Του Αριστείδη Καλάργαλη
Τη δεκαετία του 1930 οι εφημερίδες της Λέσβου κυκλοφορούν τις γιορτές εορταστικά, λογοτεχνικά φύλλα. Την πρωτοχρονιά του 1926 η εφημερίδα “Ταχυδρόμος” των Στράτη Μυριβήλη και Θείελπη Λευκία κυκλοφορεί οκτασέλιδος με εκλεκτές συνεργασίες Λέσβιων λογοτεχνών.
Ο γυμνασιάρχης Ιωάννης Ολύμπιος στέλνει τις ευχές του για καλύτερο μέλλον του ελληνισμού. Στην πρώτη σελίδα δημοσιεύονται κάλαντα της Σκαμιάς από τη συλλογή του Σ. Μυριβήλη. Το ποίημα “Φθινόπωρο” του Κώστα Κόντου και μετάφραση στίχων του “Ιώβ” από τον Κώστα Φριλίγγο. Ο δε Χρύσανθος Μολίνος κάνει αναφορά στα μοναστήρια της Καλλονής και στον Άγιο Ιγνάτιο. Στο κέντρο της σελίδας δημοσιεύεται σατιρικό σκίτσο Βενιζέλου, σχεδιασμένο από τον Μίλτη Παρασκευαΐδη.
Από τα ενδιαφέροντα δημοσιεύματα είναι τα διηγήματα “Η παράτα” του Σ. Μυριβήλη, το “Πήττα το σόμπα” του Κώστα Μάκιστου και το “Μια καλύβα στον κάμπο”. Το διήγημα του Μυριβήλη μας ενημερώνει ο ίδιος ότι είναι “Ανέκδοτο κομμάτι απ’ τη Β’ έκδοση του Ζωή εν Τάφω”. Το αντίστοιχο του Βενέζη αναφέρεται στην περιοχή “Αμμουδέλι” του Πλωμαρίου, καθότι τότε ο Βενέζης ήταν εκεί τραπεζικός υπάλληλος.
Ο έτερος διευθυντής της εφημερίδας, Θείελπης Λευκίας δημοσιεύει το ποίημα “Ζηλιάρικο” και μεταφράζει το ποίημα “Στην Ατθίδα” της Σαπφώς. Ο Παναγιώτης Ψάλτης στη “Λεσβιακή λαογραφία” που δημοσιεύει παρουσιάζει τα έθιμα της Πρωτοχρονιάς, καθώς και τη μετάφραση του ποιήματος “Βακχικό” του Αλκαίου. Παραδίπλα οι αναγνώστες έχουν την τύχη και δυνατότητα να διαβάσουν σε μετάφραση του Αντώνη Πρωτοπάτση το ποίημα “Η ξαγορά” του Μπωντλέρ. Στη Μυτιλήνη του 1926, μια τοπική εφημερίδα δημοσιεύει μετάφραση του Μπωντλέρ! Οι συνεργασίες συνεχίζονται με το ποίημα “Τ’ άστρα που κρύνουν” του Θεόδωρου Θεοδωρίδη, και με “Το παραμύθι των ζητιάνων” του Τολστόι σε απόδοση του Δημητρίου Βερναρδάκη. Κι η εορταστική ύλη κλείνει με τα κάλαντα του Τσεσμέ, η Κρήνη της Μικράς Ασίας από τη συλλογή της λογοτέχνιδας Μαρίας Κλωνάρη.
ΣΚΑΜΙΩΤΙΚΑ ΚΑΛΑΝΤΑ
Αρχή μηνιά κι αρχή χρουνιά κι αρχή καλός μας χρόνους,
Κι αρχή κατέβηκεν ο Χριστός στη γη να χιριτίσει.
Κι απ’ τους πρώτους ο χιριτισμός ήταν τ’ Αγιού-Βασίλη.
-Βασίλημ’, πούθι-ν- έρχισι, κι πούθι κατιβαίνεις,
– Απού τη μάνα μ’ έρχουμι κι στου σκουλιό παγαίνου,
– Βασίλη μ’ ξαίρεις γράμματα, να πεις κάνε τραγούδι;
– Στου δάσκαλου που πάγαινα, τραγούδια δε μαθαίνω.
Την άλφα-βήτα έμαθα, την άλφα-βήτα λέγου,
Πας του ραβδί τ’ ακούμπησε να πει την άλφα-βήτα,
κι του ραβδίτ’ ήταν ξηρό, χλουρά βλαστάρια πέτα.
Κι απά στα χλουρουβλάσταρα πιρδίκια κιλαΐδούσαν,
Κι όχι πιρδίκια μοναχά-ν- αμά κι αηδόνια αντάμα.
Κι κάτω στη ριζίτσα τους μιαν κρουσταλλένια βρύση,
να κατιβαίνιν τα πουλιά να βρέχιν τα φτιρά τους,
να ραίνιν τουν αφέντη μας τουν πουλυχρονημένουν.
– Αφέντη! Αφέντη! Αφέντη! χίλιες φουρές αφέντη.
Αν έχεις γρόσα δο μας τα, φλουριά μην τα λυπάσαι.
Κι αν έχεις και γλυκό κρασί, κέρνα τα παλληκάρια.
Να πιούνι, να μεθύσουνι, να πουν κι άλλα τραγούδια.
Συλλογή Στράτη Μυριβήλη
ΤΣΕΣΜΕΝΙΩΤΙΚΑ ΚΑΛΑΝΤΑ
Εμείς, κυρά, δεν ήρθαμε να φάμε και να πιούμε,
μόνο σας αγαπούσαμε κι ήρθαμε να σας δούμε.
Κι αν είναι για το θέλημα, τα κάλαντα να πούμε
Αρκή μηνιά κι αρχή χρονιά κι αρχή καλός ο χρόνος,
Κι αρκή που περιπάτησε χρυσόδεντρο Κυρίου
Κι απάνου στα βλαστάριαν ντου αγγέλοι Χαρχαγγέλοι
Κι ο Μιχαήλ Αρχάγγελος τσι βοηθά και λέει
Χαρίσετέ μου τα κλειδιά τα μαργαριταρένια
Ν’ ανοίξω την Παράδεισο να πιω νερό δροσάτο,
Να πέσω ν’ αποκοιμηθώ σε μια μηλιά αποκάτω,
Να πέσουν τ’ άνθια απάνου μου, τα ρόδα στην ποδιά μου
και τα ροδιά, γαρούφαλα, τριγύρω στα μαλλιά μου.
Έχεις το γιο το μονογιό το γιο τον κανακάρη
λούζεται και χτενίζεται και στο σκολειό του πάει.
Του φώναξεν ο δάσκαλος να πα καλαναρκίσει
Και του ξεφεύγει το κερί και κάβγει το ψαλτήρι.
Κι ηλέρωσε τα ρούχα ντου τα χρυσοκεντημένα
οπού του τα κεντούσανε οι τρεις βασιλοπούλες
Η μια ήτανε του πρίγκιπα, η άλλη του Βεζύρη,
κι η άλλη η μικρότερη ήταν του Βασιλέα.
Κατέβα, κύρη, κι άνοιξε την πόρτα την γιαλένια,
Την πόρτα την ολόχρυση τη μαργαριταρένια,
Να πέσω ν’ αποκοιμηθώ σε μια μηλιά από κάτω,
Να πέσουν τ’ ανθιά πάνου μου, τα ρόδα στην ποδιά μου
Και τα ροδιά, γαρούφαλα, τριγύρω στα μαλλιά μου.
Συλλογή Μαρίας Κλωνάρη
Από την υπόλοιπη ύλη πληροφορούμαστε ότι ο “Λουτρός το Γιαλού” “επί τη ευκαιρία των εορτών θα είναι ανοικτός όλην την νύκτα. Διά τους άνδρας ώραι π.μ. 6.30-9, μ.μ. 4.30 μέχρι πρωίας. Διά τας γυναίκας ώραι π.μ. 9-4.30, μ.μ. 4.30 μέχρι πρωίας”. Επίσης μαθαίνουμε ότι “Προσελήφθη ειδικός τρίφτης εκ Κωνσταντινουπόλεως”. Για τις μέρες των γιορτών διαφημίζονται το κονιάκ Μεταξά, τα γλυκίσματα του ζαχαροπλαστείου “Αίγλη”, το γάλα “ΑΡΚΤΟΣ”, τα πούρα “EVES”, ενώ άλλη καταχώριση συνιστά τα ποτά να τα αγοράσουν οι Μυτιληνιοί από το κατάστημα “ΠΑΒΕΡΑ”.
Δεν απουσιάζει στήλη για τις γυναίκες, είναι “Η Στήλη της Εύας”, η οποία πληροφορεί τις αναγνώστριες για το τι θα περιλαμβάνει η χειμερινή μόδα για μια καλή εμφάνιση, τα νέα υφάσματα, τα βελούδινα καπέλα, αλλά και τη… νοικοκυροσύνη της γυναίκας. Τέλος, όσοι ήθελαν να μάθουν πιάνο μπορούσαν να πάρουν μαθήματα από τον μουσικό Αντώνη Σκέντερ.
Ας σημειώσουμε ότι το Πρωτοχρονιάτικο φύλλο του “Ταχυδρόμου” ήταν οκτασέλιδο, κι ότι δημοσιεύθηκαν συνεργασίες δεκατριών Λέσβιων λογοτεχνών!
Καλή Χρονιά!
