του Παράσχου Μανιάτη*
Το παρόν κείμενο δεν αποτελεί παρουσίαση επιβεβαιωμένων γεγονότων, ούτε επίσημη καταγραφή διεθνών εξελίξεων. Αντιθέτως, συνιστά αναλυτικό – υποθετικό σενάριο πολιτικής (policy scenario), βασισμένο σε τάσεις, δηλώσεις, γνωστές πολιτικές πρακτικές και εύλογες γεωπολιτικές υποθέσεις. Στόχος του είναι να διερευνήσει πώς θα μπορούσε να διαμορφωθεί ένας νέος διεθνής μηχανισμός ειρήνης υπό αμερικανική πρωτοβουλία και ποιες θα ήταν οι συνέπειές του.
Τις τελευταίες ημέρες, η διεθνής ειδησεογραφία κυριαρχείται από την είδηση για τη δημιουργία ενός νέου διεθνούς οργάνου, του αποκαλούμενου «Συμβουλίου Ειρήνης» (Board of Peace), το οποίο φέρεται να ίδρυσε ο Ντόναλντ Τραμπ. Παρά την αρχική δυσπιστία πολλών, η έρευνα επιβεβαιώνει ότι δεν πρόκειται για φημολογία, αλλά για μια υπαρκτή και επίσημη πρωτοβουλία της αμερικανικής κυβέρνησης, η οποία βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη. Το Συμβούλιο διαθέτει συγκεκριμένο καταστατικό, σαφείς στόχους και ήδη έχουν σταλεί προσκλήσεις συμμετοχής σε κράτη παγκοσμίως.
Τι είναι το Συμβούλιο Ειρήνης και πώς δημιουργήθηκε
Το Συμβούλιο Ειρήνης είναι ένας νέος διεθνής οργανισμός που προωθεί ο Ντόναλντ Τραμπ με σκοπό την επίβλεψη ειρηνευτικών διαδικασιών. Ο Λευκός Οίκος ανακοίνωσε τη δημιουργία του στο πλαίσιο της συμφωνίας για τον τερματισμό του πολέμου στη Γάζα. Ήδη από τα μέσα Ιανουαρίου 2026, εστάλησαν επίσημες προσκλήσεις σε περίπου 60 χώρες για να συμμετάσχουν ως ιδρυτικά μέλη, ενώ η πρώτη συνεδρίαση προγραμματίστηκε να λάβει χώρα στο περιθώριο του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός, στα τέλη του ίδιου μήνα.
Η ιδέα για τη σύσταση του οργάνου γεννήθηκε το φθινόπωρο του 2025, κατά τις διαπραγματεύσεις για την κατάπαυση του πυρός μεταξύ Ισραήλ και Χαμάς. Ο Τραμπ πρότεινε τότε τη δημιουργία ενός διεθνούς συμβουλίου που θα επέβλεπε την εκεχειρία και την ανοικοδόμηση. Η πρόταση αυτή έλαβε διεθνή νομιμοποίηση μέσω ψηφίσματος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ τον Νοέμβριο του 2025, το οποίο εξουσιοδότησε το Συμβούλιο Ειρήνης να δράσει ειδικά για τη σύγκρουση στη Γάζα με χρονικό ορίζοντα έως το 2027. Με αυτή τη βάση, οι ΗΠΑ προχώρησαν στη διανομή του προσχεδίου του καταστατικού χάρτη (charter) στις ενδιαφερόμενες χώρες.
Στόχοι και πεδία δράσης: Από τη Γάζα στην παγκόσμια εμβέλεια
Οι στόχοι του Συμβουλίου Ειρήνης είναι φιλόδοξοι. Σύμφωνα με το καταστατικό, ο οργανισμός στοχεύει στην «προώθηση της σταθερότητας, την αποκατάσταση της αξιόπιστης διακυβέρνησης και την εγγύηση της διαρκούς ειρήνης» σε περιοχές που πλήττονται από συγκρούσεις.
Το άμεσο πεδίο δράσης είναι η Λωρίδα της Γάζας. Βάσει της ειρηνευτικής συμφωνίας του Οκτωβρίου 2025, το Συμβούλιο θα επιβλέπει την εφαρμογή της εκεχειρίας και τη λειτουργία της Εθνικής Επιτροπής για τη Διοίκηση της Γάζας (NCAG), μιας προσωρινής παλαιστινιακής τεχνοκρατικής κυβέρνησης. Παράλληλα, το Συμβούλιο θα συντονίσει τον αφοπλισμό της Χαμάς και την ανάπτυξη μιας «Διεθνούς Δύναμης Σταθεροποίησης» (International Stabilization Force), η οποία θα αναλάβει την εκπαίδευση της νέας παλαιστινιακής αστυνομίας και την εγγύηση της ασφάλειας.
Ωστόσο, ο Ντόναλντ Τραμπ έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν βλέπει το Συμβούλιο ως εργαλείο αποκλειστικά για τη Γάζα. «Σε πρώτη φάση θα ξεκινήσει με τη Γάζα και μετά θα ασχοληθεί με άλλες συγκρούσεις», δήλωσε χαρακτηριστικά, υπονοώντας ότι φιλοδοξεί να δημιουργήσει έναν μόνιμο, παγκόσμιο μηχανισμό επίλυσης κρίσεων υπό την καθοδήγηση των ΗΠΑ. Η ευρεία αποστολή προσκλήσεων επιβεβαιώνει την πρόθεση του οργανισμού να αναλάβει ενεργό ρόλο στη διεθνή σκακιέρα, λειτουργώντας δυνητικά ως εναλλακτικός πόλος εξουσίας.
Δομή, μέλη και η απόλυτη εξουσία του Προέδρου
Το προσχέδιο του καταστατικού περιγράφει μια δομή που συγκεντρώνει υπερβολικές εξουσίες στο πρόσωπο του Ντόναλντ Τραμπ. Στο ανώτατο επίπεδο βρίσκεται το κύριο συμβούλιο με τους αρχηγούς των κρατών-μελών. Έχουν προσκληθεί περίπου 60 χώρες, συμπεριλαμβανομένων παραδοσιακών συμμάχων της Δύσης (Γερμανία, Γαλλία, Ελλάδα), αλλά και χωρών όπως η Ρωσία, η Τουρκία και η Ινδία, καθώς και η πρόεδρος της Κομισιόν. Οι αντιδράσεις ποικίλλουν: Η Γαλλία και η Γερμανία εξέφρασαν επιφυλάξεις, ενώ χώρες όπως η Ουγγαρία αποδέχθηκαν άμεσα την πρόσκληση.
Ο Τραμπ ορίζεται ως ο πρώτος Πρόεδρος του Συμβουλίου με ουσιαστικά ισόβια θητεία και ευρύτατες δικαιοδοσίες. Συγκεκριμένα:
- Έχει το αποκλειστικό προνόμιο να προσκαλεί νέα μέλη και να ανακαλεί την ιδιότητά τους.
- Διατηρεί το δικαίωμα να ορίζει τον διάδοχό του όποτε το κρίνει σκόπιμο.
- Μπορεί να παυθεί μόνο αν παραιτηθεί ο ίδιος ή αν κριθεί ανίκανος από το Εκτελεστικό Συμβούλιο, το οποίο όμως διορίζεται από τον ίδιο.
- Αν και τα κράτη-μέλη ψηφίζουν κατά πλειοψηφία, κάθε απόφαση απαιτεί την έγκριση του Προέδρου για να τεθεί σε ισχύ, δίνοντας στον Τραμπ ουσιαστικό δικαίωμα βέτο (veto).
- Ελέγχει απόλυτα την ημερήσια διάταξη των συζητήσεων.
Παράλληλα, έχουν ανακοινωθεί ονόματα για επιμέρους όργανα. Στο Εκτελεστικό Συμβούλιο φέρεται να έχουν διοριστεί πρόσωπα, όπως ο ΥΠΕΞ των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο, ο πρώην πρωθυπουργός της Βρετανίας Τόνι Μπλερ και ο γαμπρός του Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ. Επίσης, συγκροτήθηκε ειδική επιτροπή για τη Γάζα με συμμετοχή αξιωματούχων από την Τουρκία και το Κατάρ. Αξιοσημείωτη είναι η απουσία Παλαιστινίων εκπροσώπων από τα διορισμένα όργανα μέχρι στιγμής.
Μια ιδιαίτερα αμφιλεγόμενη πτυχή αφορά το κόστος συμμετοχής. Η ιδιότητα του μέλους διαρκεί τρία έτη, με δυνατότητα ανανέωσης. Ωστόσο, το καταστατικό προβλέπει ότι ένα κράτος μπορεί να αποκτήσει μόνιμη ιδιότητα μέλους εάν καταβάλει εφάπαξ συνεισφορά άνω του 1 δισεκατομμυρίου δολαρίων κατά τον πρώτο χρόνο λειτουργίας. Η ρήτρα αυτή, που ουσιαστικά επιτρέπει την «αγορά» μόνιμης θέσης, έχει προκαλέσει έντονη κριτική, με τον Λευκό Οίκο να απαντά ότι αυτό αποδεικνύει τη δέσμευση των χωρών στην ειρήνη.
Η διάσταση της χρηματοδότησης στο νέο Συμβούλιο
Στο ίδιο πλαίσιο, ορισμένα διεθνή Μέσα Ενημέρωσης ανέφεραν – χωρίς επίσημη επιβεβαίωση – ότι στο τραπέζι των συζητήσεων εξετάστηκε και το ενδεχόμενο χρηματοδότησης του Συμβουλίου μέσω «ειδικών εισφορών» από μεγάλες δυνάμεις. Μεταξύ αυτών, κυκλοφόρησαν πληροφορίες σύμφωνα με τις οποίες η Ρωσία θα μπορούσε να συνεισφέρει ποσό της τάξης του 1 δισ. δολαρίων, ενδεχομένως προερχόμενο από παγωμένα ρωσικά κεφάλαια, ως αντάλλαγμα για μόνιμη ή προνομιακή συμμετοχή στον νέο οργανισμό.
Νομική υπόσταση και η περίπλοκη σχέση με τον ΟΗΕ
Το κρισιμότερο ζήτημα αφορά τη σχέση του Συμβουλίου Ειρήνης με τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών. Το Συμβούλιο Ειρήνης δεν αποτελεί θεσμικό όργανο του ΟΗΕ, αλλά έναν ανεξάρτητο διεθνή οργανισμό. Η νομική του υπόσταση θα βασιστεί στην υπογραφή του καταστατικού του από τουλάχιστον τρία κράτη, και όχι στον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών.
Παρόλα αυτά, υπάρχει μια λεπτή σύνδεση: Η δημιουργία του ενθαρρύνθηκε από το ψήφισμα 2803 του Συμβουλίου Ασφαλείας, το οποίο παρείχε μια αρχική νομιμοποίηση για τη δράση στη Γάζα. Αξίζει να σημειωθεί ότι Ρωσία και Κίνα απείχαν από την ψηφοφορία, εκφράζοντας δυσαρέσκεια για τον παραγκωνισμό του ΟΗΕ.
Η πραγματική φύση της σχέσης φαίνεται να είναι ανταγωνιστική. Το κείμενο του καταστατικού ασκεί κριτική στους υφιστάμενους διεθνείς θεσμούς που «έχουν αποτύχει», ενώ ο Τραμπ δήλωσε ότι ο ΟΗΕ «δεν τον βοήθησε ποτέ» και ότι το νέο συμβούλιο θα μπορούσε ενδεχομένως να τον αντικαταστήσει, αν και επιθυμεί την παράλληλη λειτουργία τους. Διπλωμάτες εκφράζουν φόβους ότι το εγχείρημα αποτελεί προσπάθεια δημιουργίας ενός «ΟΗΕ του Τραμπ», που θα υπονομεύσει το πολυμερές σύστημα.
Από την πλευρά του, ο ΟΗΕ τηρεί ουδέτερη στάση, με τον εκπρόσωπο του Γενικού Γραμματέα να δηλώνει ότι τα κράτη είναι ελεύθερα να συνεργάζονται, αλλά τονίζοντας πως τα Ηνωμένα Έθνη παραμένουν ο μόνος φορέας με καθολική νομιμοποίηση. Η πρόεδρος της Γενικής Συνέλευσης, Αναλένα Μπέρμποκ, προειδοποίησε ότι η αμφισβήτηση του ΟΗΕ οδηγεί σε «σκοτεινές εποχές».
Σχέση με τον ΟΗΕ: Συνεργασία ή υποκατάσταση;
Σε αυτό το υποθετικό σενάριο, η σχέση του «Συμβουλίου Ειρήνης» με τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών θα ήταν αναπόφευκτα περίπλοκη. Από τη μία πλευρά, θα μπορούσε να παρουσιαστεί ως συμπληρωματικός μηχανισμός, που λειτουργεί εκεί όπου ο ΟΗΕ αδυνατεί να δράσει γρήγορα. Από την άλλη, η ίδια του η ύπαρξη θα εξέπεμπε μήνυμα αμφισβήτησης της καθολικής νομιμοποίησης του ΟΗΕ.
Ένα τέτοιο εγχείρημα, ακόμη και ως ιδέα, θα ενίσχυε τον φόβο κατακερματισμού του διεθνούς συστήματος σε ανταγωνιστικά θεσμικά μπλοκ.
Συμπερασματικά
Το «Συμβούλιο Ειρήνης» του Ντόναλντ Τραμπ δεν είναι απλώς μια ιδέα, αλλά ένας υπό διαμόρφωση οργανισμός που φιλοδοξεί να αλλάξει τις ισορροπίες στην παγκόσμια διπλωματία. Με δεδηλωμένο στόχο την ειρήνη, αλλά με μια δομή βαθιά συγκεντρωτική και προσωποκεντρική, το εγχείρημα προκαλεί ήδη τριγμούς. Η σχέση του με τον ΟΗΕ προδιαγράφεται ανταγωνιστική, καθώς ο Τραμπ επιχειρεί να παρακάμψει τις παραδοσιακές δομές. Το μέλλον του θεσμού θα εξαρτηθεί από το ποιες χώρες θα δεχτούν να συμμετάσχουν υπό αυτούς τους όρους και αν τελικά το Συμβούλιο θα καταφέρει να λειτουργήσει συμπληρωματικά ή αν θα οδηγήσει σε περαιτέρω κατακερματισμό της διεθνούς κοινότητας. Το μόνο βέβαιο είναι ότι η πρωτοβουλία αυτή τοποθετεί τις φιλοδοξίες του Τραμπ στο επίκεντρο των παγκόσμιων εξελίξεων.
*Ο Παράσχος Μανιάτης είναι καθηγητής του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών, κάτοχος 5 διδακτορικών διπλωμάτων από Σουηδικά και Αμερικανικά Πανεπιστήμια στους κλάδους: Logistics για Μηχανικούς, Μάνατζμεντ για Μηχανικούς, Οικονομικά & Χρηματοοικονομικά, Πολιτικές Επιστήμες & Δημόσιες Σχέσεις και Μαέστρος Μουσικής. Δίδαξε 41 χρόνια σε 9 δημόσια Πανεπιστήμια και 3 ιδιωτικά Πανεπιστήμια ανά τον κόσμο
