “Σπέτσαι”. Ακολουθεί το τελεσίγραφο του Κουντουριώτη προς τις Οθωμανικές αρχές για άμεση παράδοση της Μυτιλήνης. Στη σύσκεψη που πραγματοποιήθηκε – συμμετείχαν ο Νομάρχης Εκρέμ Βέης, ο Διοικητής Εράμ Βέης, ο δήμαρχος Β. Βασιλείου, ο Μητροπολίτης, Δημογέροντες, Οθωμανοί πρόκριτοι, πρόξενοι ξένων κρατών – μετά από διαπραγματεύσεις, οι οθωμανικές στρατιωτικές δυνάμεις αποχώρησαν προς το εσωτερικό της Λέσβου κι έτσι καταλήφθηκε αναίμακτα η Μυτιλήνη.
Ο οθωμανικός στρατός αποσύρθηκε και στρατοπέδευσε στο όρος Σκοτεινό, στην περιοχή του Κλαπάδου. Ακολούθησαν μάχες μέχρι τις 8 Δεκεμβρίου οπότε παραδόθηκε ο οθωμανικός στρατός και απελευθερώθηκε ολόκληρη η Λέσβος.
Τις τελευταίες αψιμαχίες και την παράδοση του τουρκικού στρατού περιγράφει ο διευθυντής της εφημερίδας “Σάλπιγξ”, Νικόλαος Παρίτσης, ο οποίος έκανε χρέη διερμηνέα, στις 11 Δεκεμβρίου 1912.
Αριστείδης Καλάργαλης
Η παράδοσις του τουρκικού Στρατού
Γεγονότα της 7ης Δεκεμβρίου
του Νικολάου Παρίτση
Από της 8 π. μ. ήρχισεν αψιμαχία της αριστερής φάλαγγος του κ. Μανουσάκη. Κανονιοβολισμοί αρκετοί. Εκ της θαλάσσης της Πέτρας ακούονται ισχυροί κανονιοβολισμοί της μοίρας των ευδρόμων. Το πυρ εξακολουθεί.
Το τάγμα του κ. Παυλοπούλου το καταλαβόν τους 2 αριστερά του Κλαπάδου λόφους δεν ενεργεί.
Διότι την νύκτα της Πέμπτης 1 λοχίας Τούρκος, 1 δεκανεύς και 1 οπλίτης συνελήφθησαν υπό των προφυλακών μας μετ’ επιστολής του λοχαγού Σεϊφεδδίν ζητούντος συνεννόησιν.
Τούτο διεμηνύθη εις τον Αρχηγόν και τον Επιτελάρχην, οίτινες είναι μεθ’ ημών. Όρισαν μέρος ίνα κατέλθει ο αρχηγός την δημοσίαν οδόν κάτωθεν Κλαπάδου.
Περί την 1 μ. μ. συνηντήθησαν ο Συνταγματάρχης και ο Επιτελάρχης μετά του Γανή βέη και του Κεμάλ αγά εις το ορισθέν μέρος.
Κατήλθον με λευκάς σημαίας έφιπποι.
Απεμακρύνθησαν ημών και επί 1/4 συνωμίλησαν ιδιαιτέρως. Μεθ’ ο ανήλθομεν πάντες εις τας θέσεις μας.
Την 2.25 μ. μ. διετάχθη πυρ και ήρχισεν ισχυρόν. Από όλον το μέτωπόν μας πυρ ρίπτεται φοβερόν. Ομοβροντίαι πυροβολικού και μυδραλιοβόλων.
Το τάγμα Παυλοπούλου προχωρεί προς το Σκοτεινόν βουνόν. Αι οβίδες μας εκρήγνυνται πλέον επί της κορυφής του όρους τούτου, επί της βορείου κλιτύος του οποίου ο στόλος μας εκανονιοβόλει το πρωί. Ο στρατός μας προχωρεί παρά την γενναίαν αντίστασιν των Τούρκων. Και φαίνεται ότι ο αγών θα συνεχισθεί. Διότι οι Τούρκοι υποχωρούν από κορυφής εις κορυφήν.
Ο Κλαπάδος είναι εις χείρας μας από της 3ης μ. μ. της σήμερον. Αύριον Σάββατον θα έχομεν καλό πανηγύρι.
Εις τας φήμας και τα δήθεν τηλεφωνήματα μη δίδετε σημασίαν.
Το τηλέφωνον δεν λειτουργεί από 4 ημερών.
Η παράδοσις
Αφαντάστου μεγαλοπρεπείας ήτο η επακολουθήσασα μάχη μετά την ματαίωσιν της συνεννοήσεως ην εκθέτει ανωτέρω ο παρακολουθών το στρατόπεδον διευθυντής μας.
Η ηχώ των ορέων αντελάλει τον δαιμονιώδη θόρυβον του ελληνικού πυροβολικού, το οποίον εκσφενδόνιζεν εναντίον των Τούρκων λάβαν πυρός και σιδήρου.
Τα μυδραλιοβόλα ιδία Μαξίμ άτινα διηύθυνεν ο κ. Μεταξάς έβαλον τόσον ευστόχως ώστε οι Τούρκοι είχον τρομοκρατηθεί. Μετά την μάχην ευρέθησαν πτώματα Τούρκων φέροντα περιδέραια πληγών. Ήσαν αι πληγαί ας προϋξένησαν τα θαυματουργά πολυβόλα.
Ο κ. Μελάς, πυροβολών, ο ίδιος συνετέλεσεν εις το τσάκισμα των Τούρκων. Εντεύθεν ήρχισεν και η φοβερά κατάπτωσις του ηθικού του εχθρού. Ο εχθρός δεν ηδύνατο ν’ αντισταθεί εις την πολιορκίαν. Και θα παρεδίδετο την επομένην. Περί την εσπέραν το πυροβολικόν κατέπαυσε το πυρ του όπως χρησιμοποιήσει δι’ ανάπαυλαν τας ώρας της νυκτός.
Η αποστολή διά την παράδοσιν
Οι Τούρκοι συσκευθέντες δι’ όλης της νυκτός απεφάσισαν να παραδοθούν. Έβλεπον οφθαλμοφανώς ότι αι ελληνικαί οβίδες θα τους ετσάκιζον. Και την 3ην πρωινήν απέστειλαν τας προτάσεις των εις το ελληνικόν στρατόπεδον.
Αι προτάσεις εγίνοντο εξ ονόματος του αρχηγού και όλων των αξιωματικών.
Ο Έλλην αρχηγός εδέχθη την πρεσβείαν και απεφασίσθει όπως γίνει η επίσημος συνάντησις την 8 πρωινήν του Σαββάτου.
Η συνάντησις
Την ρηθείσαν ώρα εις αρχικελευστής του πεζοναυτικού αγήματος, ο κ. Τζάνες διετάχθη να προχωρήσει εις συνάντησιν των Τούρκων πληρεξουσίων.
Συνοδεύετο υπό τεσσάρων ναυτών· ο εις εκ τούτων εκράτη λευκήν σημαίαν.
Ταυτοχρόνως όμως και εκ του τουρκικού στρατοπέδου εξεκίνησαν οι Τούρκοι πληρεξούσιοι. Και η συνάντησις έγινε.
Μετ’ ολίγον οι πληρεξούσιοι αμφοτέρων των στρατών ευρίσκοντο εις την θέσιν Βρύση της περιοχής Βίγλας.
Και η παράδοσις του στρατού εγένετο.
Οι όροι
Τους όρους του πρωτοκόλλου υπέγραψαν εκ μέρους των Τούρκων ο Μουλαζίμης Κεμάλ και ο στρατιωτικός ιατρός του τάγματος.
Εκ μέρους του ελληνικού στρατού υπέγραψεν ο επιτελάρχης κ. Βερνάρδος και ο στρατιωτικός και πολιτικός διοικητής του τόπου κ. Μελάς.
Ως διερμηνεύς διά την συνεννόησιν εχρησίμευσεν ο διευθυντής της «Σάλπιγγος» κ. Ν. Παρίτσης.
Η παράδοσις των Τούρκων στρατιωτών εγένετο ά ν ε υ ό ρ ω ν.
Εκ λεπτότητος ο Έλλην Αρχηγός παρεδέχθη όπως οι Τούρκοι αιχμάλωτοι αποσταλώσιν απ’ ευθείας εις τον Πειραιά χωρίς να διέλθωσιν εκ Μυτιλήνης.
Ο αφοπλισμός
Εν τω μεταξύ οι Τούρκοι εγκαταλείποντες τας πέριξ λοφοσειράς κατήρχοντο εις Κλαπάδον και συνεκεντρώνοντο εκεί.
Τούτο έπραττον διότι τα τηλεβόλα των πλοίων, μη ειδοποιηθέντα εν καιρώ, είχον αρχίσει και πάλιν το θεριστικόν πυρ των εναντίον των Τούρκων.
Εις Κλαπάδον κατελθόντες οι Τούρκοι ευρέθησαν εντός της ζώνης των Ελλήνων στρατιωτών.
Και ο αφοπλισμός ήρξατο. Υπελογίσθησαν οι παραδοθέντες εις 1800 – 2000.
Οι πρώτοι αιχμάλωτοι
Φαίνεται ότι εντός του ανωτέρου αριθμού δεν περιλαμβάνονται οι 205 Τούρκοι οι οποίοι κατελθόντες εις την παραλίαν της Πέτρας με λευκήν σημαίαν εκάλεσαν τον κυβερνήτην της «Αρκαδίας όπως παραδοθούν.
Ο κυβερνήτης κ. Χατζηκυριάκος τους παρέλαβε διά λέμβων εντός του ατμοπλοίου του εκείθεν δε τους διεξεπεραίωσεν επί της «Μυκάλης» ήτις και τους έφερεν ενταύθα.
Οι αιχμάλωτοι αφοπλισθέντες, εζήτησαν αμέσως τροφήν ήτις και τους προσεφέρθη. Μεταξύ αυτών ευρίσκονται και χωροφύλακες και απλοί αντάρται.
Εν τω μεταξύ επιβιβάζονται και οι άλλοι αιχμάλωτοι επί του «Αθήναι».
Πάντες ούτοι, κατά τους όρους του πρωτοκόλλου, θα παραδοθούν εις Πειραιά χωρίς να διέλθουν εκ Μυτιλήνης.
Οι τραυματίαι
Άπαντες οι Τούρκοι τραυματίαι μετά των Ελλήνων θα έλθωσιν ενταύθα μέσον Καλλονής.
Προς τούτο επετάχθησαν εκ Καλλονής και των πέριξ όλα τα κάρα και τα άλλα μέσα μεταφοράς.
Ενταύθα ητοιμάσθησαν διά την νοσηλείαν των τραυματιών αι αίθουσαι του Γυμνασίου.
2 κλίνας προσέφερε προς τον σκοπόν τούτον ο κ. Ηρακλής Κουτζούκης.
