του Χρήστου Κουτλή, Χημικού, προέδρου του Αγροτικού-Ελαιουργικού Συνεταιρισμού Ακρασίου
Χωρίς να είμαι άμεσα ειδήμων του αντικειμένου και χωρίς να κομίζω γλαύκας εις Αθήνας, θα αποτολμήσω να παραθέσω ορισμένα στοιχεία, που ενδεχομένως θα μπορούσαν να συμβάλουν στην πληρέστερη κατανόηση και συνακόλουθα στην καλύτερη αντιμετώπιση, του όντως μεγάλου αυτού προβλήματος, που ενέσκηψε στη Λέσβο και θέτει υπό απειλή όχι μόνο την ενδογενή φυλή προβάτων, αλλά και την ίδια την οικονομία, ολόκληρου σχεδόν του νησιού.
Καταρχάς, η νόσηση ενός οργανισμού, δεν εξαρτάται μόνο από την έκθεσή του σε μολυσματικό περιβάλλον, αλλά και από την όλη κατάσταση της υγείας του και ειδικότερα από αυτήν του ανοσοποιητικού του συστήματος.
Όλοι οι οργανισμοί, είτε πρόκειται για ανθρώπους είτε πρόκειται για ζώα, μέσα στο περιβάλλον στο οποίο διαβιούν, συχνά εκτίθενται απέναντι σε μικροβιολογικούς παράγοντες, όπως είναι οι ιοί, τα βακτήρια, τα παράσιτα, οι μύκητες, αλλά οι αμυντικοί μηχανισμοί που διαθέτουν αποτρέπουν τέτοιες προσβολές. Αν όμως το ανοσοποιητικό τους σύστημα είναι εξασθενημένο ή το μολυσματικό φορτίο που δέχονται είναι υψηλό, τότε τα πράγματα… δυσκολεύουν.
Υπάρχουν διάφοροι τρόποι μετάδοσης των ασθενειών. Όσον αφορά τον Αφθώδη Πυρετό (Α.Π), μια ιδιαίτερα μεταδοτική ιογενής ζωονόσος, η οποία προσβάλλει τα δίχηλα ζώα (αιγοπρόβατα, βοοειδή, χοίρους), η μετάδοση γίνεται κυρίως με την επαφή των υγιών με μολυσμένα ζώα, όπως και με τις εκκρίσεις, απεκκρίσεις και τα απορρίμματά τους (σάλιο, ούρα, γάλα, περιττώματα), με μολυσμένα αντικείμενα (ρουχισμός, υποδήματα, οχήματα, αρμεκτικές μηχανές), μολυσμένες ζωοτροφές. Επίσης, μέσω του αέρα, με την αναπνοή των ζώων, ιδιαίτερα σε κλειστούς χώρους, αλλά και σε ανοιχτούς χώρους, κυρίως όταν στην ατμόσφαιρα υπάρχουν χαμηλές θερμοκρασίες και υψηλή υγρασία. Αναφέρεται, ότι μπορεί να μεταφερθεί από αποστάσεις αρκετών, ακόμη και εκατοντάδων χιλιομέτρων, υπερβαίνοντας κατά πολύ τις λεγόμενες ζώνες καραντίνας.
Ο ιός είναι ανθεκτικός στο περιβάλλον και μπορεί να επιβιώσει σε επιφάνειες από λίγες ημέρες μέχρι εβδομάδες και μήνες. Το χειμώνα επιβιώνει στη λάσπη έως 6 μήνες και το καλοκαίρι στο χώμα έως 3 ημέρες. Επιβιώνει σε θερμοκρασίες ψύξης ή κατάψυξης, ενώ αδρανοποιείται σταδιακά σε θερμοκρασίες μεγαλύτερες των 50 βαθμών Κελσίου.
Όσον αφορά το γάλα και τα γαλακτοκομικά προϊόντα, η κοινή παστερίωση μπορεί να μην αρκεί, δηλαδή να επιβιώνει ο ιός, αδρανοποιείται όμως σε παστερίωση υψηλής θερμικής επεξεργασίας. Στο κρέας θέρμανση στους 70 βαθμούς Κελσίου για 30 λεπτά τον αδρανοποιεί. Αδρανοποιείται, επίσης, σε χαμηλό pH (μικρότερο του 6.0) ή υψηλό pH (μεγαλύτερο του 9.0).
Σχετικά με τα συμπτώματα που εμφανίζονται μετά τη μόλυνσή τους, τόσο στα αιγοπρόβατα όσο και στα βοοειδή, αυτά μπορεί να είναι, από ήπια έως οξεία, ή ακόμη και μη εμφανή και αυτό ενδεχόμενα φαίνεται να συμβαίνει αυτό το διάστημα, στα πρόβατα της Λέσβου.
Τόσο στα αιγοπρόβατα όσο και στα βοοειδή, παρατηρούνται αλλοιώσεις στη στοματική κοιλότητα, και στα κάτω άκρα, κατάπτωση, πυρετός, ανορεξία, μείωση γαλακτοπαραγωγής. Στα βοοειδή τα συμπτώματα είναι πιο έντονα, με δυσκολία στη βάδιση, σιελόρροια, τριγμό των δοντιών, λόγω των φλεγμονών στα χείλη, στη στοματική κοιλότητα και του πόνου που δημιουργείται.
Η ανάρρωση των ζώων επέρχεται συνήθως μετά από δύο εβδομάδες εφόσον δεν υπάρξουν επιπλοκές
Υπόψη, ότι όταν ένας οργανισμός εκτίθεται σε μολυσματικό περιβάλλον, στην προκειμένη περίπτωση στον ιό του Α.Π., το ανοσοποιητικό του σύστημα αντιδρά, προκειμένου να καταστρέψει τους εισβολείς, δηλαδή τους ιούς, και γι’ αυτό αναπτύσσει τα λεγόμενα αντισώματα, που στόχο έχουν τη διατήρηση της υγείας του οργανισμού. Αυτά αποτελούν την φυσική ανοσία του οργανισμού.
Το ίδιο συμβαίνει και με τον εμβολιασμό, κατά τον οποίο εισάγονται στον οργανισμό του ζώου αδρανοποιημένοι ιοί Α.Π., οπότε ενεργοποιείται και πάλι ο οργανισμός και παράγει αντισώματα. Υπάρχουν μάλιστα ειδικά τεστ (ELISA), που μπορούν να ξεχωρίσουν τα αντισώματα που παράγονται από φυσική λοίμωξη και αντισώματα που παράγονται από εμβολιασμό.
Ο χρόνος που χρειάζεται ο οργανισμός για την δημιουργία αντισωμάτων είναι μια εβδομάδα και κορυφώνεται στις δυο περίπου εβδομάδες. Στο διάστημα αυτό της λεγόμενης επώασης, δηλαδή, από τη στιγμή της μόλυνσης του ζώου από τον ιό, μέχρι τη στιγμή εκδήλωσης των συμπτωμάτων, η νόσος μεταδίδεται.
Τα αντισώματα κατά του Α.Π., με όποιον τρόπο και αν αναπτύσσονται, έχουν περιορισμένη διάρκεια ζωής.
Σε γενικές γραμμές:
Tα αντισώματα που προέρχονται από φυσική νόσηση, στα μεν βοοειδή, διατηρούνται από 1 έως 2 χρόνια, ενώ στα αιγοπρόβατα η διάρκεια ζωής τους είναι μικρότερη, εμφανίζεται να είναι μεγαλύτερη των 6 μηνών.
Τα αντισώματα που προέρχονται από εμβολιασμό, στα βοοειδή, η διάρκεια ζωής τους περιορίζεται στους 6 μήνες, γι’ αυτό απαιτούνται δύο συνήθως επαναληπτικοί εμβολιασμοί, σε διάστημα τεσσάρων εβδομάδων μεταξύ τους. Στα αιγοπρόβατα, περίπου 6 μήνες και με ταχύτερη εξασθένιση.
Δηλαδή, η φυσική λοίμωξη παρέχει ισχυρότερη και πιο μακρόχρονη προστασία από αυτή του εμβολιασμού, αλλά και στις δυο περιπτώσεις με την πάροδο του χρόνου επέρχεται εξασθένιση των αντισωμάτων.
Μετά την ίαση, δηλαδή, μετά την υποχώρηση πλήρως, όλων των κλινικών συμπτωμάτων και την αποκατάσταση της όρεξης και της παραγωγικότητας του ζώου, αυτό θεωρείται ιαθέν. Μπορεί, όμως, κατά ένα ποσοστό, ειδικά τα βοοειδή, να παραμένουν φορείς του ιού για μεγάλο χρονικό διάστημα, καθόσον ο ιός παραμένει σε λανθάνουσα κατάσταση στον φάρυγγά τους. Και τα αιγοπρόβατα μπορεί να φέρουν τον ιό όπως και τα βοοειδή, αλλά για μικρότερο χρονικό διάστημα. Στις περιπτώσεις αυτές, ο κίνδυνος μετάδοσης είναι χαμηλός, υπό ελεγχόμενες συνθήκες. Η λήψη δείγματος από τον φάρυγγα επιβεβαιώνει ή όχι την κατάσταση του φορέα,
Όπως έχει προαναφερθεί, τα αντισώματα που έχουν ήδη δημιουργηθεί εξακολουθούν να παραμένουν στα ζώα, για μεγάλο χρονικό διάστημα, καίτοι δεν υπάρχει ενεργός λοίμωξη. Η ανίχνευση που γίνεται στα αντισώματα, στο διάστημα αυτό, σημαίνει ότι το ζώο είτε είχε νοσήσει στο παρελθόν είτε έχει εμβολιαστεί.
Επί του πρακτέου:
Για την αντιμετώπιση του ως άνω προβλήματος, το ΥΠΑΑΤ προκρίνει τη στρατηγική της σφαγής, αντί των μαζικών εμβολιασμών, με το σκεπτικό της προστασίας των εξαγωγών και του καθεστώτος “ελεύθερης από Α.Π. χωρίς εμβολιασμό”.
Σημειώνεται εδώ, ότι το 2025 εμφανίστηκαν κρούσματα Α.Π. στη Γερμανία, όπως και στην Ουγγαρία και Σλοβακία. Στις χώρες αυτές, ανεστάλη προσωρινά το καθεστώς για ελεύθερες από Α.Π., όμως, ύστερα από τη λήψη άμεσων, αποτελεσματικών μέτρων ελέγχου, θανατώσεις ζώων, και ελλείψει κρουσμάτων, ο Παγκόσμιος Οργανισμός για την Υγεία των Ζώων, επανέφερε στις χώρες αυτές, τον ίδιο χρόνο μάλιστα, το αρχικό καθεστώς.
Αναφέρεται ότι στη Γερμανία, στο διάστημα αυτό, της προσβολής, δόθηκαν παράλληλα και δόσεις εμβολίων για υποστήριξη κατά του Α.Π.
Άλλωστε αυτό προβλέπεται από την ίδια την ευρωπαϊκή νομοθεσία, η οποία σε περιπτώσεις αδυναμίας περιορισμού και ελέγχου της νόσου, καθώς και σε ζώα υψηλής γενετικής και πολιτιστικής αξίας, όπως είναι η φυλή προβάτου στη Λέσβο, να εξαιρούνται από υποχρεωτική θανάτωση και να περιορίζεται μόνο σε επιβεβαιωμένα μολυσμένα ζώα.
Στη χώρα μας, εδώ στη Λέσβο, πιο εσπευσμένες ενέργειες με εξαρχής επαρκή αριθμό κτηνιάτρων, όχι μόνο του δημόσιου, αλλά και του ιδιωτικού τομέα, θα μπορούσαν να είχαν επιφέρει καλύτερα αποτελέσματα, ώστε να εμποδιστεί, κατά το δυνατόν, η εξάπλωση της νόσου.
Ο άμεσος κτηνιατρικός έλεγχος των ζώων, η στενή τους συνεργασία με τους κτηνοτρόφους, οι οποίοι εκ των πραγμάτων και εκ προοιμίου, γνωρίζουν την κατάσταση των ζώων τους, καθώς και η παράλληλη ενημέρωσή τους, για το τι πρέπει να ακολουθηθεί από την πλευρά τους, για την αντιμετώπιση του προβλήματος, αποτελούν τα πρώτα και κύρια βήματα, προκειμένου να επιτευχθεί το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα.
Εννοείται και επιβάλλεται, τα όποια ασθενή ζώα, να απομακρύνονται αμέσως και με τον ενδεδειγμένο τρόπο από την εκτροφή και στη συνέχεια σύμφωνα με τα προβλεπόμενα, είτε να σφαγιάζονται είτε να εμβολιάζονται.
Ύστερα από τα παραπάνω, το ερώτημα πού ανακύπτει είναι, κατά πόσο η μαζική θανάτωση των ζώων, η οποία προκρίνεται από την πολιτεία (ανεξάρτητα αν τα ζώα έχουν ιαθεί και απλά φέρουν αντισώματα στον οργανισμό τους), είναι συμφερότερη και πλέον ενδεδειγμένη απάντηση, απέναντι στο πρόβλημα, σε σχέση με εκείνη, που ξεχωρίζει και απομακρύνει άμεσα τα ιαθέντα, θέτοντάς τα συγχρόνως υπό συνεχή παρακολούθηση, τα δε ασθενή, ανάλογα, είτε τα οδηγεί στη σφαγή, είτε ακόμη και τα εμβολιάζει, θέτοντας και αυτά υπό συνεχή παρακολούθηση.
Για την απάντηση στο ερώτημα, πρέπει να συνυπολογίσει κανείς αρκετές πλευρές του προβλήματος. Η μαζική θανάτωση έχει αναμφίβολα υψηλό οικονομικό κόστος και στις δυο πλευρές, τόσο στην πολιτεία όσο και, κυρίως, στους κτηνοτρόφους, οι οποίοι πρέπει εξαρχής να ανασυντάξουν τη μονάδα τους, και που για κάποια χρόνια θα είναι σχεδόν χωρίς έσοδα και μόνο με έξοδα.
Η Λεσβιακή ενδογενής φυλή προβάτων δεν θα κινδυνεύσει να εξαφανιστεί;
Οι οικονομικές επιπτώσεις στους κτηνοτρόφους του νησιού και κατ’ επέκταση σε ολόκληρη τη Λεσβιακή οικονομία δεν πρέπει να λαμβάνονται υπόψη; Ας μην παραγνωρίζεται, ακόμη, και η ηθική πλευρά του ζητήματος.
Η απώλεια για κάποιο χρονικό διάστημα, της “απαλλαγμένης από Α.Π.” χώρας, που συνεπάγεται, ενδεχόμενα, μείωση των εξαγωγών θα μπορούσε να αντισταθμιστεί με όλα τα παραπάνω;
Μήπως η δεύτερη αντιμετώπιση, που ξεχωρίζει, παρακολουθεί, εμβολιάζει όσα επιβάλλεται να εμβολιασθούν και θανατώνει όσα είναι επιβεβλημένο να θανατωθούν, αποτελεί την πληρέστερη και πλέον ενδεδειγμένη λύση;
Η απόφαση επαφίεται στον… πατριωτισμό όλων.
